intTypePromotion=1

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phúc lợi xã hội

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
65
lượt xem
6
download

Tư tưởng Hồ Chí Minh về phúc lợi xã hội

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Khái niệm và phân tích phúc lợi xã hội, tư tưởng phúc lợi xã hội Hồ Chí Minh thời kỳ cách mạng tháng Tám 1945, tư tưởng phúc lợi xã hội Hồ Chí Minh thời kỳ cách mạng tháng Tám và khánh chiến chống Pháp 1945-1954 là những nội dung chính trong bài viết "Tư tưởng Hồ Chí Minh về phúc lợi xã hội". Mời các bạn cùng tham khảo.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Tư tưởng Hồ Chí Minh về phúc lợi xã hội

X· héi häc sè 3 (79), 2002 3<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> t− t−ëng hå chÝ minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga,<br /> D−¬ng ChÝ ThiÖn, Lª H¶i Hµ,<br /> NguyÔn ThÞ Ph−¬ng<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 1. §Æt vÊn ®Ò<br /> Nghiªn cøu T− t−ëng Hå ChÝ Minh lµ mét th¸ch thøc lín, v× ®©y lµ mét di s¶n<br /> ®å sé, phong phó vµ s©u s¾c. MÆc dï vËy, nhãm nghiªn cøu chóng t«i vÉn m¹nh d¹n<br /> ®Æt ra cho m×nh nhiÖm vô nµy, Ýt nhÊt v× nh÷ng lý do sau ®©y.1<br /> Trong bèi c¶nh biÕn ®æi x· héi nhanh chãng ë ViÖt Nam hiÖn nay, c¸c vÊn ®Ò<br /> phóc lîi x· héi ®ang næi lªn nh− lµ mét trong nh÷ng chñ ®Ò trung t©m. Do sù ph¸t<br /> triÓn nhanh cña nghiªn cøu x· héi vÒ thùc tÕ ViÖt Nam, ngµy cµng tÝch tô mét khèi<br /> l−îng d÷ liÖu vµ th«ng tin ®¸ng kÓ, t¹o ®iÒu kiÖn rót ra nhiÒu tri thøc míi cÇn thiÕt<br /> cho qu¶n lý x· héi. Tuy nhiªn, cã vÎ nh− lµ vÉn cßn thiÕu nh÷ng nÒn t¶ng lý luËn vµ<br /> t− t−ëng ®Ó t¹o ra mét khu«n khæ kh¸i niÖm cho viÖc xö lý khèi l−îng kiÕn thøc trªn.<br /> Trë l¹i nghiªn cøu di s¶n t− t−ëng Hå ChÝ Minh lµ mét ®ßi hái cÊp b¸ch hiÖn nay ®Ó<br /> c¸c nhµ nghiªn cøu cã thÓ tham kh¶o, t¹o dùng nh÷ng khung ph©n tÝch phï hîp víi<br /> thùc tÕ phóc lîi hiÖn nay.<br /> §¹i héi §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lÇn thø VII (1991) ®· x¸c ®Þnh cïng víi chñ<br /> nghÜa M¸c-Lª Nin, T− t−ëng Hå ChÝ Minh lµ nÒn t¶ng t− t−ëng, kim chØ nam cho<br /> hµnh ®éng cña §¶ng vµ cña d©n téc. §iÒu nµy ®· trë thµnh ®éng lùc thóc ®Èy m¹nh<br /> mÏ cho mét b−íc ph¸t triÓn míi vÒ nghiªn cøu Hå ChÝ Minh. §· cã nh÷ng biÕn ®æi<br /> quan träng trong giíi nghiªn cøu vµ vÒ mÆt ®Þnh chÕ khoa häc ®èi víi viÖc nghiªn<br /> cøu di s¶n t− t−ëng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh. Hµng lo¹t ®Ò tµi khoa häc cÊp quèc<br /> gia vµ nhiÒu c«ng tr×nh ®· ®Æt ra nhiÖm vô nghiªn cøu T− t−ëng Hå ChÝ Minh;<br /> thµnh lËp mét sè c¬ së nghiªn cøu chuyªn biÖt vÒ t− t−ëng cña Ng−êi, ®−a T− t−ëng<br /> Hå ChÝ Minh lªn thµnh m«n häc ®éc lËp vµ gi¶ng d¹y réng r·i.<br /> CÇn ghi nhËn hai thùc tÕ lµ nhiÒu c«ng tr×nh khoa häc ®· ph©n tÝch nh÷ng<br /> khÝa c¹nh kh¸c nhau trong di s¶n t− t−ëng cña Hå Chñ TÞch, ch¼ng h¹n c¸c quan<br /> ®iÓm cña Hå ChÝ Minh vÒ vÊn ®Ò d©n téc vµ c¸ch m¹ng gi¶i phãng d©n téc, vÒ chñ<br /> nghÜa x· héi vµ con ®−êng ®i lªn chñ nghÜa x· héi cña ViÖt Nam, vÒ ®¹i ®oµn kÕt, vÒ<br /> <br /> 1<br /> Bµi viÕt dùa trªn kÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi "T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi", §Ò tµi ViÖn X·<br /> héi häc n¨m 2001. Chñ nhiÖm ®Ò tµi: Bïi ThÕ C−êng. C¸c thµnh viªn nghiªn cøu kh¸c: BÕ Quúnh Nga,<br /> D−¬ng ChÝ ThiÖn, Lª H¶i Hµ, NguyÔn ThÞ Ph−¬ng. T− liÖu Th− viÖn ViÖn X· héi häc - 2002.<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 4 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> nhµ n−íc, vÒ phô n÷, vÒ chÝnh s¸ch x· héi, ... Tuy nhiªn, cho ®Õn nay ch−a thÊy c«ng<br /> tr×nh nµo quan t©m ®Õn di s¶n t− t−ëng cña Ng−êi vÒ phóc lîi x· héi. Thø hai, T−<br /> t−ëng Hå ChÝ Minh ®· l«i cuèn mèi quan t©m cña nhiÒu bé m«n khoa häc, nh− triÕt<br /> häc, kinh tÕ häc, chÝnh trÞ häc, luËt häc, khoa häc qu©n sù,... Tuy nhiªn, cßn rÊt Ýt<br /> nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu di s¶n nµy tõ gãc ®é x· héi häc, ®−îc thùc hiÖn bëi c¸c<br /> nhµ chuyªn m«n x· héi häc.<br /> Nh− trªn ®· nãi, ®Æt ra nhiÖm vô nghiªn cøu ë ®©y lµ chÊp nhËn mét th¸ch<br /> thøc lín. Tuy nhiªn, cÇn sím b¾t ®Çu con ®−êng khã kh¨n song ®Çy høa hÑn. §Ò tµi<br /> "T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi" lµ mét b−íc ®i ng¾n ®Çu tiªn trªn h−íng<br /> nghiªn cøu míi mÎ nµy ®èi víi x· héi häc.<br /> 2. Kh¸i niÖm ph©n tÝch<br /> Phóc lîi x· héi lµ mét kh¸i niÖm bao hµm nhiÒu nghÜa, nhiÒu ph¹m vi, tïy<br /> c¸ch tiÕp cËn cña tõng nhµ nghiªn cøu. Ba thiÕt chÕ trô cét trong mét nhµ n−íc hiÖn<br /> ®¹i lµ chÝnh trÞ, kinh tÕ vµ phóc lîi x· héi. HÖ thèng phóc lîi x· héi cã vai trß thiÕt<br /> yÕu v× nã nh»m ®¶m b¶o c¸c nhu cÇu x· héi c¬ b¶n cña c¸c tÇng líp d©n c− vµ h×nh<br /> thµnh nªn nh÷ng quan hÖ x· héi. Lµ mét m¶ng hiÖn thùc x· héi, phóc lîi x· héi cã<br /> thÓ ®−îc xem xÐt nh− lµ mét hÖ thèng hay mét ®Þnh chÕ, mµ chøc n¨ng x· héi cña nã<br /> lµ ®¶m b¶o nh÷ng nhu cÇu x· héi thiÕt yÕu cña c¸c tÇng líp d©n c− theo nh÷ng ®iÒu<br /> kiÖn cña cÊu tróc x· héi. Nh− vËy néi dung cña phóc lîi x· héi tïy thuéc vµo ph¹m vi<br /> nh÷ng nhu cÇu thiÕt yÕu x· héi, ®ång thêi viÖc x¸c ®Þnh nh÷ng nhu cÇu nµy do cÊu<br /> tróc x· héi quy ®Þnh. Th«ng th−êng, ph¹m vi c¸c nhu cÇu x· héi c¬ b¶n nµy liªn quan<br /> ®Õn nhu cÇu vÒ l−¬ng thùc thùc phÈm, viÖc lµm vµ ph¸t triÓn nghÒ nghiÖp, thu nhËp,<br /> nhµ ë, ch¨m sãc søc kháe vµ häc tËp. Víi chøc n¨ng nh− vËy, phóc lîi x· héi cã vai<br /> trß lín trong viÖc kh¾c phôc kh¸c biÖt x· héi, t¨ng c−êng liªn kÕt x· héi vµ ®¶m b¶o<br /> æn ®Þnh chÝnh trÞ-x· héi (Bïi ThÕ C−êng, 2002).<br /> Nh− trªn ®· nãi, ®©y míi chØ lµ mét b−íc ®i ®Çu tiªn mang tÝnh chÊt thu thËp<br /> tµi liÖu vµ nghiªn cøu th¨m dß. Do ®ã, nhãm nghiªn cøu chän c¸ch tr×nh bµy t− liÖu<br /> theo lÞch sö, mét trong nh÷ng c¸ch ®¬n gi¶n vµ dÔ dµng h¬n c¶.<br /> 3. T− t−ëng phóc lîi x· héi Hå ChÝ Minh thêi kú tr−íc c¸ch m¹ng<br /> th¸ng T¸m 1945<br /> Toµn tËp Hå ChÝ Minh më ®Çu tõ n¨m 1919 víi bµi "T©m ®Þa thùc d©n". Tõ ®ã<br /> cho ®Õn tËn n¨m 1945, Hå ChÝ Minh tËp trung t×m kiÕm vµ kh¼ng ®Þnh con ®−êng gi¶i<br /> phãng d©n téc. Trong khi lµm ®iÒu nµy, Ng−êi lu«n t×m ®ñ lo¹i nguån tµi liÖu ®Ó lµm<br /> s¸ng tá hoµn c¶nh sèng nghÌo khæ vµ bÞ ¸p bøc cña nh©n d©n. Hå ChÝ Minh còng dµnh<br /> nhiÒu t©m søc ®Ó suy nghÜ vÒ chiÕn l−îc phóc lîi x· héi sau khi giµnh ®−îc ®éc lËp.<br /> §êi sèng vµ phóc lîi nghÌo nµn d−íi chÕ ®é thùc d©n<br /> Dùa vµo nh÷ng tµi liÖu vµ sù viÖc cô thÓ, trong thêi kú nµy Chñ tÞch Hå ChÝ<br /> Minh ®· viÕt nhiÒu bµi b¸o vµ t¸c phÈm v¹ch trÇn nh÷ng téi ¸c cña chÕ ®é thùc d©n<br /> ®èi víi ®êi sèng cña ng−êi d©n xø thuéc ®Þa. Næi bËt lµ viÖc nhµ n−íc cai trÞ ®· hÇu<br /> nh− kh«ng cã chi tiªu cho phóc lîi c«ng céng, duy tr× ®iÒu kiÖn lµm viÖc tåi tÖ trong<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 5<br /> <br /> c¸c khu má, ®ån ®iÒn, lµm ®−êng; kh«ng ®ñ tr−êng häc cho trÎ em; ®Çu ®éc d©n<br /> chóng b»ng r−îu vµ thuèc phiÖn, bá mÆc ng−êi d©n khi gÆp thiªn tai.<br /> Trong t¸c phÈm "Phong trµo c¸ch m¹ng ë §«ng D−¬ng", NguyÔn ¸i Quèc nãi<br /> vÒ t×nh c¶nh khæ cùc cña c«ng nh©n nh− sau: "Theo lêi thó nhËn cña Toµn quyÒn<br /> §«ng D−¬ng th× ®êi sèng cña thî má qu¸ khæ cùc vµ c«ng viÖc cña hä qu¸ nÆng nÒ<br /> nªn trong sè 15.907 thî má thèng kª ®−îc vµo n¨m 1906, kh«ng ai sèng ®Õn 60 tuæi.<br /> Vµ bän t− b¶n thuéc ®Þa còng l¹i viÖn cí ®ã ®Ó tõ chèi kh«ng tæ chøc quü h−u bæng<br /> cho thî thuyÒn b¶n xø" (Phong trµo c¸ch m¹ng ë §«ng D−¬ng. T.1, tr. 229).<br /> Th«ng qua sè liÖu vÒ viÖc lµm c¸c con ®−êng ®i §µ N½ng, TrÊn Ninh vµ Lµo,<br /> Ng−êi tè c¸o nh÷ng ng−êi lao dÞch ph¶i ®i bé hµng tr¨m ki l« mÐt míi ®Õn c«ng<br /> tr−êng, bÞ gi÷ l¹i nhiÒu ngµy, sèng trong nh÷ng ®iÒu kiÖn ¨n ë vµ vÖ sinh th¶m h¹i.<br /> Hoµn toµn kh«ng cã y tÕ vµ l¸n tr¹i trong suèt thêi kú lµm ®−êng. Thøc ¨n thiÕu<br /> thèn vµ n−íc uèng thiÕu vÖ sinh. TÊt c¶ nh÷ng ®iÒu nµy ®· dÉn ®Õn hµng lo¹t nh÷ng<br /> ng−êi phu lµm ®−êng bÞ bÖnh tËt vµ chÕt chãc (§«ng D−¬ng - t¹p dÞch hay lµ khæ sai).<br /> LÊy nh÷ng con sè thèng kª, t¸c gi¶ chØ ra r»ng nhµ n−íc cai trÞ ®· chi tiªu cho<br /> ngµnh y tÕ kh«ng ®Çy 400.000 phr¨ng vµ chØ cã 1 triÖu phr¨ng cho ngµnh gi¸o dôc.<br /> Sè tiÒn cho c«ng viÖc x· héi nµy chØ b»ng kh«ng ®Çy mét phÇn tr¨m sè thu nhËp do<br /> b¸n r−îu vµ thuèc phiÖn (TËp ®oµn kÎ c−íp. T.1, tr. 385).<br /> Khi ng−êi d©n gÆp thiªn tai lò lôt, Nhµ n−íc thùc d©n ®· hoµn toµn kh«ng<br /> thùc hiÖn nghÜa vô phóc lîi cña m×nh, ng−îc l¹i cßn lîi dông ®Ó kiÕm lêi. NguyÔn ¸i<br /> Quèc viÕt: "Sau nh÷ng trËn lôt, ng−êi An Nam ë Trung kú vµ Nam kú ®· tæ chøc<br /> quyªn gãp ®Ó cøu gióp c¸c ®ång bµo bÊt h¹nh cña m×nh. Nhµ chøc tr¸ch Ph¸p ®·<br /> xo¸y mÊt phÇn lín sè tiÒn ®ã bá vµo quü ®Ó n©ng gi¸ ®ång phr¨ng lªn! MÆc dï nh÷ng<br /> hiÖn vËt quyªn gãp rÊt nhiÒu, nh−ng nhµ chøc tr¸ch chØ ph©n ph¸t cho nh÷ng ng−êi<br /> bÞ n¹n mçi ng−êi mét th¸ng ®−îc cã 2 kil« r−ìi g¹o th«i!" (Sù thèng trÞ cña §Õ quèc<br /> Ph¸p. T. 2, tr. 253- 254).<br /> Hå ChÝ Minh ®Æc biÖt nhÊn m¹nh ®Õn t×nh tr¹ng kh«ng cã tr−êng häc cho trÎ<br /> em, chØ ra nguån gèc vÒ chÝnh s¸ch vµ tham nhòng cña giíi thùc d©n. Trong "B¶n ¸n<br /> chÕ ®é thùc d©n Ph¸p", Hå Chñ TÞch ®· lªn ¸n chÕ ®é ngu d©n, nÒn gi¸o dôc quÌ quÆt<br /> cña chÕ ®é thùc d©n ë c¸c n−íc thuéc ®Þa, trong ®ã cã ViÖt Nam. "D©n chóng ®ang ®ßi<br /> hái ph¶i cã tr−êng häc, mµ hiÖn nay, tr−êng häc ®ang thiÕu mét c¸ch tÖ h¹i. Mçi<br /> n¨m, cø ®Õn ngµy khai tr−êng, c¸c bËc cha mÑ dï cã ®i gâ cöa kh¾p n¬i, cÇu xin mäi<br /> sù gióp ®ì, thËm chÝ xin nép gÊp ®«i tiÒn ¨n häc mµ hä vÉn kh«ng göi ®−îc con c¸i<br /> ®Õn tr−êng. Vµ nh÷ng ®øa trÎ nµy cã ®Õn hµng ngh×n, bÞ ®µy vµo c¶nh ngu dèt, chØ v×<br /> kh«ng cã ®ñ tr−êng së cho chóng ®i häc. Ng−êi ta sÏ nãi r»ng, v× ng©n s¸ch kh«ng ®ñ<br /> cho chÝnh phñ x©y thªm tr−êng míi. Kh«ng h¼n thÕ ®©u. Trong sè 12 triÖu ®ång cña<br /> ng©n s¸ch Nam kú, th× 10 triÖu ®ång ®· t×m ®−îc c¸ch lät vµo tói c¸c c«ng chøc"<br /> (N¹n thiÕu tr−êng häc. T. 1, tr. 154).<br /> M« h×nh phóc lîi quèc gia<br /> Ngay trong thêi kú ®Çu ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· ®Ò<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 6 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> xuÊt nh÷ng ý t−ëng x©y dùng hÖ thèng phóc lîi x· héi quèc gia sau nµy. "Ch−¬ng<br /> tr×nh ViÖt Minh" do Ng−êi so¹n th¶o lµ mét v¨n kiÖn ®Æc biÖt quan träng, tr×nh bµy<br /> c−¬ng lÜnh giµnh ®éc lËp d©n téc ®ång thêi m« t¶ nh÷ng nÐt c¬ b¶n nhÊt cña mét m«<br /> h×nh nhµ n−íc míi, trong ®ã cã lÜnh vùc phóc lîi x· héi (Ch−¬ng tr×nh ViÖt Minh.<br /> T.3, tr. 583- 586). ChÝnh m« h×nh nµy ®· gãp phÇn ®éng viªn søc m¹nh vµ sù tham<br /> gia cña toµn thÓ nh©n d©n vµo c«ng cuéc ®Êu tranh cho ®éc lËp d©n téc. M« h×nh mµ<br /> Ch−¬ng tr×nh ®−a ra mét mÆt liªn quan ®Õn nh÷ng nguyªn t¾c phóc lîi c¬ b¶n vµ<br /> mÆt kh¸c tr×nh bµy nh÷ng néi dung chñ yÕu cña phóc lîi theo c¸c nhãm x· héi.<br /> Nh÷ng nguyªn t¾c phóc lîi c¬ b¶n mµ Ch−¬ng tr×nh ®Ò cËp bao gåm:<br /> - Thi hµnh luËt lao ®éng dµnh cho ng−êi lao ®éng, bao gåm c¶ lao ®éng phô n÷<br /> vµ trÎ em.<br /> - Nam n÷ b×nh quyÒn.<br /> - Hñy bá nÒn gi¸o dôc n« lÖ, g©y dùng nÒn quèc d©n gi¸o dôc, c−ìng bøc gi¸o<br /> dôc tõ bËc s¬ häc, quyÒn dïng tiÕng mÑ ®Î trong nÒn gi¸o dôc d©n téc m×nh,<br /> khuyÕn khÝch nÒn gi¸o dôc quèc d©n.<br /> - LËp thªm nhµ th−¬ng, nhµ ®ì ®Î, nhµ d−ìng l·o.<br /> - Nhµ n−íc ch¨m nom ng−êi giµ vµ kÎ tµn tËt.<br /> - Gióp ®ì gia ®×nh ®«ng con. LËp Êu trÜ viªn ®Ó ch¨m nom trÎ con.<br /> - LËp c¸c nhµ chiÕu bãng, diÔn kÞch, c©u l¹c bé, th− viÖn ®Ó n©ng cao tr×nh ®é<br /> trÝ dôc cho nh©n d©n.<br /> Riªng vÒ mÆt gi¸o dôc, Ch−¬ng tr×nh ViÖt Minh ®· chó träng ®Õn viÖc tæ chøc<br /> c¸c c©u l¹c bé, c¸c líp häc, c¸c tæ chøc gi¸o dôc nh»m ph¸t triÓn ý thøc x· héi trong<br /> thanh niªn c«ng n«ng. Chó träng c«ng t¸c xuÊt b¶n nh»m môc ®Ých b¶o vÖ, tuyªn<br /> truyÒn vµ gióp d©n chóng lín tuæi mï ch÷ cã ®−îc tr×nh ®é häc vÊn phæ th«ng. Ng−êi<br /> cho r»ng hÖ thèng gi¶ng d¹y sÏ ph¶i ®−îc thay ®æi sao cho con em ng−êi nghÌo ®−îc<br /> ®i häc. X©y dùng chÕ ®é häc kh«ng mÊt tiÒn vµ chÕ ®é tù qu¶n cho sinh viªn.<br /> VÒ mÆt phóc lîi cho c¸c nhãm x· héi, t¸c gi¶ tr−íc hÕt ®Ò cËp ®Õn giai cÊp<br /> c«ng nh©n vµ nh÷ng ng−êi lµm c«ng, trong ®ã kÓ c¶ phô n÷ vµ c«ng nh©n n«ng<br /> nghiÖp. Ch−¬ng tr×nh ViÖt Minh dù kiÕn ®¶m b¶o nh÷ng quy ®Þnh phóc lîi nh− sau:<br /> - QuyÒn tæ chøc c¸c c«ng ®oµn.<br /> - Ngµy lao ®éng 8 giê cho ng−êi lín vµ 6 giê cho thiÕu niªn vµ nh÷ng ng−êi lµm<br /> viÖc nÆng.<br /> - CÊm lµm viÖc qu¸ giê trong nh÷ng xÝ nghiÖp ®éc h¹i, cÊm sö dông lao ®éng<br /> trÎ em vµ phô n÷ lµm viÖc vµo ban ®ªm.<br /> - Hµng n¨m c«ng nh©n ®−îc nghØ phÐp 2 tuÇn.<br /> - Tr¶ c«ng ngang nhau cho nam n÷ c«ng nh©n.<br /> - §èi víi phô n÷ lµm c«ng viÖc nÆng nhäc ®−îc nghØ 8 tuÇn tr−íc khi ®Î vµ 8<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 7<br /> <br /> tuÇn sau khi ®Î, 6 tuÇn nghØ ®Î ®èi víi phô n÷ lµm c«ng chøc vµ lµm nh÷ng<br /> c«ng viÖc nhÑ, cã tr¶ l−¬ng.<br /> - Thµnh lËp Ban kiÓm tra cña c«ng nh©n.<br /> - Ban hµnh LuËt b¶o hiÓm ®èi víi c«ng nh©n.<br /> - Nhµ n−íc cã tr¸ch nhiÖm gióp ®ì c¸c tæ chøc c«ng nh©n ¸p dông chÕ ®é gi¸o<br /> dôc ngoµi nhµ tr−êng cho c«ng nh©n lín tuæi.<br /> Hå Chñ TÞch quan niÖm r»ng trÝ thøc lµ mét bé phËn quan träng trong phong<br /> trµo c¸ch m¹ng ë ViÖt Nam. Ng−êi lu«n ®éng viªn trÝ thøc tham gia ®ãng gãp cho<br /> c¸ch m¹ng, ®ång thêi kh¼ng ®Þnh cÇn cã nh÷ng chÝnh s¸ch thÝch hîp t¹o ®iÒu kiÖn<br /> cho trÝ thøc cèng hiÕn. Trong "Ch−¬ng tr×nh ViÖt Minh", Ng−êi nhÊn m¹nh ®Õn tÇm<br /> quan träng cña ph¸t triÓn nÒn gi¸o dôc mang tÝnh phæ cËp vµ toµn diÖn, chó träng<br /> ®µo t¹o nh©n tµi cho n−íc nhµ, "khuyÕn khÝch vµ gióp ®ì c¸c h¹ng trÝ thøc ®−îc ph¸t<br /> triÓn tµi n¨ng cña hä".<br /> Hå ChÝ Minh ®Æc biÖt chó ý ®Õn trÎ em khi trong "Ch−¬ng tr×nh" Ng−êi<br /> dµnh nhiÒu quyÒn lîi phóc lîi cho trÎ em. Ch−¬ng tr×nh ViÖt Minh nªu râ x· héi<br /> ph¶i b¶o ®¶m:<br /> - ChÕ ®é ngµy lµm 6 giê cho trÎ em. CÊm tuyÓn lao ®éng trÎ em d−íi 12 tuæi.<br /> - Mçi tuÇn ®−îc nghØ 36 giê, hoµn toµn ®−îc nghØ vµo c¸c ngµy lÔ.<br /> - CÊm chñ vµ thî häc viÖc ký c¸c hîp ®ång t− nh©n. Ban hµnh c¸c ®¹o luËt b¶o<br /> vÖ giíi häc nghÒ.<br /> - C¶i thiÖn ®iÒu kiÖn vÖ sinh trong lao ®éng. CÊm sö dông lao ®éng trÎ em d−íi<br /> 16 tuæi trong c¸c ngµnh s¶n xuÊt nguy hiÓm.<br /> C¸c tæ chøc phóc lîi<br /> Hå ChÝ Minh sím quan t©m ®Õn vai trß cña c¸c tæ chøc x· héi trong lÜnh vùc<br /> phóc lîi. Ng−êi ®· dµnh nhiÒu c«ng søc bµn vÒ c¸c tæ chøc x· héi nh− C«ng héi, tæ<br /> chøc D©n cµy, Hîp t¸c x·. Hå Chñ TÞch ®· giíi thiÖu vÒ lÞch sö, c¸ch tæ chøc vµ ho¹t<br /> ®éng cña c¸c tæ chøc nµy ®Ó vËn dông vµo hÖ thèng phóc lîi x· héi cña chÕ ®é míi.<br /> T¸c phÈm "§−êng k¸ch mÖnh" ®· dµnh mét phÇn lín ®Ó tr×nh bµy vÒ c¸c tæ chøc cã<br /> vai trß to lín trong lÜnh vùc phóc lîi.<br /> VÒ tæ chøc C«ng héi cho c«ng nh©n, Ng−êi gi¶i thÝch vÒ môc ®Ých cña viÖc lËp<br /> ra C«ng héi: "Tæ chøc C«ng héi tr−íc lµ ®Ó cho c«ng nh©n ®i l¹i víi nhau cho cã c¶m<br /> t×nh; hai lµ ®Ó nghiªn cøu víi nhau; ba lµ ®Ó söa sang c¸ch sinh ho¹t cña c«ng nh©n<br /> cho kh¸ h¬n b©y giê; bèn lµ ®Ó gi÷ g×n quyÒn lîi cho c«ng nh©n; n¨m lµ ®Ó gióp cho<br /> quèc d©n, gióp cho thÕ giíi". T¸c gi¶ cßn h−íng dÉn cô thÓ nh÷ng c«ng viÖc mµ C«ng<br /> héi nªn lµm, nh− tæ chøc tr−êng häc cho c«ng nh©n vµ con em hä; t¹o ra nh÷ng n¬i<br /> xem s¸ch b¸o; tæ chøc nhµ th−¬ng, nhµ ngñ, nhµ t¾m, nhµ h¸t cho c«ng nh©n. Ng−êi<br /> khuyÕn khÝch C«ng héi më c¸c "hiÖp t¸c x·; tæ chøc c«ng binh, ®ång tö qu©n" ®Ó<br /> khuyÕch tr−¬ng phong trµo c«ng héi. (§−êng k¸ch mÖnh- C¸ch tæ chøc c«ng héi. T.2,<br /> tr. 302, 306- 307).<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 8 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> X©y dùng tæ chøc cho n«ng d©n lµ mét trong nh÷ng träng t©m ®−îc Hå Chñ<br /> TÞch chó träng. Ng−êi dÆn dß nh÷ng c«ng viÖc mµ tæ chøc "D©n cµy" cã thÓ vµ nªn<br /> lµm bao gåm: ®iÒu tra c¸ch lµm ¨n vµ c¸c viÖc trong lµng; ®Ò x−íng lµm c¸c hîp t¸c<br /> x·; më mang gi¸o dôc, nh− lËp tr−êng, tæ chøc nhµ xem s¸ch; x©y dùng nÕp sèng míi<br /> ("khuyªn b¶o anh em d©n cµy cÊm r−îu, a phiÕn, ®¸nh b¹c"); lËp héi cøu tÕ (§−êng<br /> k¸ch mÖnh- Tæ chøc d©n cµy. T.2, tr. 310- 311).<br /> Hå ChÝ Minh cßn chØ ra ý nghÜa chÝnh trÞ cña c«ng t¸c phóc lîi x· héi, khi ®Ò<br /> cËp ®Õn c¸c tæ chøc cøu trî quèc tÕ. Ng−êi viÕt: "Nh− n−íc An Nam gÆp lóc vì ®ª võa<br /> råi, hay nh÷ng khi ®¹i h¹n vµ lôt, nÕu Quèc tÕ biÕt, ch¾c cã gióp ®ì. Song: 1) Lµ v×<br /> d©n ta ch−a ai biÕt ®Õn mµ kªu van; 2) Lµ Ph¸p sî Quèc tÕ lµm cho d©n ta biÕt c¸ch<br /> th©n ¸i vµ liªn hîp cña v« s¶n giai cÊp trong thÕ giíi; 3) Nã sî tuyªn truyÒn c¸ch<br /> mÖnh cho nªn nã hÕt søc dÊu d©n ta kh«ng cho biÕt r»ng trong thÕ giíi cã mét héi<br /> nh− thÕ vµ ng¨n trë Quèc tÕ Êy lät vµo ®Õn An Nam" (§−êng k¸ch mÖnh- Quèc tÕ<br /> gióp ®ì. T. 2, tr. 297).<br /> 4. T− t−ëng phóc lîi x· héi Hå ChÝ Minh thêi kú c¸ch m¹ng th¸ng<br /> T¸m vµ kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p (1945-1954)<br /> Giai ®o¹n 1945-1954 ®−îc coi lµ mét thêi kú cã nh÷ng sù kiÖn v« cïng träng<br /> ®¹i, më ®Çu lµ c¸ch m¹ng th¸ng T¸m víi sù ra ®êi cña Nhµ n−íc d©n chñ nh©n d©n<br /> ®Çu tiªn ë ch©u ¸. C¸ch m¹ng ®· ph¶i tiÕp qu¶n mét ®Êt n−íc bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ<br /> sau hµng thËp niªn d−íi ¸ch thùc d©n Ph¸p, ph¸t xÝt NhËt. §ång thêi, C¸ch m¹ng ®·<br /> ph¶i b¾t tay ngay vµo viÖc chuÈn bÞ cho cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p trë<br /> l¹i x©m l−îc. Trong bèi c¶nh ®ã, Nhµ n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa non trÎ ph¶i<br /> tiÕn hµnh gi¶i quyÕt ngay hµng lo¹t yªu cÇu phóc lîi x· héi. Trong nh÷ng ngµy nµy,<br /> Hå Chñ TÞch ®· dµnh mét phÇn quan träng trong suy nghÜ vµ ho¹t ®éng chØ ®¹o cña<br /> Ng−êi ®Ó gi¶i quyÕt nh÷ng yªu cÇu phóc lîi c¬ b¶n vµ tr−íc m¾t, ®ång thêi tõng b−íc<br /> x©y dùng nÒn t¶ng cho mét hÖ thèng phóc lîi x· héi míi.<br /> T− t−ëng nÒn t¶ng vÒ phóc lîi<br /> T− t−ëng bao trïm cña Hå ChÝ Minh trong thêi kú nµy lµ ý chÝ ®Êu tranh<br /> ngoan c−êng cho ®éc lËp, thèng nhÊt cña Tæ quèc vµ tù do, h¹nh phóc cña nh©n d©n<br /> ViÖt Nam. §éc lËp d©n téc, thèng nhÊt Tæ quèc kh«ng t¸ch rêi víi tù do h¹nh phóc<br /> cña nh©n d©n. Ng−êi nãi: "NÕu n−íc ®éc lËp mµ d©n kh«ng h−ëng h¹nh phóc tù do,<br /> th× ®éc lËp còng ch¼ng cã nghÜa lý g×" (Th− göi ñy ban nh©n d©n c¸c kú, tØnh, huyÖn<br /> vµ lµng. T. 4, tr. 56). Ng−êi nhÊn m¹nh thªm: "Chóng ta tranh ®−îc tù do ®éc lËp råi<br /> mµ d©n cø chÕt ®ãi, chÕt rÐt, th× tù do, ®éc lËp còng kh«ng lµm g×. D©n chØ biÕt râ gi¸<br /> trÞ cña tù do, cña ®éc lËp khi mµ d©n ®−îc ¨n no, mÆc ®ñ". (Bµi ph¸t biÓu t¹i cuéc<br /> häp ®Çu tiªn cña ñy ban nghiªn cøu kÕ ho¹ch kiÕn quèc. T. 4, tr. 152).<br /> Ng−êi kh¼ng ®Þnh chÝnh s¸ch cña ChÝnh phñ lµ ph¶i ®oµn kÕt toµn d©n thùc<br /> hiÖn cho ®−îc c¸c vÊn ®Ò thuéc lÜnh vùc phóc lîi x· héi sau: "§¹o nghÜa lµ chÝnh s¸ch<br /> cña ChÝnh phñ ®èi víi d©n chóng - chÝnh s¸ch nµy ph¶i hîp víi nguyÖn väng vµ<br /> quyÒn lîi cña d©n chóng. §èi víi d©n, ChÝnh phñ ph¶i thi hµnh mét nÒn chÝnh trÞ<br /> liªm khiÕt nh− c¶i thiÖn ®êi sèng cña nh©n d©n, cøu tÕ thÊt nghiÖp, söa ®æi chÕ ®é x·<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 9<br /> <br /> héi, ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n hãa, v.v... Cã nh− thÕ, d©n chóng míi ®oµn kÕt chung<br /> quanh ChÝnh phñ, ..." (Binh ph¸p T«n tö. T. 4, tr. 227).<br /> XuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm c¬ b¶n trªn, trong bèi c¶nh nhiÒu nhµ c¸ch m¹ng cßn<br /> ®ang say s−a víi nÒn ®éc lËp d©n téc míi giµnh l¹i ®−îc, Hå Chñ TÞch ®· ®Ò ra môc<br /> tiªu cÊp b¸ch cña ChÝnh phñ lµ: "Chóng ta ph¶i thùc hiÖn ngay: 1. Lµm cho d©n cã<br /> ¨n. 2. Lµm cho d©n cã mÆc. 3. Lµm cho d©n cã chç ë. 4. Lµm cho d©n cã häc hµnh. C¸i<br /> môc ®Ých chóng ta ®i ®Õn lµ 4 ®iÒu ®ã..." (Bµi ph¸t biÓu t¹i cuéc häp ®Çu tiªn cña ñy<br /> ban nghiªn cøu kÕ ho¹ch kiÕn quèc. T. 4, tr. 152). Bèn ®iÒu trªn thÓ hiÖn nh÷ng néi<br /> dung c¬ b¶n cña phóc lîi x· héi.<br /> Chèng n¹n ®ãi vµ khëi x−íng cøu trî x· héi<br /> C¸ch m¹ng th¸ng T¸m 1945 ®· næ ra trong bèi c¶nh ®Êt n−íc võa tr¶i qua<br /> mét n¹n ®ãi khñng khiÕp nhÊt trong lÞch sö lµm chÕt h¬n 2 triÖu ng−êi. §øng tr−íc<br /> t×nh h×nh ®ã, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh ®· nhËn ®Þnh rÊt ®óng ®¾n: mét nhiÖm vô chñ<br /> yÕu cña ChÝnh phñ lµ ph¸t ®éng mét phong trµo cøu ®ãi réng r·i trong c¶ n−íc. V×<br /> vËy, ngay trong phiªn häp ®Çu tiªn cña ChÝnh phñ l©m thêi, Ng−êi ®Ò ra 6 nhiÖm vô<br /> cÊp b¸ch cÇn gi¶i quyÕt nh»m ®¸p øng nh÷ng ®ßi hái tr−íc m¾t cña nh©n d©n. "Mét<br /> lµ, nh©n d©n ta ®ang ®ãi... H¬n hai triÖu ®ång bµo chóng ta ®· chÕt ®ãi v× chÝnh s¸ch<br /> ®éc ¸c nµy. Võa råi, n¹n lôt ®· ph¸ ho¹i t¸m tØnh s¶n xuÊt lóa g¹o. §iÒu ®ã cµng lµm<br /> cho t×nh h×nh trÇm träng h¬n. Nh÷ng ng−êi tho¸t chÕt ®ãi nay còng bÞ ®ãi. Chóng ta<br /> ph¶i lµm nh− thÕ nµo cho hä sèng" (Nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña Nhµ n−íc ViÖt<br /> Nam D©n chñ Céng hßa. T. 4, tr. 7-9). TiÕp ®ã, Ng−êi ®· ®Ò nghÞ ChÝnh phñ ph¸t<br /> ®éng phong trµo chèng n¹n ®ãi: "Trong khi chê ®îi ng«, khoai vµ nh÷ng thø l−¬ng<br /> thùc phô kh¸c, ph¶i ba bèn th¸ng míi cã, t«i ®Ò nghÞ më mét cuéc l¹c quyªn. M−êi<br /> ngµy mét lÇn, tÊt c¶ ®ång bµo chóng ta nhÞn ¨n mét b÷a. G¹o tiÕt kiÖm ®−îc sÏ gãp<br /> l¹i vµ ph¸t cho d©n nghÌo". (Nh÷ng nhiÖm vô cÊp b¸ch cña Nhµ n−íc ViÖt Nam D©n<br /> chñ Céng hßa. T. 4, tr. 7-8).<br /> Cã thÓ nãi Hå ChÝ Minh chÝnh lµ cha ®Î cña cøu trî x· héi víi tÝnh c¸ch lµ<br /> mét phong trµo phóc lîi khi kªu gäi nh©n d©n c¶ n−íc më cuéc quyªn gãp gióp ®ì<br /> d©n nghÌo ®ãi. "Lóc chóng ta n©ng b¸t c¬m mµ ¨n, nghÜ ®Õn kÎ ®ãi khæ, chóng ta<br /> kh«ng khái ®éng lßng. VËy t«i xin ®Ò nghÞ víi ®ång bµo c¶ n−íc, vµ t«i xin thùc hµnh<br /> tr−íc: Cø 10 ngµy nhÞn ¨n mét b÷a, mçi th¸ng nhÞn ¨n 3 b÷a. §em g¹o ®ã (mçi b÷a<br /> mét b¬) ®Ó cøu d©n nghÌo. Nh− vËy th× nh÷ng ng−êi nghÌo sÏ cã b÷a rau, b÷a ch¸o<br /> ®Ó chê mïa lóa n¨m sau, khái ®Õn nçi chÕt ®ãi". (SÎ c¬m nh−êng ¸o. T. 4, tr. 31).<br /> Cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p ®· lµm cho mét bé phËn lín nh©n d©n ph¶i t¶n<br /> c−, rêi bá tµi s¶n, nhµ cöa, n¬i ch«n rau c¾t rèn. §iÒu nµy ®Æt ra mét lo¹t nh÷ng vÊn<br /> ®Ò chÝnh trÞ vµ x· héi. Tr−íc hoµn c¶nh nh− vËy, Hå Chñ TÞch ®· ph¸t ®éng mét<br /> phong trµo gióp ®ì x· héi dµnh riªng cho ®ång bµo t¶n c−, khi kªu gäi c¸n bé chÝnh<br /> quyÒn vµ toµn thÓ nh©n d©n ë nh÷ng vïng cã ®ång bµo t¶n c− ®Õn gióp ®ì ng−êi d©n<br /> t¶n c− nhanh chãng æn ®Þnh vµ b¶o ®¶m cuéc sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn.<br /> Ng−êi viÕt: "HiÖn n−íc ta ®ang kh¸ng chiÕn, tõ ®©y ra B¾c cã nh÷ng n¬i,<br /> thµnh thÞ biÕn thµnh chiÕn tuyÕn, cã nhiÒu ®ång bµo t¶n c− kh«ng chÞu ë l¹i víi Ph¸p<br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 10 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> mµ ®i rÊt cùc khæ, phÇn ®«ng tay kh«ng ch©n rêi. ë Hµ Néi cã nhiÒu ng−êi tay ®èt<br /> nhµ m×nh, ph¸ nhµ m×nh ®i. Nay ®ång bµo hËu ph−¬ng cã ¨n mµ ®Ó hä ®ãi, cã ¸o mµ<br /> ®Ó hä rÐt, cã ®óng kh«ng? Mong ®ång bµo ñng hé ®ång bµo ®ã, gióp ®ì ®ång bµo t¶n<br /> c− tøc lµ gióp ®ì kh¸ng chiÕn, gióp cho kÎ cã vèn ®Ó cã thÓ tù lùc ®−îc, kÎ kh«ng cã<br /> vèn th× gióp hä cã c«ng ¨n viÖc lµm, chç ë". (Bµi nãi chuyÖn víi c¸c ®¹i biÓu th©n sÜ,<br /> trÝ thøc, phó hµo tØnh Thanh Hãa. T. 5, tr. 57-63). "Lóc nµy, nhiÒu ®ång bµo ph¶i t¶n<br /> c−, ®Ó tr¸nh sù giÕt h¹i, d©m hiÕp cña ®Þch. Trong lóc t¶n c−, kh«ng tr¸nh khái mÖt<br /> nhäc ®ãi kh¸t. VËy ®ång bµo t¶n c− ®Õn ®©u, th× ®ång bµo ë n¬i ®ã- tr−íc hÕt lµ c¸c<br /> ban hµnh chÝnh, c¸c ban t¶n c−, anh em thanh niªn, chÞ em phô n÷, c¸c ch¸u nhi<br /> ®ång - cÇn ph¶i an ñi hä, gióp ®ì hä. Cã c¬m gióp c¬m, cã ch¸o gióp ch¸o. Ýt nhÊt<br /> còng cã mét b¸t n−íc chÌ, mét lêi th©n ¸i gäi lµ tá nghÜa ®ång t×nh. "NhiÔu ®iÒu phñ<br /> lÊy gi¸ g−¬ng, Ng−êi trong mét n−íc ph¶i th−¬ng nhau cïng". TuyÖt ®èi chí lîi dông<br /> dÞp nµy, mµ ®èi víi ®ång bµo t¶n c−, mua rÎ b¸n ®¾t, hoÆc lµm khã dÔ ..." (Th− göi<br /> ®ång bµo hËu ph−¬ng. T. 5, tr. 81).<br /> Kh«ng chØ ph¸t ®éng mét phong trµo cøu trî x· héi, b»ng c¸c chÝnh s¸ch vµ<br /> s¾c lÖnh tõ c−¬ng vÞ cña m×nh, Hå ChÝ Minh cßn t¹o dùng tõng b−íc c¶ mét hÖ thèng<br /> chÝnh s¸ch vµ ®Þnh chÕ cøu trî x· héi, lµm c¬ së cho bé phËn nµy trong nh÷ng thêi kú<br /> sau. Ch¼ng h¹n, ®èi víi c¸c nhãm x· héi yÕu thÕ nh− ng−êi giµ, trÎ em, ng−êi ®au<br /> èm, thai s¶n, Ng−êi chØ thÞ: "VÒ x· héi: ThiÕt lËp nhµ d−ìng l·o, nhµ trÎ, më nhiÒu<br /> nhµ th−¬ng, cøu tÕ nh÷ng ng−êi thÊt nghiÖp, cÊm chØ b¸n d©m, lËp nhµ hé sinh"<br /> (Th− göi t−íng TrÇn Tu Hßa. T. 4, tr. 117- 118).<br /> Chèng giÆc dèt, më réng gi¸o dôc vµ x©y ®êi sèng míi<br /> T×nh tr¹ng mï ch÷ cña h¬n 90% d©n sè ®−îc Hå Chñ TÞch xem nh− lµ mét<br /> trong ba "quèc n¹n", bëi theo Ng−êi "mét d©n téc dèt lµ mét d©n téc yÕu". V× vËy,<br /> Ng−êi ®· coi xãa n¹n mï ch÷ cho ®«ng ®¶o d©n c− lµ mét nhiÖm vô phóc lîi hµng<br /> ®Çu cña Nhµ n−íc c¸ch m¹ng. Ng−êi nãi: "Sè ng−êi ViÖt Nam thÊt häc so víi sè ng−êi<br /> trong n−íc lµ 95 phÇn tr¨m, nghÜa lµ hÇu hÕt ng−êi ViÖt Nam mï ch÷. Nh− thÕ th×<br /> tiÕn bé lµm sao ®−îc? Nay chóng ta ®· giµnh ®−îc quyÒn ®éc lËp. Mét trong nh÷ng<br /> c«ng viÖc ph¶i thùc hiÖn cÊp tèc trong lóc nµy lµ n©ng cao d©n trÝ. ChÝnh phñ ®· ra<br /> h¹n trong mét n¨m, tÊt c¶ mäi ng−êi ViÖt Nam ®Òu ph¶i biÕt ch÷ quèc ng÷" (Chèng<br /> n¹n thÊt häc. T. 4, tr. 36-37). Xa h¬n, B¸c yªu cÇu r»ng ng−êi d©n biÕt ch÷ lµ ®Ó "cã<br /> kiÕn thøc míi", tõ ®ã míi cã thÓ lµm chñ ®−îc vËn mÖnh cña ®Êt n−íc vµ b¶n th©n.<br /> "... Mäi ng−êi ViÖt Nam ®Òu ph¶i hiÓu biÕt quyÒn lîi cña m×nh, bæn phËn cña m×nh,<br /> ph¶i cã kiÕn thøc míi ®Ó cã thÓ tham gia vµo c«ng cuéc x©y dùng n−íc nhµ, vµ tr−íc<br /> hÕt ph¶i biÕt ®äc, biÕt viÕt ch÷ quèc ng÷" (Chèng n¹n thÊt häc. T. 4, tr. 36-37).<br /> Ng−êi ®· x¸c ®Þnh râ khÝa c¹nh phóc lîi trong lÜnh vùc v¨n hãa, gi¸o dôc cña<br /> ChÝnh phñ lµ ph¶i: "VÒ v¨n hãa: Thùc hµnh chÕ ®é gi¸o dôc b¾t buéc, më nhiÒu<br /> tr−êng häc, r¹p h¸t, tæ chøc c¸c líp b×nh d©n häc vô, gióp ®ì nh÷ng ng−êi nghÌo mµ<br /> hiÕu häc. Ph¸t triÓn thÓ dôc, ®øc dôc, b·i bá häc phÝ nhËp häc do ng−êi Ph¸p ®Æt ra"<br /> (Th− göi t−íng TrÇn Tu Hßa. T. 4, tr. 117-118).<br /> H−ëng øng lêi kªu gäi nµy cña Ng−êi, mét phong trµo toµn d©n réng lín<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 11<br /> <br /> ch−a tõng thÊy thanh to¸n n¹n mï ch÷ ®· ®−îc thùc hiÖn trªn c¶ n−íc. §©y cã thÓ<br /> lµ phong trµo xãa mï ch÷ mang tÝnh quÇn chóng lín nhÊt ®Çu tiªn trong thÕ giíi<br /> c¸c n−íc thuéc ®Þa, ®iÒu ®· gãp phÇn khiÕn cho UNESCO c«ng nhËn Hå ChÝ Minh<br /> lµ danh nh©n v¨n hãa thÕ giíi. ChØ trong mét thêi gian ng¾n, h¬n hai triÖu ng−êi<br /> ®· biÕt ®äc, biÕt viÕt. Vµ chØ sau 5 n¨m n¾m chÝnh quyÒn, Nhµ n−íc míi ®· ghi<br /> ®−îc mét thµnh tÝch vang déi lµ gióp cho kho¶ng 13 triÖu ng−êi d©n ViÖt Nam biÕt<br /> ®äc biÕt viÕt.<br /> Hå ChÝ Minh kh«ng chØ quan t©m xãa n¹n mï ch÷, tÇm nh×n cña Ng−êi nh»m<br /> tíi hai ch©n trêi xa h¬n cho d©n téc: t¹o dùng mét nÒn gi¸o dôc tiªn tiÕn cho toµn<br /> d©n vµ x©y ®êi sèng míi. §iÒu nµy thÓ hiÖn trong lêi c¨n dÆn gi¸o viªn: "§ång thêi<br /> t«i mong r»ng c¸c líp b×nh d©n häc vô ch¼ng nh÷ng d¹y cho ®ång bµo häc ch÷, lµm<br /> tÝnh mµ d¹y thªm vÒ c«ng cuéc kh¸ng chiÕn, cøu n−íc, t¨ng gia s¶n xuÊt, gióp mïa<br /> ®«ng binh sÜ, gióp ®ång bµo t¶n c−, khoa häc th−êng thøc" (Th− göi «ng gi¸m ®èc vµ<br /> toµn thÓ nam n÷ gi¸o viªn b×nh d©n häc vô khu III. T. 5, tr. 307-308). "Trong phong<br /> trµo Thi ®ua ¸i quèc, t«i mong c¸c b¹n còng h¨ng h¸i xung phong. ... c¸c b¹n thi ®ua<br /> ®Ó tiÕn lªn mét b−íc n÷a, b»ng c¸ch d¹y cho ®ång bµo: 1. Th−êng thøc vÖ sinh, ®Ó<br /> d©n bít èm ®au. 2. Th−êng thøc khoa häc, ®Ó d©n bít mª tÝn nh¶m. 3. Bèn phÐp tÝnh,<br /> ®Ó lµm ¨n cã ng¨n n¾p. 4. LÞch sö vµ ®Þa d− n−íc ta (v¾n t¾t b»ng th¬ hoÆc ca), ®Ó<br /> n©ng cao lßng yªu n−íc. 5. §¹o ®øc cña c«ng d©n, ®Ó thµnh ng−êi c«ng d©n ®øng<br /> ®¾n" (Th− göi nam n÷ chiÕn sÜ b×nh d©n häc vô. T. 5, tr. 489-490).<br /> Khëi x−íng chÝnh s¸ch −u ®·i x· héi<br /> Cuéc kh¸ng chiÕn ¸c liÖt chèng Ph¸p x©m l−îc ®· khiÕn cho d©n téc chÞu<br /> nhiÒu hy sinh, mÊt m¸t. Cïng víi thêi gian vµ møc ®é khèc liÖt cña chiÕn tranh, sè<br /> l−îng liÖt sÜ th−¬ng binh ngµy cµng t¨ng. Hå Chñ TÞch còng chÝnh lµ ng−êi ®· khëi<br /> x−íng c«ng t¸c gióp ®ì th−¬ng binh, gia ®×nh liÖt sÜ, ®iÒu sau nµy ®· trë thµnh võa lµ<br /> mét phong trµo võa lµ mét bé phËn cña hÖ thèng phóc lîi x· héi quèc gia.<br /> Ng−êi viÕt: "Th−¬ng binh lµ nh÷ng ng−êi ®· hy sinh gia ®×nh, hy sinh x−¬ng<br /> m¸u ®Ó b¶o vÖ Tæ quèc, b¶o vÖ ®ång bµo. V× lîi Ých cña Tæ quèc, cña ®ång bµo, mµ c¸c<br /> ®ång chÝ chÞu èm yÕu, quÌ quÆt. V× vËy Tæ quèc, ®ång bµo ph¶i biÕt ¬n, ph¶i gióp ®ì<br /> nh÷ng ng−êi con anh dòng Êy. Trong lóc chèng n¹n ®ãi kÐm, ®ång bµo ta ®· tõng<br /> mçi tuÇn nhÞn ¨n mét b÷a ®Ó gióp c¸c ®ång bµo bÞ ®ãi. B©y giê chèng n¹n ngo¹i x©m,<br /> t«i ch¾c ®ång bµo ta sÏ vui lßng vµi ba th¸ng nhÞn ¨n mét b÷a ®Ó gióp ®ì chiÕn sÜ bÞ<br /> th−¬ng. Ngµy 27 th¸ng 7 lµ mét dÞp cho ®ång bµo ta tá lßng hiÕu nghÜa b¸c ¸i, lµ tá ý<br /> yªu mÕn th−¬ng binh. Nh−ng t«i e trong lóc thi hµnh, h¨ng h¸i th¸i qu¸, vËy t«i xin<br /> ®Ò nghÞ: 1) H«m ®ã c¸c cô giµ th−îng thä, c¸c ch¸u bÐ s¬ sinh, c¸c bé ®éi c¸c mÆt<br /> trËn, nh÷ng ®ång bµo ®ang ®au yÕu, th× kh«ng nªn nhÞn. Cßn c¸c c¬ quan, c¸c bé ®éi,<br /> c¸c tr−êng häc, c¸c ®oµn thÓ vµ toµn thÓ ®ång bµo c¶ n−íc ®Òu nhÞn ¨n mét b÷a. 2)<br /> §ã lµ viÖc hiÕu nghÜa, mäi ng−êi tù ®éng lµm, tuyÖt ®èi kh«ng c−ìng bøc... 4) H«m ®ã<br /> tuy c¸c giíi, c¸c tæ chøc ®Òu h¨ng h¸i tham gia, ®Æc biÖt lµ ®oµn thÓ phô n÷, thanh<br /> niªn vµ nhi ®ång cÇn ph¶i ra søc tuyªn truyÒn, gi¶i thÝch vµ gióp viÖc. Lu«n lu«n tin<br /> vµo lßng nh−êng c¬m, sÎ ¸o cña ®ång bµo ta, t«i ch¾c r»ng "Ngµy th−¬ng binh" sÏ cã<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 12 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> kÕt qu¶ mü m·n. T«i xin xung phong göi mét chiÕc ¸o lãt lôa cña chÞ em phô n÷ ®·<br /> biÕu t«i, mét th¸ng l−¬ng cña t«i, mét b÷a ¨n cña t«i, vµ cña c¸c nh©n viªn t¹i Phñ<br /> Chñ tÞch, céng lµ mét ngh×n mét tr¨m hai m−¬i b¶y ®ång (1.127®00)" (Th− göi ban<br /> th−êng trùc cña ban tæ chøc "Ngµy th−¬ng binh toµn quèc". T. 5, tr. 175-176).<br /> Ng−êi ®· ph¸t ®éng vµ cæ vò cho c¸c phong trµo gióp ®ì th−¬ng binh, gia ®×nh<br /> liÖt sÜ d−íi nhiÒu h×nh thøc nh−: nhËn con liÖt sÜ lµm con nu«i, lËp héi nghÜa th−¬ng,<br /> lËp an d−ìng ®−êng, quÜ ñng hé vµ gióp ®ì th−¬ng binh vµ gia ®×nh liÖt sÜ; ®−a<br /> th−¬ng binh vÒ sèng trong céng ®ång, cÊp ®Êt cho th−¬ng binh, gióp ®ì th−¬ng binh<br /> trong viÖc t¨ng gia s¶n xuÊt vµ c¸c c«ng viÖc hµng ngµy cã thÓ ®−îc. Ng−êi ®· nhÊn<br /> m¹nh ®Õn t− t−ëng gióp ®ì th−¬ng binh l©u dµi, t¹i céng ®ång vµ héi nhËp x· héi.<br /> Hå Chñ TÞch viÕt: "Anh em th−¬ng binh ®· hy sinh mét phÇn x−¬ng m¸u ®Ó<br /> gi÷ g×n Tæ quèc, b¶o vÖ ®ång bµo, ®· tËn trung víi n−íc, tËn hiÕu víi d©n. Hä ®· lµm<br /> trßn nhiÖm vô, hä kh«ng ®ßi hái g× c¶. Song ®èi víi nh÷ng ng−êi con trung hiÕu Êy,<br /> ChÝnh phñ vµ ®ång bµo ph¶i b¸o ®¸p nh− thÕ nµo cho xøng ®¸ng? T«i cã ý kiÕn nh−<br /> sau: ChÝnh quyÒn, ®ång bµo vµ c¸c ®oµn thÓ nh©n d©n trong mçi x· ph¶i tïy theo sù<br /> cè g¾ng vµ kh¶ n¨ng chung cña mçi x· mµ ®ãn mét sè anh em th−¬ng binh. Gióp l©u<br /> dµi, chø kh«ng ph¶i chØ gióp trong mét thêi gian. Kh«ng ph¶i gióp b»ng c¸ch gãp g¹o<br /> nu«i th−¬ng binh, nh−ng gióp b»ng c¸ch nµy: 1. Mçi x· trÝch mét phÇn ruéng c«ng,<br /> nÕu kh«ng cã ruéng c«ng th× m−în ruéng cña nh÷ng ®ång bµo h»ng t©m h»ng s¶n,<br /> nÕu kh«ng m−în ®−îc ruéng th× chÝnh quyÒn, ®oµn thÓ vµ ®ång bµo trong x· chung<br /> søc ph¸t vì mét sè ®Êt míi ®Ó gióp th−¬ng binh. 2. ChÝnh quyÒn, ®oµn thÓ vµ ®ång<br /> bµo trong x· sÏ tæ chøc viÖc cµy cÊy, ch¨m nom, gÆt h¸i nh÷ng ruéng ®Êt Êy. Hoa lîi<br /> sÏ ®Ó nu«i th−¬ng binh. 3. Tïy theo sè ruéng ®Êt trÝch ®−îc, m−în ®−îc hoÆc khai<br /> khÈn ®−îc, mµ ®ãn nhiÒu hoÆc Ýt th−¬ng binh vÒ x·. Anh em th−¬ng binh sÏ tïy søc<br /> mµ lµm nh÷ng c«ng viÖc nhÑ, nh− häc may v¸, ®an l¸t, hít tãc hoÆc gióp viÖc phßng<br /> giÊy, gióp viÖc b×nh d©n häc vô trong lµng v.v... Nh− thÕ th× ®ång bµo mçi x· ®· ®−îc<br /> tháa m·n lßng −íc ao b¸o ®¸p anh em th−¬ng binh; mµ anh em th−¬ng binh th× ®−îc<br /> yªn æn vÒ vËt chÊt vµ vui vÎ vÒ tinh thÇn vµ vÉn cã dÞp tham gia sù ho¹t ®éng Ých lîi<br /> cho x· héi" (Th− göi cô Bé tr−ëng Bé th−¬ng binh, cùu binh. T. 6, tr. 261-262).<br /> 5. T− t−ëng phóc lîi x· héi Hå ChÝ Minh thêi kú X©y dùng chñ nghÜa<br /> x· héi (1954 - 1969)<br /> Sau hßa b×nh lËp l¹i n¨m 1954, lÞch sö ViÖt Nam b−íc vµo mét thêi kú võa lÆp<br /> l¹i võa míi mÎ ch−a tõng ®−îc ®Æt ra trong qu¸ khø. Mét mÆt, mét lÇn n÷a ®Êt n−íc<br /> l¹i bÞ chia c¾t thµnh hai miÒn Nam-B¾c gièng nh− thêi kú TrÞnh-NguyÔn ph©n tranh,<br /> mét thêi kú chia c¾t kÐo dµi nhiÒu thÕ kû vµ chØ ®−îc chÊm døt bëi ng−êi anh hïng<br /> NguyÔn HuÖ. LÇn chia c¾t nµy t¹o ra mét nguy c¬ lÞch sö, ®iÒu cã thÓ trë thµnh mét<br /> c¶n trë ®èi víi sù thèng nhÊt vµ ph¸t triÓn ®Êt n−íc. MÆt kh¸c, mét lo¹t nh÷ng ®iÒu<br /> kiÖn lÞch sö ®· dÉn ®Õn viÖc miÒn B¾c ViÖt Nam cã thÓ ®i vµo quü ®¹o x©y dùng chÕ<br /> ®é x· héi x· héi chñ nghÜa. Bèi c¶nh nµy ®· dÉn ®Õn quyÕt ®Þnh cña §¶ng vµ Hå Chñ<br /> TÞch r»ng giai ®o¹n s¾p tíi c¸ch m¹ng ViÖt Nam ph¶i ®ång thêi tiÕn hµnh hai nhiÖm<br /> vô chiÕn l−îc: tiÕp tôc hoµn thµnh c¸ch m¹ng d©n téc d©n chñ ë miÒn Nam vµ c¸ch<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 13<br /> <br /> m¹ng x· héi chñ nghÜa ë miÒn B¾c. Trong thêi gian nµy, T− t−ëng cña Hå ChÝ Minh<br /> vÒ nh÷ng vÊn ®Ò phóc lîi x· héi ®−îc thÓ hiÖn trong hoµn c¶nh ®Æc biÖt cña miÒn<br /> B¾c ViÖt Nam võa chuÈn bÞ gãp phÇn gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n−íc,<br /> võa x©y dùng chñ nghÜa x· héi.<br /> Chñ nghÜa x· héi vµ phóc lîi<br /> B−íc sang giai ®o¹n míi, Hå ChÝ Minh x¸c ®Þnh ch¨m lo ®êi sèng cña nh©n<br /> d©n lµ mét môc tiªu hµng ®Çu cña Nhµ n−íc. "Kiªn quyÕt n©ng cao dÇn møc sèng<br /> cña nh©n d©n, tr−íc hÕt lµ cña c«ng nh©n, bé ®éi vµ c«ng chøc, ®ång thêi gi¶m nhÑ<br /> dÇn sù ®ãng gãp cña n«ng d©n (T. 7, tr. 48). "TÊt c¶ nh÷ng viÖc §¶ng vµ ChÝnh phñ<br /> ®Ò ra ®Òu nh»m c¶i thiÖn ®êi sèng cho nh©n d©n. Lµm g× mµ kh«ng nh»m môc ®Ých<br /> Êy lµ kh«ng ®óng" (T. 7, tr. 150).<br /> Môc tiªu nµy ®· ®−îc B¸c g¾n víi chñ nghÜa x· héi, khi ta thÊy trong mäi<br /> ®Þnh nghÜa vÒ chñ nghÜa x· héi, bao giê còng thÊy B¸c nªu vÊn ®Ò ®êi sèng cña c¸c<br /> tÇng líp nh©n d©n. Trong mét v¨n kiÖn rÊt quan träng cña §¶ng, B¸c nãi chñ nghÜa<br /> x· héi "tr−íc hÕt nh»m lµm cho nh©n d©n lao ®éng tho¸t n¹n bÇn cïng, lµm cho mäi<br /> ng−êi cã c«ng ¨n viÖc lµm, ®−îc Êm no vµ sèng mét ®êi h¹nh phóc" (Ba m−¬i n¨m<br /> ho¹t ®éng cña §¶ng ta. T. 10, tr. 17).<br /> Khi nãi chuyÖn ë tØnh L¹ng S¬n, B¸c l¹i x¸c ®Þnh: "Chñ nghÜa x· héi lµ mäi<br /> ng−êi d©n ®−îc ¸o Êm c¬m no, nhµ ë tö tÕ, ®−îc häc hµnh" (Nãi chuyÖn víi ®ång bµo<br /> vµ c¸n bé tØnh L¹ng S¬n. T. 10, tr. 72). Trong mäi ®Þnh nghÜa vÒ chñ nghÜa x· héi, Hå<br /> Chñ TÞch ®Òu g¾n víi môc ®Ých cña nã, ®ã lµ "Môc ®Ých cña chñ nghÜa x· héi lµ<br /> kh«ng ngõng n©ng cao møc sèng cña nh©n d©n" (Nãi chuyÖn víi §¹i héi §¶ng bé<br /> thµnh phè Hµ Néi. T. 10, tr. 159). §iÒu nµy cho thÊy mét sù g¾n bã chÆt chÏ gi÷a chñ<br /> nghÜa x· héi vµ phóc lîi trong quan niÖm cña B¸c vÒ phóc lîi x· héi. Ng−êi còng<br /> nhÊn m¹nh r»ng con ®−êng ph¸t triÓn phóc lîi lµ c«ng nghiÖp hãa (Con ®−êng phÝa<br /> tr−íc. T. 10, tr. 40).<br /> §èi víi Hå ChÝ Minh, chñ nghÜa x· héi mét mÆt lµ sù c«ng b»ng trong lao<br /> ®éng vµ h−ëng thô, ®ång thêi lµ phóc lîi cho nh÷ng nhãm ng−êi yÕu thÕ. "Chñ nghÜa<br /> x· héi lµ c«ng b»ng hîp lý: lµm nhiÒu h−ëng nhiÒu, lµm Ýt h−ëng Ýt, kh«ng lµm th×<br /> kh«ng ®−îc h−ëng. Nh÷ng ng−êi giµ yÕu vµ tµn tËt sÏ ®−îc nhµ n−íc gióp ®ì ch¨m<br /> nom” (T. 9, tr. 175). “Trõ c¸c cô giµ yÕu nhiÒu tuæi, nh÷ng ng−êi th−¬ng tËt, phô n÷<br /> cã thai, c¸c ch¸u bÐ, cßn ai cã søc lao ®éng mµ trèn tr¸ch nhiÖm, l−êi biÕng kh«ng ®i<br /> chèng h¹n sÏ ph¶i ph¹t. Cßn ph¹t nh− thÕ nµo sÏ do khu, tØnh, huyÖn quy ®Þnh cho<br /> ®óng møc” (T. 9, tr. 18).<br /> §¶ng vµ phóc lîi x· héi<br /> Hå ChÝ Minh cho r»ng trong c«ng t¸c l·nh ®¹o nãi chung cña §¶ng cÇn ®Æc<br /> biÖt quan t©m ®Õn phóc lîi cña con ng−êi, xem ®©y lµ mét néi dung c«ng t¸c chÝnh<br /> trong mäi giai ®o¹n cña c¸ch m¹ng, nhÊt lµ trong giai ®o¹n ®ång thêi tiÕn hµnh hai<br /> nhiÖm vô chiÕn l−îc. Trong "Bµi nãi t¹i Héi nghÞ tæng kÕt c«ng t¸c cña Bé c«ng<br /> nghiÖp", B¸c ®· phª ph¸n xu h−íng mét sè c¸n bé thiÕu quan t©m ®Õn viÖc ph¸t<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 14 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> triÓn ®êi sèng c«ng nh©n. B¸c nhÊn m¹nh ®Õn c«ng t¸c lµm nhµ ë, nhµ gi÷ trÎ, c©u<br /> l¹c bé, vÖ sinh, an toµn lao ®éng, c¶i thiÖn ®iÒu kiÖn lµm viÖc (T. 10, tr .43).<br /> B¸c chØ ra ý nghÜa cña phóc lîi ®èi víi nh©n d©n vµ kÕt luËn: "V× vËy chÝnh<br /> s¸ch cña §¶ng vµ ChÝnh phñ lµ ph¶i hÕt søc ch¨m nom ®Õn ®êi sèng cña nh©n d©n.<br /> NÕu d©n ®ãi, §¶ng vµ ChÝnh phñ cã lçi; nÕu d©n rÐt lµ §¶ng vµ ChÝnh phñ cã lçi; nÕu<br /> d©n dèt lµ §¶ng vµ ChÝnh phñ cã lçi; nÕu d©n èm lµ §¶ng vµ ChÝnh phñ cã lçi. V× vËy<br /> c¸n bé §¶ng vµ chÝnh quyÒn tõ trªn xuèng d−íi ®Òu ph¶i hÕt søc quan t©m ®Õn ®êi<br /> sèng cña nh©n d©n. Ph¶i l·nh ®¹o tæ chøc, gi¸o dôc nh©n d©n t¨ng gia s¶n xuÊt vµ<br /> tiÕt kiÖm. D©n ®ñ ¨n ®ñ mÆc th× nh÷ng chÝnh s¸ch cña §¶ng vµ ChÝnh phñ ®−a ra sÏ<br /> dÔ dµng thùc hiÖn. NÕu d©n ®ãi, rÐt, bÖnh th× chÝnh s¸ch cña ta dï cã hay mÊy còng<br /> kh«ng thùc hiÖn ®−îc" (Bµi nãi chuyÖn t¹i Héi nghÞ s¶n xuÊt cøu ®ãi. T. 7, tr. 260).<br /> Hå ChÝ Minh cho r»ng nhiÖm vô cña c¸n bé qu¶n lý kh«ng ph¶i chØ lµ nh÷ng<br /> c«ng viÖc lín mang tÝnh chiÕn l−îc, mµ cßn lµ ®êi sèng trùc tiÕp cña ng−êi d−íi<br /> quyÒn. Ng−êi d¹y "Ph¶i quan t©m tíi ®iÒu kiÖn sinh ho¹t vËt chÊt cña c«ng nh©n.<br /> C¸n bé tõ trªn xuèng d−íi ph¶i ch¨m nom ®Õn chç ¨n, chç ë, chç lµm viÖc cña c«ng<br /> nh©n, h−íng dÉn anh chÞ em c¸ch tæ chøc nhµ ¨n, nhµ ë, nhµ gi÷ trÎ cho tèt, cho chu<br /> ®¸o" (Bµi nãi chuyÖn t¹i Héi nghÞ phæ biÕn NghÞ quyÕt Héi nghÞ Trung −¬ng lÇn thø<br /> ba vÒ KÕ ho¹ch nhµ n−íc n¨m 1961. T. 9, tr. 15).<br /> Hå Chñ tÞch nhÊn m¹nh viÖc ch¨m lo ®Õn ®êi sèng nh©n d©n, ®Æc biÖt lµ cña<br /> nh÷ng nhãm ng−êi cã c«ng lµ "nhiÖm vô thiªng liªng". B¸c nãi: "TÊt c¶ chóng ta tõ<br /> trªn xuèng d−íi, c¸n bé còng nh− §¶ng viªn, ®oµn viªn ph¶i lµm nhiÖm vô thiªng<br /> liªng cña chóng ta lµ quan t©m lo l¾ng ®Õn ®êi sèng cña nh©n d©n. Ph¶i gióp ®ì<br /> nh©n d©n trong mäi viÖc. Tïy hoµn c¶nh vµ kh¶ n¨ng cña m×nh gióp ®ì anh em<br /> th−¬ng binh, bÖnh binh, anh em phôc viªn, gia ®×nh chiÕn sÜ, liÖt sÜ. Bëi v× anh em<br /> th−¬ng binh, bÖnh binh còng nh− gia ®×nh liÖt sÜ ®ã lµ nh÷ng ng−êi ®· cã nh÷ng cèng<br /> hiÕn ®èi víi tæ quèc ...V× vËy chóng ta ph¶i gióp ®ì thùc sù vÒ tinh thÇn lÉn vËt chÊt"<br /> (Nãi chuyÖn víi Héi nghÞ c¸n bé toµn tØnh NghÖ An. T. 8, tr. 413).<br /> Phóc lîi lµ sù nghiÖp cña chÝnh nh©n d©n<br /> MÆc dï nhÊn m¹nh ®Õn tr¸ch nhiÖm l·nh ®¹o vµ ch¨m lo cña §¶ng ®Õn phóc<br /> lîi, song B¸c còng kh¼ng ®Þnh r»ng phóc lîi lµ sù nghiÖp cña chÝnh ng−êi d©n. "Cø<br /> chê §¶ng vµ chê ChÝnh phñ gióp ®ì, th× kh«ng ®óng ®©u. §¶ng vµ ChÝnh phñ ®Ò ra<br /> chÝnh s¸ch, ph¸i c¸n bé vÒ h−íng dÉn, thÕ lµ gióp ®ì. Nh−ng ®ã lµ phô. Lùc l−îng<br /> nh©n d©n tæ chøc nhau l¹i lµ chÝnh. Kh«ng nªn û l¹i, mµ ph¶i tù lùc c¸nh sinh. ViÖc<br /> c¶i thiÖn ®êi sèng cho nh©n d©n còng ph¶i do nh©n d©n tù gióp lÊy m×nh lµ chÝnh"<br /> (Bµi nãi chuyÖn t¹i Héi nghÞ c¸n bé c¶i c¸ch miÒn biÓn. T. 7, tr. 114-115).<br /> Tæ chøc phóc lîi: hîp t¸c x· vµ c«ng ®oµn<br /> Trong hÖ thèng quan niÖm phóc lîi x· héi cña m×nh, Hå ChÝ Minh ®· dµnh<br /> cho c«ng ®oµn mét vÞ trÝ quan träng. Ng−êi nhÊn m¹nh môc ®Ých cña c«ng ®oµn lµ<br /> c¶i thiÖn dÇn ®êi sèng c«ng nh©n, n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt, v¨n hãa cña giai cÊp<br /> c«ng nh©n nãi riªng vµ cña nh©n d©n nãi chung (Nãi chuyÖn ë Tr−êng c¸n bé c«ng<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 15<br /> <br /> ®oµn. T. 7, tr. 567). Do ®ã, "C¸n bé c«ng ®oµn ph¶i tïy kh¶ n¨ng mµ c¶i thiÖn ®êi<br /> sèng vËt chÊt vµ v¨n hãa cña c«ng nh©n, v× ®êi sèng vËt chÊt vµ v¨n hãa cã kh¸ th×<br /> lµm viÖc míi tèt. Cho nªn cÇn ph¶i chó ý c¶i thiÖn sinh ho¹t cho c«ng nh©n" (Bµi nãi<br /> t¹i Héi nghÞ c¸n bé c«ng ®oµn. T. 8, tr. 343).<br /> Phª ph¸n viÖc thiÕu quan t©m ®Õn an toµn lao ®éng, B¸c cho r»ng ®iÒu nµy<br /> ph¶n ¸nh viÖc thiÕu quý träng con ng−êi, xem nhÑ phóc lîi cña con ng−êi. "NhiÒu n¬i<br /> thiÕu gi¸o dôc c«ng nh©n vÒ kû luËt lao ®éng, vÒ ý thøc lµm chñ vµ vÒ b¶o hé lao<br /> ®éng. Mét sè n¬i ®· ®Ó x¶y ra tai n¹n lao ®éng, ®iÒu ®ã rÊt ®¸ng tiÕc. Chóng ta ph¶i<br /> quý träng con ng−êi, nhÊt lµ c«ng nh©n, v× c«ng nh©n lµ vèn quý nhÊt cña x· héi.<br /> Chóng ta cÇn ph¶i hÕt søc b¶o vÖ, kh«ng ®Ó x¶y ra tai n¹n lao ®éng" (Bµi nãi t¹i Héi<br /> nghÞ c¸n bé c«ng ®oµn. T. 8, tr. 343).<br /> B¶n Di chóc - mét ph¸c th¶o toµn diÖn cho phóc lîi sau chiÕn tranh<br /> NhiÒu c«ng tr×nh vµ bµi viÕt ®· ph©n tÝch vÒ tÇm vãc trÝ tuÖ vµ nh©n v¨n cña<br /> B¶n Di chóc Hå Chñ TÞch. Tuy nhiªn, ng−êi ta cßn Ýt thÊy r»ng v¨n b¶n nµy thùc sù<br /> lµ mét kÕ ho¹ch toµn diÖn vÒ phóc lîi cho nh©n d©n.<br /> Trong Di chóc, Ng−êi nhÊn m¹nh sau khi th¾ng lîi, "§¶ng cÇn ph¶i cã kÕ<br /> ho¹ch thËt tèt ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ vµ v¨n hãa, nh»m kh«ng ngõng n©ng cao ®êi<br /> sèng cña nh©n d©n" (Di chóc. T. 10, tr. 835). B¸c ®· ®Ò cËp ®Õn lÜnh vùc y tÕ vµ gi¸o<br /> dôc cho nh©n d©n: "ë ®©y nãi vÒ kÕ ho¹ch x©y dùng l¹i thµnh phè vµ lµng m¹c ®Ñp<br /> ®Ï, ®µng hoµng h¬n tr−íc khi chiÕn tranh. Kh«i phôc vµ më réng c¸c ngµnh kinh tÕ.<br /> Ph¸t triÓn c«ng t¸c vÖ sinh, y tÕ. Söa ®æi chÕ ®é gi¸o dôc cho hîp víi hoµn c¶nh míi<br /> cña nh©n d©n, nh− ph¸t triÓn c¸c tr−êng nöa ngµy häc tËp nöa ngµy lao ®éng..." (Di<br /> chóc. T. 10, tr. 41-43).<br /> TiÕp theo, trong Di chóc B¸c ®· ®Ò cËp ®Õn c¸c ®Þnh h−íng chÝnh s¸ch c¬ b¶n<br /> cho mäi tÇng líp d©n c−. Ch¼ng h¹n, B¸c ®· yªu cÇu ph¶i lµm tèt c«ng t¸c −u ®·i x·<br /> héi cho nh÷ng ng−êi ®· cã cèng hiÕn trong chiÕn tranh. "§èi víi nh÷ng ng−êi ®·<br /> dòng c¶m hy sinh mét phÇn x−¬ng m¸u cña m×nh (c¸n bé, binh sÜ, d©n qu©n, du<br /> kÝch, thanh niªn xung phong...), §¶ng, ChÝnh phñ vµ ®ång bµo ph¶i t×m mäi c¸ch<br /> lµm cho hä cã n¬i ¨n chèn ë yªn æn, ®ång thêi ph¶i më nh÷ng líp d¹y nghÒ thÝch hîp<br /> víi mçi ng−êi ®Ó hä cã thÓ dÇn dÇn "tù lùc c¸nh sinh ... §èi víi c¸c liÖt sÜ, mçi ®Þa<br /> ph−¬ng (thµnh phè, lµng x·) cÇn x©y dùng v−ên hoa vµ bia kû niÖm ghi sù hy sinh<br /> anh dòng cña c¸c liÖt sÜ, ®Ó ®êi ®êi gi¸o dôc tinh thÇn yªu n−íc cho nh©n d©n ta...<br /> §èi víi cha mÑ, vî con (cña th−¬ng binh vµ liÖt sÜ) mµ thiÕu søc lao ®éng vµ tóng<br /> thiÕu, th× chÝnh quyÒn ®Þa ph−¬ng (nÕu ë n«ng th«n th× chÝnh quyÒn x· cïng hîp t¸c<br /> x· n«ng nghiÖp) ph¶i gióp ®ì hä cã c«ng viÖc lµm ¨n thÝch hîp, quyÕt kh«ng ®Ó hä bÞ<br /> ®ãi rÐt" (Di chóc. T. 10, tr. 41-43).<br /> Hå Chñ TÞch cßn chó ý ®Õn c¶ nh÷ng ng−êi lÇm lçi cÇn sù gióp ®ì x· héi:<br /> "§èi víi nh÷ng n¹n nh©n cña chÕ ®é x· héi cò, nh− trém c¾p, g¸i ®iÕm, cê b¹c, bu«n<br /> lËu,v.v..., th× nhµ n−íc ph¶i võa dïng gi¸o dôc, võa dïng ph¸p luËt ®Ó c¶i t¹o hä,<br /> gióp hä trë nªn nh÷ng ng−êi lao ®éng l−¬ng thiÖn" (Di chóc. T. 10, tr. 41-43).<br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br /> 16 T− t−ëng Hå ChÝ Minh vÒ phóc lîi x· héi<br /> <br /> 6. KÕt luËn<br /> Trong kho tµng t− t−ëng cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh cã mét hÖ thèng c¸c luËn<br /> ®iÓm vÒ phóc lîi x· héi. §iÒu nµy xuÊt ph¸t tõ ®éng lùc duy nhÊt vµ ngay tõ ®Çu<br /> trong cuéc ®êi ®Êu tranh cña Ng−êi, ®ã lµ ®éc lËp d©n téc vµ Êm no h¹nh phóc cho<br /> ®ång bµo cña m×nh, tr−íc hÕt lµ nh©n d©n lao ®éng. Tõ quan niÖm c¬ b¶n nµy, Ng−êi<br /> ®· ph¸t triÓn nªn hÖ thèng t− t−ëng cña m×nh, trong ®ã cã t− t−ëng vÒ phóc lîi x·<br /> héi. T− t−ëng nµy ®· ®−îc B¸c dµnh nhiÒu t©m søc ngay trong thêi kú suy nghÜ t×m<br /> con ®−êng cøu n−íc. KÕt qu¶ lµ ngay tõ tr−íc c¸ch m¹ng thµnh c«ng, Ng−êi ®· ®Ò<br /> xuÊt nh÷ng ý t−ëng chñ yÕu vÒ hÖ thèng phóc lîi cho x· héi míi.<br /> Trong tõng thêi kú c¸ch m¹ng cô thÓ, Hå Chñ TÞch ®· trùc tiÕp chØ ®¹o c«ng t¸c<br /> phóc lîi x· héi, xuÊt ph¸t tõ yªu cÇu thùc tÕ mµ tËp trung vµo nh÷ng m¾t xÝch quan<br /> träng nhÊt ®Ó ®ét ph¸. §iÒu nµy chØ cã thÓ lµm ®−îc trªn c¬ së võa cã mét chñ thuyÕt<br /> râ rµng vÒ phóc lîi, võa cã kh¶ n¨ng n¾m b¾t ®−îc nh÷ng yªu cÇu cña ®êi sèng nh©n<br /> d©n. D−íi nh÷ng chñ tr−¬ng mang tÝnh lý luËn vµ ®Þnh h−íng còng nh− d−íi sù chØ<br /> ®¹o trùc tiÕp cña Hå Chñ TÞch, qua thêi gian, Nhµ n−íc ViÖt Nam ®· dÇn dÇn h×nh<br /> thµnh nªn hÖ thèng phóc lîi quèc gia mang ®Ëm nÐt t− t−ëng x· héi cña Hå ChÝ Minh.<br /> Thêi kú tr−íc c¸ch m¹ng th¸ng T¸m, trong lÜnh vùc phóc lîi B¸c dµnh nhiÒu<br /> sù chó ý ®Õn viÖc lµm râ t×nh tr¹ng khæ cùc cña nh©n d©n trong chÕ ®é thùc d©n<br /> phong kiÕn. §©y lµ mét c¬ së nhËn thøc cho hµnh ®éng c¸ch m¹ng, vµ còng lµ mét<br /> néi dung quan träng lµm c¬ së cho c¸c ho¹t ®éng phóc lîi. Ng−êi còng ®· ph¸c häa<br /> nªn nh÷ng ý t−ëng chñ yÕu vÒ hÖ thèng phóc lîi cho x· héi míi, nh×n tõ gãc ®é c¸c<br /> nguyªn t¾c c¬ b¶n còng nh− tõ gãc ®é phóc lîi ®èi víi c¸c nhãm x· héi chñ yÕu<br /> trong x· héi. Ng−êi ta còng cã thÓ thÊy ®−îc nh÷ng gîi ý vÒ c¸c tæ chøc x· héi phôc<br /> vô trong lÜnh vùc phóc lîi.<br /> Ngay tõ ngµy ®Çu thµnh lËp n−íc ViÖt Nam D©n chñ Céng hßa, Hå ChÝ Minh<br /> ®· ®−a ra nhiÒu t− t−ëng vµ quan ®iÓm c¬ b¶n vÒ phóc lîi x· héi cña n−íc ta, ®−îc<br /> xem nh− lµ nh÷ng c¬ së vµ nÒn t¶ng ban ®Çu cña nh÷ng vÊn ®Ò vÒ phóc lîi x· héi ë<br /> ViÖt Nam nh÷ng n¨m sau nµy.<br /> Nh÷ng t− t−ëng vµ quan ®iÓm c¬ b¶n cña Hå Chñ TÞch vÒ phóc lîi x· héi ®· xuÊt<br /> ph¸t tõ thùc tiÔn cô thÓ cña ®Êt n−íc, tËp trung vµo nh÷ng m¾t xÝch quan träng nhÊt ®Ó<br /> ®ét ph¸. Nh÷ng t− t−ëng vµ quan ®iÓm c¬ b¶n cña Hå Chñ TÞch vÒ phóc lîi x· héi ®·<br /> ®−îc Ng−êi nªu lªn, bao gåm mét hÖ thèng vÊn ®Ò cã quan hÖ rÊt chÆt chÏ víi nhau:<br /> - Nh÷ng vÊn ®Ò thuéc nÒn t¶ng cña phóc lîi x· héi: §Êu tranh giµnh ®éc lËp tù<br /> do, b¶o vÖ Tæ quèc g¾n liÒn víi mang l¹i h¹nh phóc Êm no cho mäi ng−êi d©n; Võa<br /> kh¸ng chiÕn, võa kiÕn quèc... §¹i ®oµn kÕt toµn d©n, kh«ng ph©n biÖt giai cÊp, tÇng<br /> líp x· héi, t«n gi¸o, s¾c téc.<br /> - Nh÷ng néi dung thuéc nh÷ng lÜnh vùc c¬ b¶n vµ nh÷ng nhãm ®èi t−îng cña<br /> phóc lîi x· héi: Cøu ®ãi; Xãa n¹n mï ch÷; BÇu cö tù do vµ b×nh ®¼ng; Xãa bá bÊt<br /> b×nh ®¼ng nam - n÷; Më mang hÖ thèng y tÕ, gi¸o dôc; Ch¨m sãc vµ trî gióp th−¬ng<br /> binh, gia ®×nh liÖt sÜ; Trî gióp ®ång bµo t¶n c−; Ch¨m sãc vµ gi¸o dôc trÎ em, B¶o vÖ<br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.ac.vn<br /> Bïi ThÕ C−êng, BÕ Quúnh Nga, ... 17<br /> <br /> vµ ch¨m sãc ng−êi giµ, phô n÷, ng−êi èm ®au, ng−êi thÊt nghiÖp, v.v...<br /> - Nh÷ng biÖn ph¸p, gi¶i ph¸p thùc hiÖn phóc lîi x· héi ®Òu võa mang tÝnh c¬<br /> b¶n, l©u dµi, võa mang ý nghÜa trùc tiÕp tr−íc m¾t, võa ®a d¹ng, phong phó vÒ h×nh<br /> thøc tæ chøc thùc hiÖn: Ph¸t triÓn t¨ng gia s¶n xuÊt, chó träng ph¸t triÓn s¶n xuÊt<br /> n«ng nghiÖp, song kh«ng bá quªn ph¸t triÓn c¸c lÜnh vùc s¶n xuÊt kh¸c nh− c«ng<br /> nghiÖp, tiÓu thñ c«ng nghiÖp, th−¬ng nghiÖp...; Thùc hiÖn chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh<br /> s¸ch ruéng ®Êt míi; Thùc hµnh tiÕt kiÖm, chèng l·ng phÝ, tham «; Thùc hiÖn th«ng<br /> qua c¸c phong trµo thi ®ua (tuÇn lÔ vµng, tÊc ®Êt tÊc vµng, ¸i quèc, ®êi sèng míi);<br /> Thùc hµnh c¸c h×nh thøc g©y quÜ (nghÜa th−¬ng, kh¸ng chiÕn, ®éc lËp,...); LÊy ngµy<br /> 27-7 hµng n¨m lµ ngµy toµn d©n nhí ¬n c¸c th−¬ng binh, gia ®×nh liÖt sÜ; Tæ chøc<br /> gióp ®ì vµ ch¨m sãc th−¬ng binh, gia ®×nh liÖt sÜ, ng−êi di t¶n, ch¨m sãc vµ gi¸o dôc<br /> trÎ em, v.v... d−íi mäi h×nh thøc cã thÓ ®−îc.<br /> TÊt c¶ c¸c biÖn ph¸p, gi¶i ph¸p, h×nh thøc trªn chØ cã thÓ thùc thi cã hiÖu qu¶<br /> c¸c lÜnh vùc c¬ b¶n cña phóc lîi x· héi, ®Òu dùa trªn quan ®iÓm lµ huy ®éng vµ ph¸t<br /> huy søc m¹nh tæng hîp cña khèi ®¹i ®oµn kÕt toµn d©n: cña hÖ thèng ChÝnh phñ vµ<br /> chÝnh quyÒn c¸c cÊp, cña c¸c tæ chøc x· héi, cña c¸c d©n téc, c¸c t«n gi¸o vµ cña mäi<br /> ng−êi d©n cïng tham gia.<br /> Nh÷ng t− t−ëng cña B¸c trong giai ®o¹n 1954-1969 ®−îc g¾n víi hoµn c¶nh lÞch<br /> sö miÒn B¾c ViÖt Nam võa giµnh ®éc lËp, miÒn Nam ®ang bÞ ®Õ quèc Mü x©m l−îc.<br /> Nh×n chung, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh n¾m rÊt râ nh÷ng ®Æc ®iÓm thùc tÕ vµ t− t−ëng<br /> cña Ng−êi lµ c¬ së cho ChÝnh phñ ®Ò ra chÝnh s¸ch trong t×nh h×nh míi. Mét trong<br /> nh÷ng quan t©m cña Ng−êi trong giai ®o¹n nµy lµ lµm sao cho kinh tÕ ph¸t triÓn, c¶i<br /> thiÖn ®êi sèng nh©n d©n. Hå ChÝ Minh ®· g¾n chÆt gi÷a chñ nghÜa x· héi víi phóc lîi<br /> x· héi, xem ®©y lµ môc ®Ých cña chñ nghÜa x· héi. Hå Chñ TÞch nhÊn m¹nh vai trß<br /> l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi c«ng t¸c phóc lîi, xem ®©y lµ tr¸ch nhiÖm cña mäi c¸n bé.<br /> §ång thêi, Ng−êi l¹i nhÊn m¹nh phóc lîi x· héi lµ sù nghiÖp cña chÝnh nh©n d©n.<br /> Toµn bé t− t−ëng phóc lîi cña Hå ChÝ Minh trong thêi kú nµy to¸t lªn mét quan niÖm<br /> vµ chiÕn l−îc râ rµng vÒ mét hÖ thèng vµ kÕ ho¹ch phóc lîi cho ng−êi d©n.<br /> <br /> <br /> Tµi liÖu tham kh¶o<br /> 1. Häc viÖn ChÝnh trÞ Quèc gia Hå ChÝ Minh: TËp bµi gi¶ng T− t−ëng Hå ChÝ Minh. Nhµ<br /> xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, 2001.<br /> 2. Hå ChÝ Minh. Toµn tËp. Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia. T.1 - T.12. XuÊt b¶n tõ 1994 - 1999<br /> 3. Hå ChÝ Minh vÒ ChÝnh s¸ch x· héi. Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ Quèc gia, 1995.<br /> 4. Lª Thi: Chñ tÞch Hå ChÝ Minh vµ con ®−êng ®−a phô n÷ ViÖt Nam ®i tíi b×nh ®¼ng tù do,<br /> ph¸t triÓn. Nhµ xuÊt b¶n Khoa häc X· héi, 1990.<br /> 5. Bïi ThÕ C−êng: ChÝnh s¸ch x· héi vµ c«ng t¸c x· héi ë ViÖt Nam thËp niªn 90. Hµ Néi-2002.<br /> 6. NguyÔn M¹nh H¶o: Ph−¬ng ph¸p x· héi häc trong di s¶n t− t−ëng Hå ChÝ Minh. ViÖn<br /> Khoa häc x· héi nh©n v¨n qu©n sù. Hµ Néi-2000.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> Bản quyền thuộc Viện Xã hội học. www.ios.org.vn<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2