intTypePromotion=1
ADSENSE

Truyện ngắn Việt Nam đương đại: Những đổi mới tư duy thể loại

Chia sẻ: Kequaidan Kequaidan | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:8

9
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết khảo sát truyện ngắn đương đại hiện nay và những đổi mới trong tư duy thể loại được thể hiện thông qua các bình diện: đổi mới quan niệm thể loại và tiếp nhận thể loại; đổi mới về cốt truyện; đổi mới hệ thống nhân vật.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Truyện ngắn Việt Nam đương đại: Những đổi mới tư duy thể loại

TRUYÖN NG¾N VIÖT NAM §¦¥NG §¹I:<br /> Nh÷NG §æI MíI T¦ DUY THÓ LO¹I<br /> <br /> <br /> <br /> Lª Dôc Tó(*)<br /> <br /> <br /> <br /> C ïng víi th¬ vµ tiÓu thuyÕt, truyÖn<br /> ng¾n ViÖt Nam giai ®o¹n tõ 1986 ®Õn<br /> míi nµy ®−îc t¸c ®éng bëi hai yÕu tè: sù<br /> ®ßi hái tù th©n cña nhµ v¨n vµ nhu cÇu<br /> nay ®ãng vai trß quan träng trong viÖc khÈn thiÕt cña ng−êi ®äc. Trong bèi c¶nh<br /> h×nh thµnh diÖn m¹o nÒn v¨n häc ViÖt cña ®êi sèng thùc t¹i h«m nay, sù thay ®æi<br /> Nam ®−¬ng ®¹i víi nh÷ng ®æi míi trªn nµy lµ mét tÊt yÕu lÞch sö ®Ó ®¸p øng thÕ<br /> nhiÒu b×nh diÖn. Ghi nhËn nh÷ng có nh¶y giíi ®a chiÒu víi nhiÒu c¸ch chuyÓn t¶i vÒ<br /> v−ît bËc cña truyÖn ng¾n sau ®æi míi, hiÖn thùc ®êi sèng øng víi nhiÒu kªnh<br /> nhµ v¨n, nhµ nghiªn cøu Nguyªn Ngäc tiÕp nhËn kh¸c nhau.(*)<br /> nhËn xÐt: §Æc ®iÓm næi bËt lÇn nµy lµ cÇm Tr−íc hÕt, vÒ phÝa nhµ v¨n, ®· ®Õn<br /> c¸i truyÖn ng¾n trong tay cã thÓ c¶m thÊy lóc hä thÊy r»ng “kh«ng thÓ viÕt nh− cò”<br /> c¸i dung l−îng cña nã nÆng trÜu (Nguyªn vµ cÇn ph¶i “viÕt nh− mét phÐp øng xö” -<br /> Ngäc, 1992). C¸i “søc nÆng” mµ truyÖn øng xö víi nghÖ thuËt, øng xö víi con<br /> ng¾n ®−¬ng ®¹i h«m nay cã ®−îc chÝnh lµ ng−êi vµ cuéc ®êi. Víi nh÷ng nhµ v¨n cã<br /> sù hîp nhÊt cña nhiÒu ph−¬ng diÖn ®æi th©m niªn trong nghÒ, hä ©m thÇm ®i t×m<br /> míi tõ c¶m høng s¸ng t¹o, chiÒu s©u cña vµ x¸c lËp cho m×nh mét “ch©n dung tinh<br /> sù ph¶n ¸nh hiÖn thùc ®Õn nh÷ng thay thÇn” míi b»ng c¸ch “tr×nh lµng” lèi viÕt<br /> ®æi trong bót ph¸p thÓ hiÖn cã thÓ gãi gän kh¸c tr−íc, mµ NguyÔn Minh Ch©u lµ mét<br /> trong nhËn ®Þnh kh¸i qu¸t: nh÷ng ®æi míi ®iÓn h×nh. C¸c truyÖn ng¾n Bøc tranh,<br /> trong t− duy thÓ lo¹i. Ng−êi ®µn bµ trªn chuyÕn tµu tèc hµnh,<br /> Kh¶o s¸t truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i h«m Phiªn chî Gi¸t ®· cho thÊy mét NguyÔn<br /> nay, chóng t«i nhËn thÊy nh÷ng ®æi míi Minh Ch©u quen thuéc mµ v« cïng l¹<br /> trong t− duy thÓ lo¹i ®−îc thÓ hiÖn trªn lÉm. Quen thuéc trong vïng ®Ò tµi, trong<br /> nh÷ng b×nh diÖn c¬ b¶n sau: nh÷ng khu«n viªn hiÖn thùc cò, nh−ng l¹<br /> I. §æi míi quan niÖm thÓ lo¹i vµ tiÕp nhËn thÓ lo¹i lÉm vµ ®æi míi hoµn toµn ë kh¶ n¨ng bãc<br /> t¸ch vµ ®i s©u kh¸m ph¸ nh÷ng kh¶ n¨ng<br /> 1. Lµ mét hÖ thèng më<br /> tiÒm Èn ®a chiÒu cña con ng−êi vµ cuéc<br /> Cã thÓ nãi r»ng mäi sù ®æi míi, nhÊt sèng. Líp c¸c nhµ v¨n trÎ ë thÕ hÖ tõ sau<br /> lµ sù ®æi míi trong s¸ng t¹o v¨n häc bao ®æi míi th× c«ng khai tuyªn bè quan niÖm<br /> giê còng ®−îc b¾t nguån tõ sù ®æi míi<br /> trong t− duy cña chñ thÓ s¸ng t¹o. Sù ®æi (*)<br /> PGS. TS., ViÖn V¨n häc.<br /> TruyÖn ng¾n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i… 35<br /> <br /> “T«i quan t©m tíi bót ph¸p h¬n lµ ph¶n th× chØ lµm nhiÖm vô lµ “viÕt l¹i c©u<br /> ¸nh” vµ “v¨n ch−¬ng lµ mét trß ch¬i v« chuyÖn nµy ®Ó Ýt nhiÒu t«n träng sù thËt”<br /> t¨m tÝch” (Ph¹m ThÞ Hoµi). NguyÔn VÜnh cßn “QuyÒn ph¸n xÐt nã lµ thuéc vÒ b¹n<br /> Nguyªn, NhËt Chiªu – nh÷ng c©y bót ®äc” (Hä ®· trë thµnh ®µn «ng). HËu thiªn<br /> truyÖn ng¾n kh¸ Ên t−îng míi næi, còng ®−êng cña NguyÔn ThÞ Thu HuÖ khÐp l¹i<br /> tuyªn ng«n r»ng viÕt víi hä lµ “mét trß b»ng dßng tin v¾n t¾t vÒ tai n¹n x¶y ra<br /> ch¬i trèn t×m”. Quan niÖm nµy cña c¸c c©y víi ng−êi mÑ, cßn sè phËn cña bµ ra sao -<br /> bót trÎ ph¶i ch¨ng ®· thÈm thÊu tõ quan nhµ v¨n dµnh quyÒn tr¶ lêi cho ng−êi ®äc.<br /> niÖm coi “hµnh vi ch¬i” lµ “mét nguyªn t¾c Trong Ng−êi sãt l¹i cña rõng c−êi cña Vâ<br /> c¬ b¶n cña nghÖ thuËt” cña Han Georg ThÞ H¶o, ë phÇn kÕt cña t¸c phÈm, nh÷ng<br /> Gadamer - t¸c gi¶ cuèn Ch©n lý vµ ®iÒu b¨n kho¨n day døt cña Thµnh vÒ sè<br /> ph−¬ng ph¸p. Nh− vËy, c¸i mµ c¸c nhµ phËn cña Th¶o d−êng nh− còng ®−îc nhµ<br /> v¨n ®−¬ng ®¹i chó träng nhÊt khi thÓ v¨n trao quyÒn ®o¸n ®Þnh cho ®éc gi¶...<br /> hiÖn t¸c phÈm cña m×nh kh«ng ph¶i lµ Nh÷ng kiÓu ®Ò xuÊt nµy cho thÊy ng−êi<br /> “viÕt g×” mµ lµ “viÕt nh− thÕ nµo”- nghÜa lµ viÕt chØ ®ãng vai trß gîi ý, ®−a ra nh÷ng<br /> quan t©m ®Õn lèi viÕt. Ghi nhËn nh÷ng kh¶ thÓ, cßn quyÒn lùa chän thuéc vÒ c«ng<br /> ®æi míi nµy tõ thùc tiÔn s¸ng t¸c, nhµ chóng. Ng−êi ®äc cã thÓ chän mét trong<br /> nghiªn cøu Hoµng Ngäc HiÕn còng ®· x¸c nh÷ng kÕt thóc mµ nhµ v¨n ®−a ra nh−ng<br /> nhËn, c¸c nhµ v¨n h«m nay quan t©m ®Õn còng cã thÓ kh«ng chän c¸ch kÕt thóc nµo<br /> viÖc “viÕt néi dung h¬n lµ kÓ néi dung”. c¶ mµ sÏ tù ®−a ra c¸ch kÕt thóc cña<br /> m×nh. Vµ lóc nµy th× “Sù x¸c tÝn hoµn<br /> Tõ ý thøc ®æi míi c¸ch viÕt, c¸c c©y toµn cã ý thøc cña ng−êi ®äc sÏ kh¾c phôc<br /> bót truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i ®· cho ra m¾t nh÷ng sù tù biÖn hé hoÆc nh÷ng ®Þnh<br /> hµng lo¹t t¸c phÈm “g©y hÊn” víi truyÒn kiÕn lÇm l¹c cña nh÷ng nh©n vËt kÓ<br /> thèng, b¾t ®Çu tõ NguyÔn Minh Ch©u, Ma chuyÖn” (L¹i Nguyªn ¢n, 1998, tr.40).<br /> V¨n Kh¸ng ®Õn NguyÔn Huy ThiÖp, Hßa<br /> VÒ phÝa ng−êi ®äc, lèi viÕt më buéc<br /> Vang, NhËt Chiªu, T¹ Duy Anh, S−¬ng<br /> ng−êi ®äc còng ph¶i tiÕp nhËn víi mét<br /> NguyÖt Minh, Hå Anh Th¸i, Ph¹m Ngäc<br /> t©m thÕ më. Hä ph¶i cïng tham gia vµo<br /> TiÕn, L−u S¬n Minh, Phan ThÞ Vµng Anh,<br /> thÕ giíi cña sù phiªu l−u vµ ®−a ra nh÷ng<br /> NguyÔn ThÞ Thu HuÖ, NguyÔn ThÞ Êm, Y<br /> kiÕn gi¶i, nh÷ng kh¶ thÓ cho chÝnh m×nh.<br /> Ban, Vâ ThÞ H¶o, NguyÔn Ngäc T−, Ph¹m<br /> §iÒu nµy cho thÊy Lý thuyÕt TiÕp nhËn(*)<br /> Duy NghÜa, Di Ly, §Æng ThiÒu Quang...<br /> ®· ®−îc c¸c nhµ v¨n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i<br /> Qua c¸c truyÖn ng¾n cña hä, ng−êi ®äc<br /> øng dông xuÊt s¾c. C¸c truyÖn ng¾n cña<br /> b¾t ®Çu hiÓu r»ng truyÖn ng¾n kh«ng chØ<br /> NguyÔn Huy ThiÖp, Ph¹m ThÞ Hoµi, Hå<br /> ®¬n gi¶n lµ mét v¨n b¶n tù sù ng¾n, kÓ<br /> Anh Th¸i, NguyÔn VÜnh Nguyªn, Di Ly,<br /> b»ng v¨n xu«i cã më ®Çu, cã diÔn biÕn vµ<br /> NhËt Chiªu, Vò §×nh Giang... víi nh÷ng<br /> kÕt thóc mµ nã lµ mét hÖ thèng më. ë ®ã,<br /> kiÓu cÊu tróc l¹ nh− mét nhµ g−¬ng hay<br /> c¶ ng−êi viÕt lÉn ng−êi ®äc cïng tham gia<br /> mét khèi vu«ng ru bÝch nhiÒu m¶ng mµu<br /> ®ång s¸ng t¹o, cïng ®−îc kÝch thÝch trÝ<br /> t−ëng t−îng ®Ó “biÕn v¨n b¶n thµnh t¸c<br /> phÈm” vµ t¹o ra “ng−êi ®äc tiÒm Èn” trong (*)<br /> Lý thuyÕt nµy do hai nhµ khoa häc ng−êi §øc<br /> vµ sau khi ®äc xong t¸c phÈm. TruyÖn lµ Hans Robert Jauss vµ Wolfgang Iser ®Ò x−íng<br /> ng¾n lÞch sö Vµng löa cña NguyÔn Huy nh÷ng n¨m 60 (thÕ kû XX), coi t¸c phÈm lµ kÕt<br /> qu¶ cña sù gÆp gì gi÷a v¨n b¶n vµ ng−êi ®äc. Nã<br /> ThiÖp ®· hiÕn cho b¹n ®äc ba c¸i kÕt ®Ó ®· t¹o ra nh÷ng thay ®æi lín trong t− duy nghÖ<br /> ng−êi ®äc tïy ý lùa chän. Ph¹m Ngäc TiÕn thuËt ë ph−¬ng T©y.<br /> 36 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10.2013<br /> <br /> <br /> vµ h×nh khèi ®· buéc ng−êi ®äc ph¶i ph¸ nã vµo (NguyÔn Kiªn, 1992). Nhµ v¨n<br /> bá nh÷ng quy chuÈn cò vµ trang bÞ cho còng cho r»ng trong qu¸ tr×nh t×m tßi,<br /> m×nh nh÷ng kiÕn v¨n míi khi tiÕp nhËn truyÖn ng¾n lu«n “nh×n sang tiÓu thuyÕt”<br /> t¸c phÈm. B»ng chøng lµ khi bé ba chïm vµ “®−îc tiÓu thuyÕt kÝch thÝch”.<br /> truyÖn ng¾n lÞch sö KiÕm s¾c, PhÈm tiÕt,<br /> Vµng löa cña NguyÔn Huy ThiÖp ra ®êi ®· V¨n häc ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i ®· cho<br /> g©y nªn nh÷ng tranh c·i lín vÒ c¸i gäi lµ ra m¾t mét lo¹t truyÖn ng¾n ®−îc viÕt<br /> ®äc v¨n hay ®äc sö, ®©u lµ sù thËt lÞch sö, nh− mét tiÓu thuyÕt c« ®äng hay mang<br /> ®©u lµ h− cÊu v¨n häc. Râ rµng ë ®©y d¸ng dÊp tiÓu thuyÕt nh− Phiªn chî Gi¸t<br /> “tÝnh h− cÊu” ®−îc ph« diÔn c«ng khai (NguyÔn Minh Ch©u), Th−¬ng nhí ®ång<br /> thay thÕ cho “tÝnh ch©n thùc”. LÞch sö quª, Con g¸i thñy thÇn (NguyÔn Huy<br /> trong c¸i nh×n cña NguyÔn Huy ThiÖp ThiÖp), Nh©n sø (Hßa Vang), Bi kÞch nhá<br /> kh«ng ph¶i nh− nã vèn cã mµ lµ mét lÞch (Lª Minh Khuª), C¸nh ®ång bÊt tËn<br /> sö trong sù suy c¶m cña mçi ng−êi. Bëi (NguyÔn Ngäc T−), Nh÷ng buæi chiÒu<br /> thÕ mçi ng−êi ®äc ph¶i lùa chän vµ s½n ngang qua cuéc ®êi (§ç BÝch Thóy)...<br /> sµng thÝch øng víi mét “lùa chän lÞch sö” Thùc ra h×nh thøc truyÖn ng¾n tiÓu<br /> cña chÝnh m×nh ®Ó cã c¬ héi kh¸m ph¸ t¸c thuyÕt hãa nµy ta còng ®· ®−îc gÆp trong<br /> phÈm ë nh÷ng vØa tÇng míi nhÊt. v¨n häc giai ®o¹n tr−íc nh− ChÝ PhÌo cña<br /> Nam Cao nh−ng ®Õn giai ®o¹n sau ®æi<br /> 2. Giao thoa thÓ lo¹i míi, h×nh thøc nµy míi ph¸t triÓn m¹nh<br /> Theo Bakhtin, lÞch sö v¨n häc tr−íc vµ cã nh÷ng ®Æc tr−ng riªng. ë nh÷ng<br /> hÕt lµ lÞch sö h×nh thµnh, ph¸t triÓn vµ truyÖn ng¾n tiÓu thuyÕt hãa nµy th−êng<br /> t−¬ng t¸c gi÷a c¸c thÓ lo¹i. Thùc tiÔn v¨n cã kÕt cÊu nh− mét cuèn tiÓu thuyÕt víi<br /> häc còng cho thÊy, v¨n häc cµng ph¸t nhiÒu m¶ng hiÖn thùc ®an xen vµ truyÖn<br /> triÓn th× sù ph¸ vì rµo c¶n thÓ lo¹i cµng th−êng cã nhiÒu m¹ch truyÖn chång xÕp<br /> lín, t−¬ng t¸c thÓ lo¹i cµng cao. §iÒu nµy lªn nhau. Trong Phiªn chî Gi¸t cña<br /> ®· gãp phÇn vµo viÖc lµm thay ®æi h×nh NguyÔn Minh Ch©u ngoµi m¹ch truyÖn vÒ<br /> thøc cña thÓ lo¹i. l·o Khóng, cßn cã m¹ch truyÖn vÒ con bß<br /> Kh¶o s¸t truyÖn ng¾n ViÖt Nam Khoang, m¹ch truyÖn vÒ chñ tÞch Bêi.<br /> ®−¬ng ®¹i thêi kú ®æi míi, chóng t«i nhËn Hay ë Th−¬ng nhí ®ång quª cña NguyÔn<br /> thÊy hai h−íng ph¸t triÓn: Huy ThiÖp, ngoµi m¹ch truyÖn chÝnh viÕt<br /> vÒ nh©n vËt Nh©m cßn c¸c m¹ch truyÖn<br /> H−íng thø nhÊt: TruyÖn ng¾n tiÓu vÒ c¸c nh©n vËt kh¸c nh− «ng gi¸o Quý,<br /> thuyÕt hãa s− ThiÒu hay chó Phông. Bi kÞch nhá cña<br /> §©y lµ xu h−íng theo kiÓu kÐo dµi Lª Minh Khuª còng ®−îc kÓ bëi nhiÒu<br /> dung l−îng còng nh− t¹o ra søc chøa dån m¹ch truyÖn, tõ thêi hiÖn t¹i lµ chuyÕn ®i<br /> nÐn cña t¸c phÈm truyÖn ng¾n ®Ó ng−êi viÕt b¸o cña nh©n vËt “t«i” ®Õn dßng thêi<br /> ®äc cã c¶m t−ëng nh− ®ang ®äc mét cuèn gian ng−îc vÒ qu¸ khø víi c©u chuyÖn vÒ<br /> tiÓu thuyÕt. NguyÔn Kiªn – mét c©y bót cuéc ®êi «ng Tuyªn, råi l¹i trë l¹i hiÖn t¹i<br /> truyÖn ng¾n kú cùu, tõ thùc tiÔn s¸ng t¸c víi c©u chuyÖn ®¸m c−íi ng−êi chÞ hä ®Ó<br /> cña m×nh ®· cho r»ng, truyÖn ng¾n trong tõ ®ã hÐ lé mét bi kÞch cña Quang vµ Cay,<br /> suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn lu«n ®øng tr−íc hai anh em ruét yªu nhau dÉn ®Õn c¸i<br /> mét th¸ch thøc: ph¶i lµm sao søc chøa vµ chÕt cña Quang ë phÇn kÕt t¸c phÈm.<br /> søc nÆng v−ît tho¸t ra ®−îc ngoµi c¸i C¸nh ®ång bÊt tËn cña NguyÔn Ngäc T−<br /> khu«n khæ bÐ nhá mµ nghÖ thuËt khu«n còng lµ ®iÓn h×nh cña kiÓu chuyÖn nhiÒu<br /> TruyÖn ng¾n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i… 37<br /> <br /> m¹ch truyÖn ®an xen nhau, më ra nhiÒu truyÖn ®· ®−îc xuÊt b¶n nh− Vïng lÆng,<br /> bi kÞch x· héi kh¸c xoay quanh c©u NghÜa cö vµ TiÕng ®¸y.<br /> chuyÖn vÒ gia ®×nh n«ng d©n lµm nghÒ<br /> ch¨n vÞt ë vïng ®ång b»ng s«ng Cöu §Æc tr−ng cña truyÖn rÊt ng¾n lµ<br /> Long. T¸c phÈm mang khu«n khæ cña mét dung l−îng nhá, c« ®äng, hµm sóc. Dung<br /> truyÖn ng¾n cã tÇm vãc mét cuèn tiÓu l−îng nhá nh−ng kh«ng cã nghÜa truyÖn<br /> thuyÕt bëi sù chång chÐo nh÷ng sù kiÖn rÊt ng¾n lµ “truyÖn ng¾n rót bít ch÷” v×<br /> cña ®êi sèng hiÖn thùc ®Çy bÊt æn kh¾c vÒ h×nh thøc nã kh«ng kÐm g× mét truyÖn<br /> nghiÖt: t×nh yªu vµ lßng thï hËn, sù ®ãi ng¾n víi c¸c yÕu tè nh− cèt truyÖn, kÕt<br /> nghÌo vµ phÈm gi¸ con ng−êi, dÞch cóm cÊu, nh©n vËt, t×nh huèng truyÖn. Víi mét<br /> gia cÇm vµ bÖnh quan liªu... Sù chång xÕp dung l−îng ch÷ võa ph¶i nh−ng néi dung<br /> cña c¸c m¹ch truyÖn nµy cho thÊy râ rµng hiÖn thùc ®−îc ph¶n ¸nh trong truyÖn rÊt<br /> néi dung cña truyÖn ng¾n h«m nay kh«ng ng¾n l¹i rÊt phong phó. VÒ h×nh thøc,<br /> chØ cßn lµ mét “l¸t c¾t” cña hiÖn thùc ®êi truyÖn rÊt ng¾n còng cã nh÷ng ®Æc tr−ng<br /> sèng n÷a mµ lµ mét kh¸i qu¸t hiÖn thùc c¬ b¶n sau: 1/ Nh©n vËt ®−îc gi¶n l−îc<br /> réng lín, «m chøa ®−îc nhiÒu m¶nh ®êi, ®Õn møc tèi ®a. TruyÖn ng¾n Anh Hai cña<br /> sè phËn - vèn lµ ®Æc tr−ng cña tiÓu Lý Thanh Th¶o chØ cã 4 nh©n vËt: hai chÞ<br /> thuyÕt. em chó bÐ nhµ nghÌo vµ hai mÑ con nhµ<br /> giµu; Vµng cña §øc NghÜa chØ cã hai nh©n<br /> H−íng thø hai: TruyÖn rÊt ng¾n- mét vËt lµ c« g¸i vµ g· ®µo vµng; thËm chÝ cã<br /> biÕn thÓ cña truyÖn ng¾n truyÖn chØ cã mét nh©n vËt ®éc tho¹i gi·i<br /> Tr¸i víi truyÖn ng¾n tiÓu thuyÕt hãa, bµy t©m tr¹ng vµ nçi niÒm cña m×nh... 2/<br /> mét biÕn thÓ kh¸c cña truyÖn ng¾n lµ KÕt cÊu cña truyÖn rÊt ng¾n còng rÊt ®¬n<br /> truyÖn rÊt ng¾n hay cßn gäi lµ “truyÖn gi¶n vµ th−êng triÓn khai trªn nÒn nghÞch<br /> ng¾n mini”, “truyÖn cùc ng¾n”. Víi dung lý cña c¸c sù kiÖn, t©m tr¹ng. VÝ dô<br /> l−îng nhá gän, truyÖn rÊt ng¾n ra ®êi võa truyÖn Anh Hai cña Lý Thanh Th¶o lµ<br /> nh− mét c¸ch t©n cña nghÖ thuËt, võa ®Ó nghÞch lý gi÷a viÖc chó bÐ nhµ giµu ®−îc<br /> nhanh chãng ®¸p øng nhu cÇu vµ thÞ hiÕu mÑ dç cho ¨n que kem nh−ng l¹i phông<br /> cña b¹n ®äc trong thêi ®¹i bïng næ th«ng phÞu vøt que kem xuèng r·nh n−íc vµ hai<br /> tin thÇn tèc. Trong hai n¨m 1993-1994, ®øa bÐ bôi ®êi nghÌo ®ãi ®· nhÆt chóng<br /> T¹p chÝ ThÕ giíi míi ®· tæ chøc cuéc thi lªn ®Ó liÕm. S«ng LÊp cña NguyÔn B¶n l¹i<br /> truyÖn rÊt ng¾n, thu hót trªn 500 c©y bót lµ nghÞch lý cña t×nh yªu khi ng−êi phô<br /> chuyªn nghiÖp vµ nghiÖp d− tham gia vµ n÷ ®−îc sèng víi ng−êi ®µn «ng yªu<br /> ®· thu ®−îc kÕt qu¶ tèt ®Ñp. Nhµ v¨n th−¬ng m×nh nh−ng t©m hån l¹i chØ nghÜ<br /> Nguyªn Ngäc còng ®· cã bµi tæng kÕt cuéc ®Õn ng−êi ®µn «ng ®· ph¶n béi m×nh ®i<br /> thi vµ kh¼ng ®Þnh triÓn väng cña truyÖn theo ng−êi phô n÷ kh¸c. 3/ Ng«n ng÷<br /> rÊt ng¾n. Qua cuéc thi nµy nhiÒu tªn tuæi truyÖn rÊt ng¾n còng lµ thø ng«n ng÷ ®Æc<br /> ®· ®−îc ®Þnh vÞ, nhiÒu tµi n¨ng ®· ®−îc tr−ng riªng cña thÓ lo¹i cã dung l−îng<br /> ph¸t hiÖn nh− Ph¹m S«ng Hång, NguyÔn nhá: c« ®äng, hµm sóc, mang tÝnh kh¸i<br /> Quang Th©n, Th¸i Sinh, Quèc Dòng, qu¸t vµ tÝnh triÕt lý cao kiÓu nh− “Cã mai<br /> NguyÔn B¶n, Phan ThÞ Vµng Anh, Phan ®Êy mµ kh«ng thµnh TÕt” (Hoa muén -<br /> TriÒu H¶i, Lý Thanh Th¶o, NguyÔn Quèc Phan ThÞ Vµng Anh), “Mét phót ë ®©y dµi<br /> V¨n... Trong ®ã n÷ nhµ v¨n Ph¹m S«ng h¬n 60 gi©y” (§oµn tµu vµ nh÷ng ®øa trÎ -<br /> Hång sau nµy ®· trë thµnh c©y bót Ph¹m S«ng Hång); “Kh¸c víi c¸c gièng<br /> chuyªn viÕt truyÖn rÊt ng¾n víi ba tËp chim, con s¬n ca kh«ng hãt v× miÕng ¨n<br /> 38 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10.2013<br /> <br /> <br /> ngon, kh«ng hãt v× tranh giµnh thï hËn. nhµ v¨n ®−¬ng ®¹i lµ c¸c nhµ v¨n t¹o ra<br /> Nã chØ hãt khi nã thÝch hãt, kh«ng cã c¸ch rÊt nhiÒu sù kiÖn nh−ng c¸c sù kiÖn<br /> g× kÝch thÝch ®−îc nã” (TiÕng chim s¬n ca - kh«ng ®−îc ®Æt ngang hµng nhau. T¸c gi¶<br /> NguyÔn V¨n Hoan)... §ã lµ thø ng«n ng÷ tËp trung vµo mét vµi biÕn cè nhÊt ®Þnh<br /> võa mang tÝnh ®óc kÕt võa mang tÝnh gîi ®Ó t¹o cao trµo vµ kÞch tÝnh cho cèt<br /> më lµm cho ng−êi ®äc hiÓu s©u h¬n vÒ con truyÖn, còng lµ ®Ó g©y sù cuèn hót vµ chó<br /> ng−êi vµ cuéc ®êi. ý cña ®éc gi¶. LÊy truyÖn ng¾n næi tiÕng<br /> T−íng vÒ h−u cña NguyÔn Huy ThiÖp ra<br /> II. §æi míi vÒ cèt truyÖn<br /> ®Ó kiÓm chøng ta thÊy truyÖn ng¾n nµy<br /> Mét trong nh÷ng ®æi míi t− duy thÓ ®−îc x©y dùng trªn mét hÖ thèng sù kiÖn<br /> lo¹i truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i lµ sù ®æi míi vÒ nh−ng cã bèn sù kiÖn chó ý t¹o biÕn cè vµ<br /> cèt truyÖn. TÊt nhiªn nh÷ng ®æi míi nµy kÞch tÝnh cña truyÖn lµ: N¨m 70 tuæi, «ng<br /> bao giê còng tu©n theo quy luËt kÕ thõa vµ ThuÊn vÒ h−u víi hµm thiÕu t−íng; bµng<br /> ph¸t triÓn nªn võa kÕ thõa nh÷ng cèt hoµng chøng kiÕn con d©u nÊu thai nhi<br /> truyÖn truyÒn thèng võa c¸ch t©n ®æi míi. chÕt cho chã ¨n; vî «ng ThuÊn mÊt; «ng<br /> 1. KÕ thõa cèt truyÖn truyÒn thèng ThuÊn chÕt bÝ hiÓm sau khi trë l¹i qu©n<br /> ngò. §ã lµ nh÷ng sù kiÖn më ®Çu, ph¸t<br /> Trong mét t¸c phÈm v¨n häc, cèt triÓn, ®Ønh ®iÓm vµ kÕt thóc vÒ nh÷ng bi<br /> truyÖn chÝnh lµ mét h×nh thøc tr×nh bµy kÞch c« ®¬n, l¹c thêi cña t−íng ThuÊn.<br /> sù kÓ cña nhµ v¨n nªn nã lµ yÕu tè ®Çu<br /> Nh− vËy, còng vÉn víi kiÓu cèt truyÖn<br /> tiªn cña nghÖ thuËt tù sù. Mét cèt truyÖn<br /> cã chuyÖn, nhiÒu sù kiÖn chi tiÕt, nh−ng ë<br /> cæ ®iÓn truyÒn thèng chÆt chÏ gåm c¸c<br /> c¸c nhµ v¨n ®−¬ng ®¹i ®· cã nh÷ng b−íc<br /> thµnh phÇn: tr×nh bµy, th¾t nót, ph¸t<br /> ph¸t triÓn ®Ønh cao khi kh«ng chØ x©y<br /> triÓn, cao trµo, më nót. TruyÖn ng¾n ViÖt<br /> dùng nh÷ng cèt truyÖn ®¬n tuyÕn mµ cßn<br /> Nam giai ®o¹n 1932-1945 víi c¸c s¸ng t¸c<br /> chó ý cèt truyÖn ®a tuyÕn víi sù xen kÏ<br /> cña hai c©y bót truyÖn ng¾n næi tiÕng lµ<br /> nhiÒu m¹ch truyÖn (mµ chóng t«i ®· ph©n<br /> Nam Cao vµ NguyÔn C«ng Hoan ®· t¹o<br /> tÝch ë phÇn truyÖn ng¾n tiÓu thuyÕt hãa).<br /> nªn nh÷ng mÉu mùc cña truyÖn ng¾n cæ<br /> Sù ph¸t triÓn cña cèt truyÖn ®a tuyÕn nµy<br /> ®iÓn. ë truyÖn ng¾n hiÖn ®¹i h«m nay, cèt<br /> cho thÊy kh¶ n¨ng më réng vµ chiÕm lÜnh<br /> truyÖn kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i cã ®Çy ®ñ<br /> hiÖn thùc cña truyÖn ng¾n h«m nay, còng<br /> nh÷ng thµnh phÇn trªn nh−ng vÒ c¬ b¶n<br /> lµ kh¶ n¨ng më réng dung l−îng h¹n hÑp<br /> nã vÉn ®−îc tu©n thñ. Nh÷ng thµnh c«ng<br /> cña thÓ lo¹i nµy.<br /> ®¸ng ghi nhËn cña c¸c c©y bót truyÖn<br /> ng¾n ®−¬ng ®¹i sö dông cèt truyÖn truyÒn 2. Gia t¨ng cèt truyÖn t©m lý<br /> thèng nh− Ma V¨n Kh¸ng (Tr¨ng soi s©n NÕu ë cèt truyÖn truyÒn thèng, hÖ<br /> nhá), NguyÔn Huy ThiÖp (T−íng vÒ h−u), thèng sù kiÖn ®−îc chó träng lµm nªn<br /> Lª Minh Khuª (§ång ®« la vÜ ®¹i, Anh tÝnh chÆt chÏ cña kÕt cÊu truyÖn th× ë cèt<br /> lÝnh Tony D), T¹ Duy Anh (B−íc qua lêi truyÖn t©m lý l¹i cã xu h−íng níi láng cèt<br /> nguyÒn), NguyÔn ThÞ Thu HuÖ (C¸t ®îi, truyÖn, chÊt “chuyÖn” mê nh¹t, ®êi sèng<br /> HËu thiªn ®−êng), Phan ThÞ Vµng Anh néi t©m nh©n vËt ®−îc quan t©m chñ yÕu<br /> (Khi ng−êi ta trÎ, Hoa muén, Phôc trong viÖc h×nh thµnh cèt truyÖn. C¸c hÖ<br /> thiÖn)... cho ta thÊy kiÓu cèt truyÖn truyÒn thèng sù kiÖn nhiÒu ngo¾t ngoÐo ®−îc<br /> thèng vÉn ®−îc c¸c nhµ v¨n ®−¬ng ®¹i kÕ thay thÕ b»ng ®êi sèng néi t©m ®Çy uÈn<br /> thõa vµ ph¸t triÓn ®Õn ®Ønh cao. NÐt ®Æc khóc. C©u chuyÖn tr«i trong nh÷ng dßng<br /> biÖt trong kiÓu cèt truyÖn cæ ®iÓn ë c¸c ch¶y bÊt ®Þnh cña t©m tr¹ng.<br /> TruyÖn ng¾n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i… 39<br /> <br /> Cèt truyÖn t©m lý còng ®· ®−îc mét trong ®êi sèng tinh thÇn cña con ng−êi.<br /> sè nhµ v¨n giai ®o¹n 1932-1945 thÓ hiÖn TruyÖn cña c¸c c©y bót trÎ D−¬ng B×nh<br /> kh¸ thµnh c«ng mµ ®iÓn h×nh lµ truyÖn Nguyªn (Sa Pa tuyÕt tr¾ng), NguyÔn VÜnh<br /> cña Th¹ch Lam. H−íng ®èi t−îng ph¶n Nguyªn (ChuyÖn x¶y ra ë qu¸n bê s«ng),<br /> ¸nh vµo sè phËn con ng−êi c¸ nh©n, NguyÔn Quúnh Trang (Cßn g× ®©u mïa<br /> truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i quan t©m nhiÒu ®«ng), Vò §×nh Giang (M−êi s¸u mÐt<br /> ®Õn viÖc thÓ hiÖn nh÷ng cèt truyÖn t©m vu«ng) ®Òu cã lèi kÓ chuyÖn ngÉu høng,<br /> lý, ph¶n ¸nh nh÷ng tr¹ng th¸i tinh thÇn nghÜ ®Õn ®©u kÓ ®Õn ®ã, mèi liªn kÕt gi÷a<br /> kh¸c nhau cña con ng−êi trong x· héi c¸c sù kiÖn diÔn ra rêi r¹c, chØ chó träng<br /> hiÖn ®¹i ®Çy bÊt æn h«m nay. C¸c c©y bót vµo mét sè tr¹ng huèng t©m lý nhÊt ®Þnh.<br /> tõ thÕ hÖ tr−íc tõ NguyÔn Minh Ch©u, TruyÖn ng¾n M−êi s¸u mÐt vu«ng cña Vò<br /> Ma V¨n Kh¸ng, §ç Chu ®Õn c¸c c©y bót §×nh Giang lµ nh÷ng dßng t©m tr¹ng<br /> thÕ hÖ sau nh− Hå Anh Th¸i, Phan TriÒu miªn man cña nh©n vËt “t«i” trong kh«ng<br /> H¶i, Ph¹m Duy NghÜa... ®Æc biÖt lµ c¸c gian sèng chËt hÑp 16m2 cña nh÷ng con<br /> c©y bót n÷ nh− §oµn Lª, Vâ ThÞ H¶o, Vâ ng−êi trÎ tuæi ngô c− ë c¸c thµnh phè lín.<br /> ThÞ Xu©n Hµ, NguyÔn ThÞ Thu HuÖ, Y Nh÷ng suy nghÜ kh«ng ®Çu kh«ng cuèi<br /> Ban, Lý Lan, NguyÔn ThÞ Êm, Phan ThÞ t−ëng lµ v« th−ëng v« ph¹t ®ã ®· göi ®Õn<br /> Vµng Anh, NguyÔn ThÞ Ngäc T−... ®Õn c¸c chóng ta mét th«ng ®iÖp buån: sù chËt<br /> t¸c gi¶ trÎ xuÊt hiÖn gÇn ®©y ®Òu −a hÑp cña kh«ng gian sèng, sù nghÌo nµn<br /> chuéng vµ kh¸ thµnh c«ng khi tr×nh lµng cña ®êi sèng vËt chÊt ®· vµ ®ang giÕt chÕt<br /> nh÷ng truyÖn t©m lý Ên t−îng. h¹nh phóc vµ gÆm mßn dÇn nh÷ng −íc<br /> m¬ vµ hoµi b·o cña c¶ mét thÕ hÖ trÎ. Víi<br /> C¸c cèt truyÖn t©m lý th−êng Ýt sù chó träng ph¸t triÓn cèt truyÖn t©m lý,<br /> nh÷ng hµnh ®éng, xung ®ét lín nh−ng truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i ViÖt Nam kh«ng<br /> ®Çy ¾p nh÷ng nçi niÒm cña nh÷ng tr¹ng chØ ph¶n ¸nh ®óng tr¹ng huèng tinh thÇn<br /> huèng t©m lý phøc t¹p ®Çy Ðo le khuÊt phøc t¹p cña con ng−êi hiÖn ®¹i mµ cao<br /> khóc cña con ng−êi. H¬n ai hÕt, cã lÏ c¸c h¬n nã cßn cã nh÷ng b−íc ®ét ph¸ trong<br /> nhµ v¨n n÷ lµ ng−êi cã thÕ m¹nh ë lÜnh nghÖ thuËt tù sù víi lèi viÕt “dßng ý thøc”<br /> vùc nµy. C¸c truyÖn ng¾n cña §oµn Lª vµ c¶ nh÷ng biÕn hãa ®a d¹ng trong bót<br /> (Tr¸i t¸o nham nhë), NguyÔn ThÞ Thu ph¸p trÇn thuËt.<br /> HuÖ (C¸t ®îi, §ªm dÞu dµng, Giai nh©n),<br /> 3. XuÊt hiÖn cèt truyÖn ph©n r·<br /> Y Ban (Sau chíp lµ gi«ng b·o, Ng−êi ®µn<br /> bµ cã ma lùc, Bøc th− göi mÑ ¢u C¬), Lý Sù xuÊt hiÖn cña cèt truyÖn ph©n r·<br /> Lan (BiÓn trong m−a), Phan ThÞ Vµng lµ mét nÐt míi trong ®êi sèng thÓ lo¹i<br /> Anh (Hoa muén, NhËt ký)... ®Òu lµ nh÷ng truyÖn ng¾n h«m nay, ph¶n ¸nh t©m thøc<br /> dßng t©m tr¹ng lóc d»n vÆt suy t−, khi lo hËu hiÖn ®¹i cña con ng−êi trong mét ®êi<br /> ©u th¶ng thèt, lóc kh¾c kho¶i xãt xa, lóc sèng thùc t¹i ®Çy bÊt æn. Bëi b¶n chÊt cña<br /> l¹i ®am mª b¹o liÖt víi nh÷ng lùa chän c¶m quan hËu hiÖn ®¹i lµ sù bÊt tÝn nhËn<br /> gi÷a mét bªn lµ tr¸ch nhiÖm bæn phËn vµ thøc cña con ng−êi trong thÕ giíi hiÖn tån<br /> bªn kia lµ nh÷ng kh¸t khao h¹nh phóc, mµ chóng ta ®ang sèng.<br /> nh÷ng ham muèn b¶n n¨ng. ë nh÷ng cèt ë cèt truyÖn ph©n r·, d−êng nh− nhµ<br /> truyÖn t©m lý, nh÷ng sù kiÖn vµ nh©n vËt v¨n kh«ng chó ý ®Õn vai trß cña cèt<br /> d−êng nh− xuÊt hiÖn mét c¸ch ngÉu høng truyÖn vµ sù thèng nhÊt cña tr×nh tù c¸c<br /> theo dßng suy nghÜ cña ng−êi kÓ chuyÖn sù kiÖn còng nh− mèi liªn hÖ nh©n qu¶<br /> chØ ®Ó lµm næi bËt mét tr¹ng huèng nµo ®ã gi÷a c¸c sù kiÖn mµ quan t©m nhiÒu h¬n<br /> 40 Th«ng tin Khoa häc x· héi, sè 10.2013<br /> <br /> <br /> ®Õn viÖc “tr×nh diÔn mét lèi viÕt” nªn nghÜa cña t¸c phÈm Èn sau nh÷ng m¹ch<br /> truyÖn cã thÓ lµ nh÷ng m¶nh ghÐp cña ngÇm v¨n b¶n. C¸nh ®ång bÊt tËn cña<br /> nh÷ng dßng t©m tr¹ng ®øt ®o¹n hay lµ NguyÔn Ngäc T− - mét hiÖn t−îng cña<br /> mét chuçi nh÷ng m¶nh vì cña cuéc ®êi truyÖn ng¾n ViÖt Nam 2005, lµ mét ®iÓn<br /> nh©n vËt nãi nh− Barry Lewis, nhµ h×nh cho kiÓu cèt truyÖn ph©n r·. TruyÖn<br /> nghiªn cøu vÒ v¨n xu«i hËu hiÖn ®¹i ®an cµi nhiÒu m¹ch truyÖn nªn cã cÊu<br /> ng−êi Hoa Kú “Cèt truyÖn bÞ nghiÒn tróc láng, hÖ thèng sù kiÖn bÞ ph©n r·,<br /> thµnh nh÷ng viªn nhá cña biÕn cè vµ ch¾p nèi theo theo chuçi ký øc ®øt ®o¹n<br /> hoµn c¶nh, nh©n vËt bÞ ph©n t¸n thµnh cña nh©n vËt “t«i”. Trong v¨n b¶n, truyÖn<br /> mét bã cña nh÷ng kh¸t väng nhøc nhèi...” ®−îc kÕt cÊu thµnh 8 phÇn ®−îc nhµ v¨n<br /> (trÝch theo: §µo TuÊn ¶nh, L¹i Nguyªn ®¸nh sè râ rµng. Tõ c¸ch kÕt cÊu nµy<br /> ¢n, NguyÔn ThÞ Hoµi Thanh, 2003, ng−êi ®äc thÊy râ lèi trÇn thuËt m¶nh<br /> tr.250). ë cèt truyÖn ph©n r·, c¸c m¶ng ®o¹n cña nhµ v¨n. KÕt nèi c¸c m¶nh ®o¹n<br /> trÇn thuËt trong truyÖn bÞ t·i ra. Nh×n bÒ ng−êi ®äc sÏ cã mét h×nh dung ®Çy ®ñ vÒ<br /> ngoµi t−ëng nh− chóng chØ lµ nh÷ng mét hiÖn tån ®Çy chua xãt, kh¾c nghiÖt<br /> m¶ng khèi rêi r¹c nh−ng thùc ra chóng cã trong truyÖn cña NguyÔn Ngäc T−.<br /> mèi liªn kÕt thèng nhÊt n»m s½n trong ý III. §æi míi hÖ thèng nh©n vËt<br /> ®å cña nhµ v¨n, bëi mçi m¶nh vôn Êy lµ<br /> Mét trong nh÷ng ®æi míi cña truyÖn<br /> mçi m¶nh cña hiÖn thùc ®êi sèng ®−îc biÓu<br /> ng¾n ®−¬ng ®¹i, ngoµi nh÷ng c¸ch t©n vÒ<br /> hiÖn. Thùc hiÖn viÖc l¾p ghÐp nµy, nhµ v¨n<br /> quan niÖm thÓ lo¹i, cèt truyÖn lµ sù thay<br /> muèn ph¸ vì sù trïng khÝt gi÷a thêi gian<br /> ®æi trong hÖ thèng nh©n vËt víi sù xuÊt<br /> trÇn thuËt vµ thêi gian ®−îc trÇn thuËt ®Ó<br /> hiÖn nhiÒu kiÓu lo¹i nh©n vËt, trong ®ã<br /> lµm míi nghÖ thuËt tù sù truyÒn thèng.<br /> nhµ v¨n ®· kh−íc tõ mÉu nh©n vËt lý<br /> KiÓu cèt truyÖn ph©n r· víi lèi trÇn t−ëng cña v¨n häc c¸ch m¹ng ®Ó x©y dùng<br /> thuËt m¶nh ®o¹n ta th−êng gÆp trong nh÷ng nh©n vËt cã tÝnh c¸ch ®a chiÒu.<br /> s¸ng t¸c cña c¸c c©y bót nh− NguyÔn Huy ThÕ giíi nh©n vËt trong truyÖn ng¾n<br /> ThiÖp, Ph¹m ThÞ Hoµi, NguyÔn VÜnh h«m nay ®· thùc sù lµ phiªn b¶n cña ®êi<br /> Nguyªn vµ gÇn ®©y lµ NguyÔn Ngäc T−. sèng khi hä lµ thÕ giíi cña nh÷ng con<br /> Th−¬ng cho c¶ ®êi b¹c cña NguyÔn Huy ng−êi cã sù trén lÉn gi÷a c¸i tèt vµ c¸i<br /> ThiÖp lµ mét sù ghÐp nèi pha t¹p cña c¸c xÊu, gi÷a c¸i thiÖn vµ c¸i ¸c, c¸i anh hïng<br /> m¶nh ®o¹n “TiÓu sö Tó X−¬ng”, “Giai vµ c¸i thÕ tôc. Sang s«ng cña NguyÔn Huy<br /> tho¹i ®i h¸t mÊt «”, “Giai tho¹i vî b¾t con ThiÖp lµ mét truyÖn ng¾n cho ta thÊy<br /> trãi”, “Giai tho¹i c« ®µo Thu”, “§o¹n kÕt”. ®»ng sau c¸i vÎ bÒ ngoµi, con ng−êi lµ mét<br /> TruyÖn ng¾n cña Ph¹m ThÞ Hoµi còng lµ “Èn sè” kh«ng thÓ biÕt hÕt. Nhµ v¨n ®·<br /> mét chuçi ®an xen nh÷ng m¶ng hiÖn thùc ®−a lªn trang viÕt cña m×nh c¶ mét x· héi<br /> ®øt nèi, ®an xen gi÷a hµnh ®éng cña nh©n thu nhá víi sù gãp mÆt cña rÊt nhiÒu<br /> vËt víi nh÷ng triÕt lý, suy luËn, gi÷a thùc h¹ng ng−êi: nhµ s−, nhµ th¬, nhµ gi¸o, tªn<br /> t¹i vµ gi¶ ®Þnh, t¹o nªn mét thÕ giíi mª c−íp, hai tªn bu«n ®å cæ, mét cÆp t×nh<br /> cung, ®a chiÒu trong ®ã con ng−êi lµ mét nh©n, hai mÑ con. Khi ®øa bÐ bÞ kÑt tay<br /> tËp hîp nh÷ng m¶nh vì cña nh÷ng kÝ vµo chiÕc b×nh cæ, nhµ gi¸o run sî, nhµ<br /> hiÖu, nh÷ng con rèi hay nh÷ng bãng ma. th¬ triÕt lý, hai tªn bu«n lo sî mÊt toi<br /> Mçi truyÖn cña Ph¹m ThÞ Hoµi ®ßi hái ®èng tiÒn, nhµ s− bÊt lùc... chØ cã tªn c−íp<br /> ng−êi ®äc ph¶i tù xoay së ®Ó t×m ra c©u hµnh ®éng. H¾n th¼ng tay ®Ëp vì chiÕc<br /> tr¶ lêi trong sù kiÕm t×m nh÷ng tÇng b×nh, gi¶i tho¸t cho ®øa trÎ vµ tuyªn bè:<br /> TruyÖn ng¾n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i… 41<br /> <br /> TrÎ con lµ t−¬ng lai ®Êy! Lµm g× còng thêi gian Êy kh«ng ph¶i lµ qu¸ dµi so víi<br /> ph¶i ®Æt nh©n ®øc lªn hµng ®Çu. ChØ qua c¶ tiÕn tr×nh lÞch sö v¨n häc, song còng ®ñ<br /> mét t×nh huèng cô thÓ cña cuéc sèng, cho ta nhËn diÖn ®−îc nh÷ng th¨ng trÇm,<br /> NguyÔn Huy ThiÖp ®· lµm thay ®æi thãi biÕn thiªn cña thÓ lo¹i. Nh÷ng ®æi míi<br /> quen cè h÷u nhËn thøc vÒ con ng−êi. trong t− duy thÓ lo¹i mµ chóng t«i kh¶o<br /> Ngoµi nh©n vËt cña NguyÔn Huy ThiÖp, s¸t ë trªn cã thÓ ch−a thËt sù hoµn kÕt,<br /> c¸c nh©n vËt trong Chän chång, Thanh bëi t− duy vÒ thÓ lo¹i vÉn ®ang sinh<br /> minh trêi trong s¸ng (Ma V¨n Kh¸ng), thµnh vµ biÕn ®æi nh− dßng ch¶y kh«ng<br /> Mét phót vµ nöa ®êi ng−êi (TriÖu B«n), ngõng cña cuéc sèng, cña v¨n häc. Nh−ng<br /> ¸nh tr¨ng (NguyÔn B¶n), Mïa ®«ng Êm nh÷ng g× ®· ®−îc kiÓm nghiÖm trªn thùc<br /> ¸p (NguyÔn ThÞ Thu HuÖ), C¸nh ®ång bÊt tiÔn s¸ng t¸c, so víi lÞch sö, ®· lµ mét cuéc<br /> tËn (NguyÔn Ngäc T−)... ®Òu cã nh÷ng ®ét lét x¸c ngo¹n môc. Nh÷ng t×m tßi, thÓ<br /> biÕn vÒ t©m lý tÝnh c¸ch, hµnh ®éng g©y nghiÖm cã c¸i ®· tíi ®Ých, cã c¸i cßn dang<br /> cho ng−êi ®äc nh÷ng bÊt ngê. H−íng tíi dë vµ thËm chÝ ch−a dÔ ®−îc chÊp nhËn,<br /> viÖc thÓ hiÖn con ng−êi c¸ nh©n, truyÖn song mçi thÓ nghiÖm ®Òu lµ kinh nghiÖm<br /> ng¾n ®−¬ng ®¹i ®· x©y dùng ®−îc nh÷ng nghÖ thuËt lµm tiÒn ®Ò cho sù kÕ thõa vµ<br /> mÉu nh©n vËt “míi” vµ “l¹” nh− con s¸ng t¹o cña nh÷ng b−íc tiÕp theo <br /> ng−êi v« thøc, con ng−êi dÞ biÖt, con<br /> ng−êi t©m linh, con ng−êi b¶n n¨ng, con<br /> ng−êi c« ®¬n. Tµi liÖu tham kh¶o<br /> Còng ph¶i nãi thªm r»ng, cïng víi<br /> 1. §µo TuÊn ¶nh, L¹i Nguyªn ¢n,<br /> viÖc kh¸m ph¸ nh÷ng mÉu nh©n vËt míi,<br /> NguyÔn ThÞ Hoµi Thanh (s−u tÇm,<br /> truyÖn ng¾n ®−¬ng ®¹i h«m nay cßn chó ý<br /> biªn so¹n) (2003), Chñ nghÜa hËu hiÖn<br /> ®Õn mét sè thñ ph¸p nghÖ thuËt x©y dùng<br /> ®¹i vµ v¨n ch−¬ng - v¨n häc hËu hiÖn<br /> nh©n vËt nh− thñ ph¸p “mê hãa” b»ng<br /> ®¹i thÕ giíi – Nh÷ng vÊn ®Ò lý thuyÕt,<br /> c¸ch xãa tªn nh©n vËt (C¶i ¬i, C¸nh ®ång<br /> Nxb. Héi nhµ v¨n, Trung t©m V¨n ho¸<br /> bÊt tËn, Dßng nhí - NguyÔn Ngäc T−)<br /> Ng«n ng÷ §«ng T©y, Hµ Néi.<br /> hoÆc thay nã b»ng c¸c ký hiÖu (c¸c truyÖn<br /> ng¾n cña Ph¹m ThÞ Hoµi) hay lÊy nghÒ 2. L¹i Nguyªn ¢n (1998), Sèng víi v¨n<br /> nghiÖp, h×nh thøc cña nh©n vËt ®Ó thay häc cïng thêi, Nxb. V¨n häc, Hµ Néi.<br /> tªn gäi nh©n vËt (c¸c truyÖn ng¾n cña Hå<br /> Anh Th¸i) hoÆc lÊy chÝnh nh÷ng nh©n vËt 3. NguyÔn Kiªn (1992), “TruyÖn ng¾n<br /> cæ tÝch, lÞch sö, huyÒn tho¹i lµm mÉu lµm g× cho cuéc sèng h«m nay”, T¸c<br /> nh©n vËt chÝnh (c¸c truyÖn cña NguyÔn phÈm míi, sè 2.<br /> Huy ThiÖp, Hßa Vang, Lª Minh Hµ,...). 4. Nguyªn Ngäc (1992), “TruyÖn ng¾n<br /> TruyÖn ng¾n ViÖt Nam ®−¬ng ®¹i ®· hiÖn nay - søc m¹nh vµ h¹n chÕ”, T¸c<br /> cã mét hµnh tr×nh ngãt 30 n¨m. Kho¶ng phÈm míi, sè 2.<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2