Tuổi nào có thể làm
giàu?
Rất nhiều bạn trẻ khó tin khi nghe ai đó trở thành triệu phú đôla khi mới 11
tuổi, nhất là khi ở VN, chúng ta vẫn sống phụ thuộc vào cha mẹ. Câu hỏi ở
đây là, tuổi nào có thể khởi nghiệp? Khởi nghiệp như thế nào, dễ hay khó?
Là người tham gia giảng nhiều chương trình khởi sự doanh nghiệp cũng như
làm giám khảo nhiều cuộc thi khởi nghiệp, hơn nữa vì luôn trăn trở về vấn
đề làm giàu của người Việt Nam nên tôi không thể không viết về chủ đề này.
Ở nước ngoài các bạn trẻ khởi nghiệp từ rất sớm. Cuốn sách “Trở thành triệu
phú tuổi teen” nêu ra ít nhất 5 tấm gương mà người sở hữu triệu đô đang là
tuổi mới lớn. Ryan Allis đặt bước chân đầu tiên trên con đường tiến đến con
số 1 triệu đôla ở tuổi 11, khi cậu được chú mình cho một chiếc máy vi tính.
Hai bạn Michael Simmons và Sheena Lindahl đã liên tục tạo ra cho mình
những cơ hội thành công kể từ khi mới 16 tuổi.
Giám đốc Thái Hà Books - Nguyễn Mạnh Hùng.
Ảnh: P.H.
Còn khi mới 12 tuổi, Ben Cathers đã biết mình muốn trở thành thương gia.
Cậu nhận ra rằng sẽ chẳng ai nhận thuê cậu làm công việc văn phòng mà cậu
mong đợi và cậu tự tạo ra cơ hội cho chính mình. Còn cô bé Jasmine
Lawrence có được tài sản lớn ngay sau một ngày kinh khủng ở thẩm mỹ
viện và để rồi mới đây cô bé kiếm được 50.000 đôla chỉ trong một ngày. Đặc
biệt hơn khi Chris Faulkner đã tự học cách sửa chữa và tái tạo máy tính và
phần mềm thiết kế. Cậu bé đã là một nhà tư vấn về máy tính khi mới 14 tuổi
và là ông chủ khi 15 tuổi. Cậu học sinh cấp 3 cần cù này đã thuê chính ông
bà mình quản lý 2 hãng kinh doanh mà cậu thành lập trước đó.
Các tấm gương sáng của các bạn nước ngoài tuổi đời còn rất trẻ, tuổi teen
đúng nghĩa làm tôi rất suy nghĩ. Các bạn nhỏ này đã làm được một việc mà
bao chúng ta đều mong muốn - gửi thông điệp đến người lớn "Con sẽ giàu
hơn cha". Các em tuổi teen này đã trở thành người sở hữu triệu đô khi mới
mười mấy tuổi đầu.
Rất nhiều bạn trẻ Việt Nam khó tin khi có những người bạn phương tây đã
sở hữu một triệu đôla khi mới 14 tuổi. Trong khi đó ở Việt Nam chúng ta
phần lớn các bạn trẻ vẫn sống phụ thuộc vào cha mẹ ở tuổi 20. Cá biệt có em
tốt nghiệp, ra trường vẫn xin tiền bố mẹ. Cha mẹ vẫn chu cấp tiền đều đặn,
khiến các em có lối sống thụ động. Các em chưa biết khẳng định mình, chưa
có suy nghĩ độc lập trong cuộc sống và trong tài chính.
Bản thân tôi cũng khởi nghiệp rất sớm và đã hiểu rằng nếu bạn thật sự muốn
làm giàu nên có sự chuẩn bị thật tốt cho sự bắt đầu: Cả về tư duy lẫn kiến
thức, kinh nghiệm của chính mình lẫn học hỏi từ những người đi trước. Hãy
tự hỏi mình xem mình có thực sự muốn khởi nghiệp hay không, có muốn
dấn thân vào con đường kiếm tiền hay không? Có chấp nhận các rủi ro hay
không? Có sẵn sàng và có bản lĩnh đối mặt với các thất bại hay không? Và
điều cũng rất quan trọng là phải hiểu rằng người làm chủ doanh nghiệp phải
luôn là tấm gương sáng, luôn là người vất vả nhất, cực khổ nhất, ít hưởng
thụ nhất. Muốn khởi nghiệp cũng như muốn làm giàu, bạn phải thay đổi tâm
thức trước khi trở thành doanh nhân. Bạn phải có tâm thức của một người
khởi nghiệp, của một người muốn làm giàu và sẵn sàng giàu có.
Tôi khuyên bất cứ ai có dự định khởi nghiệp hãy dành một thời gian ít
nhất là một tuần để tự trả lời 3 câu hỏi: Tại sao ta quyết định khởi
nghiệp? Khi giàu có ta sẽ làm gì? Và ta có thật sự muốn khởi nghiệp? Chỉ
sau khi trả lời rõ ràng và dứt khoát 3 câu hỏi này mới nên bắt đầu lập nghiệp.
Một việc rất quan trọng trong khởi nghiệp là lập kế hoạch kinh doanh
(business plan). Kế hoạch kinh doanh là bước thứ 2 rất quan trọng dành cho
bất cứ ai muốn khởi nghiệp. Hiện nay có rất nhiều cách viết kế hoạch kinh
doanh và có nhiều sách về vấn đề này. Tuy nhiên phần lớn các kế hoạch
kinh doanh khá rườm rà, không có trọng tâm, không đủ ý, không mang tính
thuyết phục cao. Do dài dòng, không thoát ý nên các nhà phản biện, các cố
vấn nhiều khi không đủ thời gian để đọc hết. Tôi thì chỉ thích những cách
viết ngắn gọn kiểu như “Kế hoạch kinh doanh trên một trang giấy” (The one
page business plan).
Viết kế hoạch kinh doanh là một việc làm rất cần thiết. Nó giúp bạn tránh
được việc lãng phí thời gian và tiền bạc, rút ngắn thời gian, tránh tối đa các
rủi ro cũng như đưa ra lịch trình các hành động trong công việc thường nhật
sau khởi nghiệp. Tôi luôn tin rằng nếu bạn không lập kế hoạch kinh doanh
tức có bạn đã có kế hoạch cho việc thất bại.
Về kế hoạch kinh doanh tôi sẽ viết trong một bài khác chuyên biệt. Trong
khuôn khổ bài viết này tôi chỉ muốn nhấn mạnh đến việc người khởi nghiệp
phải làm rõ quy trình từ ý tưởng đến dự án và thành doanh nghiệp. Ngay
việc để có ý tưởng kinh doanh cũng cần phải biết cách và có phương pháp
tạo lập ý tưởng. Khâu chuẩn bị kiến thức và hiểu biết về kinh doanh cũng rất
quan trọng. Mỗi bạn khởi nghiệp cần trang bị cho mình hành trang đầy đủ từ
sách, báo, từ kinh nghiệm của những người đi trước. Đặc biệt tôi muốn nhấn
mạnh rằng các bạn nên nghiên cứu kỹ các trường hợp thất bại. Có đến 80%
doanh nghiệp phải đóng cửa trước khi đón nhận sinh nhật lần thứ 3.
Nhiều bạn trẻ muốn và lập doanh nghiệp ngay. Cái đó cũng rất tốt vì đã thể
hiện sự đam mê, quyết tâm. Có một số bạn thành công vang dội nhưng cũng
có rất nhiều bạn thất bại thảm hại. Tôi luôn khuyên những ai khởi nghiệp
chuẩn bị kỹ trước khi bắt đầu. Thậm chí, nếu có thể hãy có giai đoạn tập sự
kinh doanh. Có thể chọn cách đi làm thuê để tích lũy tài chính, kiến thức,
quan hệ, kinh nghiệm trước khi bắt đầu nghiệp riêng của mình. Sau khi tập
làm, sau khi “học việc”, sau khi thu lượm được một số kinh nghiệm nhất
định, thậm chí trở thành chuyên gia thì cơ hội thành công và bền vững của
sự nghiệp của bạn tăng lên rất nhiều.
Trong khuôn khổ bài viết này tôi không có ý định bàn và khuyên về việc lựa
chọn hình thức pháp lý, về trách nhiệm của người đứng đầu doanh nghiệp,
về ước tính vốn khởi sự… Tôi chỉ muốn đưa ra một vài lời khuyên từ chính
kinh nghiệm và trải nghiệm của mình.
Tôi khuyên những ai khởi nghiệp hãy làm những gì mình thích, hãy khởi
nghiệp với sản phẩm và dịch vụ mà mình thật sự say mê. Nếu sự nghiệp
mình xây dựng mà đúng đam mê thì cơ hội thành công của bạn sẽ rất cao và
việc phát triển doanh nghiệp sẽ rất nhanh, rất bền vững. Khi khởi nghiệp bạn