
42
ỨNGDỤNGAITRONGHỌCTẬPVÀTHÁCHTHỨC
TỪCÔNGCỤPHÁTHIỆN:GÓCNHÌNTỪGIẢNGDẠY
TIẾNGTRUNGQUỐCVÀĐỀXUẤTQUYTRÌNH
ĐÁNHGIÁMỚI
NguyễnTáNam
Email:ntnam@daihocthudo.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.981
Tómtắt:SựphổbiếncủacáccôngcụAInhưChatGPTđặtratháchthứcvềtính
nguyên bảntronghọc thuật,dẫnđến sự lạmdụngcác phần mềmphát hiệnvănbản AI.
Nghiêncứunàyphântíchnhữnghạnchếcốhữucủacáccôngcụnàyvàhệquảtiêucực
củachúngđốivớichấtlượngnghiêncứu.Bằngphươngphápđịnhtínhkếthợpphântích
tàiliệuvàmộttrườnghợpđiểnhình,nghiêncứuchỉrabađiểmyếuchính:(1)tỷlệdương
tínhgiảcaovớivănbảnhọcthuậtchấtlượng,(2)kếtquảthiếuổnđịnh,tạora“vòngxoáy
chỉnhsửa”bấttận,và(3)sựthừanhậnvềđộtincậythấptừchínhcácnhàpháttriển.Từđó,
nghiêncứukếtluậnviệcsửdụngchúngnhưmộtthướcđoduynhấtđểđánhgiáđạovănlà
phảntácdụng,vôtìnhkhuyếnkhíchhànhvi“tựkiểmduyệt”vàlàmnghèonànnộidunghọc
thuật.Làgiảiphápthaythế,nghiêncứuđềxuấtMôhìnhĐánhgiáToàndiệnDựatrênQuá
trìnhvàNănglựcThực(CPCAM),mộtkhungđánhgiálấyconngườilàmtrungtâm,nhằm
bảovệtínhtoànvẹnhọcthuậtthựcchấttrongkỷnguyênsố.
Từkhoá:PháthiệnAI,dươngtínhgiả,đánhgiáhọcthuật,đạovănAI,Turnitin
1
TrườngĐạihọcThủĐôHàNội
I.Đặtvấnđề
Sự phát triển của các mô hình
ngônngữlớn(LLMs) nhưChatGPTvà
WenxinYiyanđãmanglạinhữngcơhội
độtphátronggiáodụcngônngữ,đặcbiệt
làgiảngdạytiếngTrungnhưmộtngoại
ngữ.Cáccôngcụnàytrởthànhtrợlýđắc
lực,hỗtrợtoàndiệnquátrìnhviếttừý
tưởng đếnhoàn thiện văn bản (Kasneci
vàcộngsự,2023).
Tuynhiên,cùngvớitiềmnăngnày
xuấthiệnnhữngtháchthứcvềđạođứchọc
thuậtvàphươngphápđánhgiá.Nhiềucơ
sởgiáodụcđãsửdụngcáccôngcụphát
hiệnvănbảnAInhưmộtgiảiphápkiểm
soát,nhưngchínhsựphụthuộcnàylạitạo

43
ra vấn đề mới. Các nghiên cứugần đây
(Liangvàcộngsự,2023;Weber-Wulvà
cộngsự,2023)chỉratỷlệdươngtínhgiả
đángkể,dẫnđếncáobuộcoansaiđặcbiệt
vớinhữngsinhviêncónănglựcngônngữ
tốt.Thựctrạngnàylàmxóimònniềmtin
vàtạoramôitrườnghọctậpcăngthẳng.
Xuấtpháttừthựctếđó,nghiêncứu
nàytậptrunggiảiquyếtcâuhỏi:“Làmthế
nàothiếtlậpkhungđánhgiábàitậpviết
tiếngTrungcôngbằngvàhiệuquảtrong
kỷnguyênAI,vượtrakhỏisựphụthuộc
vàocáccôngcụpháthiệntựđộngkhông
hoàn hảo?”Nghiêncứusẽ:(i)phântích
hạnchếkhoahọccủacôngcụpháthiện
hiệntại,(ii)đềxuấtmôhìnhđánhgiátoàn
diệndựatrênquátrìnhvànănglựcthực,
và(iii)thảoluậnhàmýsưphạmchodạy
viếttrongbốicảnhchuyểnđổisố.
II.Cơsởlýluận
Cơsởlýluậncủanghiêncứuđược
xây dựng trên ba trụ cột chính, làm rõ
tính không phù hợp của công cụ phát
hiệnAIvàsựcầnthiếtcủamộtphương
phápđánhgiáthaythếtrongbốicảnhdạy
viếttiếngTrung.
2.1. Công cụ phát hiện văn bản
AI:Cơchếhoạtđộngvànhữnghạnchế
nềntảng
CáccôngcụpháthiệnAIhoạtđộng
dựa trên các chỉ số thống kê như “độ
bất định” (perplexity) và “sự biến đổi”
(burstiness) để phân biệt văn bản của
ngườivàAI(Mitchellvàcộngsự,2023;
Gaovàcộngsự,2022).Tuynhiên,chúng
tồntạinhữnghạnchếnghiêmtrọng:(1)
độtincậythấpvớitiếngTrungdosựkhác
biệtvềngữpháp,chữviếtvàsựđadạng
phươngngữ (Zhang & Chen, 2013); (2)
tỷlệdươngtínhgiảcao,đedọasựcông
bằng khi dễ nhầm lẫn các bài luận học
thuậtchặtchẽcủangườilàdoAItạora
(Weber-Wulvàcộngsự,2023);và(3)dễ
dàngbịđánhlừathôngquacácchỉnhsửa
đơngiảnnhằmtăngtínhtựnhiênchovăn
bản(Krishnavàcộngsự,2023).
2.2.Lýthuyếtvềđánhgiágiáodục:
Từ đánh giá sản phẩm sang đánh giá
quátrình
Dựa trên lý thuyết “đánh giá vì sự
học”(Black&Wiliam,1998),nghiêncứu
ủnghộsựchuyểndịchtừđánhgiásảnphẩm
sangđánhgiáquátrình.Cácphươngpháp
thaythếbaogồm:đánhgiáthực(Authentic
Assessment),sửdụngcácbàitậpđòihỏi
phântíchvàtrảinghiệmcánhânmàAIkhó
bắt chước (Wiggins, 1990), và đánh giá
tíchhợp(IntegrativeAssessment),kếthợp
portfolio,tựđánhgiá,đặcbiệtlàphỏngvấn
hoặcthuyếttrìnhđểxácthựcquyềnsởhữu
trítuệ(Carless,2015).
2.3.Đặcthùcủaviệcdạyvàhọckỹ
năngviếttiếngTrungQuốc
BốicảnhcụthểcủatiếngTrunglàm
trầm trọngthêmvấnđề. Ởtrìnhđộcao,
ngườihọcgiỏithườngsửdụngcácthành
ngữ(成语)vàcấutrúccâurõràng,mạch
lạc - những đặc điểm trùng lặp với văn
phongcủaAI.Điềunàykhiếnhọtrởthành
đốitượngcónguycơbịcáobuộcoancao
hơn(Li,2022).Dođó,việcpháttriểnmột
khung đánh giá công bằng không chỉlà
nhucầusưphạmchungmàcònlàmộtyêu
cầucấpthiếtmangtínhđặcthùngành.
Tómlại,cơsởlýluậnkhẳngđịnh:
(1)CôngcụpháthiệnAIlàkhôngđáng
tin cậy, (2) Lý thuyết giáo dục ủng hộ
các phương pháp đánh giá quátrình, và
(3) tính cấp thiết của vấn đề càng được
nhấnmạnhtrongbốicảnhgiảngdạytiếng
Trung, tạo tiền đềcho việc đềxuất một
khungđánhgiámới.

44
III.Phươngphápnghiêncứu
3.1.Thiếtkếnghiêncứu
Nghiêncứunàyđượcthiếtkếtheo
phương pháp định tính, sử dụng cách
tiếp cận phân tích tài liệu (document
analysis)vànghiêncứutrườnghợp(case
study).Cáchtiếpcậnnàyphùhợpđểđi
sâu khám phá và minh họa cho những
hạnchếphứctạpvàđầytínhbốirốicủa
các công cụ phát hiện văn bảnAI trong
bốicảnhthựctế(Creswell&Poth,2018).
Trọng tâm là phân tích một trường hợp
cụ thể nhằm cung cấp bằng chứng thực
nghiệmsâusắc,làmcơsởchocáclậpluận
vàkhuyếnnghịvềmặtlýthuyết.
3.2.Thuthậpdữliệu
Tài liệu hiện trường (Artifacts)
và Trải nghiệm cá nhân: Nguồn dữ liệu
chínhvàmangtínhquyếtđịnhchonghiên
cứu này là một tài liệu hiện trường cụ
thể:mộtbàinghiêncứukhoahọcgốccó
tiêuđề:“BarrierstoImplementingCLIL
in Tourism English Courses: A Survey
of Teachers’ Perspectives in Several
VietnameseUniversities”dochínhtácgiả
viết hoàn toàn bằng tiếng Anh. Bài viết
này trải qua quy trình kiểm tra nghiêm
ngặt bằng phần mềm Turnitin. Báo cáo
kếtquảkiểmtratừphầnmềmnày(cóchỉ
sốphầntrămhoặccảnhbáovềkhảnăng
doAItạora)đượclưulạivàsửdụnglàm
bằngchứngđểphântích.Trảinghiệmnày
đóngvaitrònhưmộttrườnghợpđiểnhình
(typicalcase)minhhọachovấnđềchung
mànhiềunhànghiêncứuvàsinhviêncó
thểgặpphải.
IV.Kếtquảnghiêncứu
Phântíchdữliệutừnguồntàiliệu
thứcấpvàkếtquảthựcnghiệmtừtrường
hợpcụthểđãlàm sáng tỏhai nhóm kết
quả chính,cung cấpbằngchứngthực tế
cho những hạn chế mang tính hệ thống
củacáccôngcụpháthiệnvănbảnAI.
4.1.Phântíchđịnhtính:Xuhướng
dươngtínhgiảtrongđánhgiávănbản
họcthuật
Kếtquảtổnghợptừcácnghiêncứu
trước (Weber-Wul và cộng sự, 2023)
chỉramộtxuhướngnổibật:cáccôngcụ
pháthiệnAIcótỷlệdươngtínhgiả(false
positive)đángkể.Xuhướngnàyđặcbiệt
nghiêm trọng với các văn bảnhọc thuật
- vốn có đặc điểm là cấutrúc chặt chẽ,
ngônngữtrangtrọngvàsửdụngtừvựng
chuyên ngành chuẩn mực. Những đặc
điểmnày,vốnlàthướcđocủamộtbàiviết
chấtlượngcao,lạitrùngkhớpmộtcách
ngẫu nhiênvớimẫuhìnhvănbảndoAI
tạora.Sựtrùnglặpnàydẫnđếnhệquảtất
yếulàcácbàiviếtcủaconngười,đặcbiệt
là của các researchers và sinh viên xuất
sắc,dễbịgắnnhãnsaimộtcáchoanuổng.
Điềunàykhôngchỉlàmgiảmlòngtinvào
công nghệ mà còntiềm ẩn nguycơ gây
tổnhạiđếnuytínvàđộnglựchọctậpcủa
ngườihọc.
4.2. Phân tích định tính trường
hợp:Minhchứngvềtínhkhôngổnđịnh
vàthiếunhấtquán
Nghiên cứu tiến hành phân tích
mộttrườnghợpcụthểđểkiểmchứngđộ
tin cậy của công cụ. Một bài báo khoa
học gốc do tác giả tự viết hoàn toàn
đượcđưavàokiểmtralặplạinhiềulần
bằngcácphầnmềmkhácnhau(Turnitin,
GPTZero)vàởcácthờiđiểmchỉnhsửa
khácnhau.Kếtquảthuđượcthểhiệnqua
Bảng1chothấysựbiếnđộngđángkểvà
thiếunhấtquántrongtỷlệphầntrămbị
nghingờ.

45
Bảng1.KếtquảkiểmtravănbảnbằngcáccôngcụpháthiệnAI
Lần Côngcụ Tỷlệ
Nhậndiệnchính Ghichú
1 Turnitin 32 Introduction;2.2.;2.5;
Conclusion -
2 Turnitin 31 Cácmụctươngtựlần1 Đãviếtlạitoànbộcácphầnbịnghingờ
nhưngkếtquảkhôngthayđổi.
3 Turnitin 26 Xuấthiệnthêmcáccâumới
ởphầnKeywordsvà2.3.1
Phầnđãsửabịnghingờ,phầnmớithêmvào
cũngngaylậptứcbịnghingờ.
4 GPTZero <20 - Đạtyêucầutheotiêuchí<20%.
5 Turnitin 26 - GửibàichoBantổchức(BTC),kếtquả
khôngkhớpvớicôngcụkhác.
6 Turnitin 20 - Tiếptụcchỉnhsửa.
7 Bênthứ3 10 - Kếtquảtừmộtcôngcụkiểmtrakhác.
8 Turnitin 20 - Tácgiảlựachọnphươngánxoábớtphầnbị
cholàdoAIviếtđi
Kếtquảtrênchothấy:
(1)Tínhkhôngổnđịnh:Cùngmột
văn bản, qua các lần chỉnhsửa, cho kết
quả biến động liên tục (32%-> 31% ->
26%->20%)màkhôngtheomộtquyluật
rõràng.
(2) Sự thiếu nhất quán giữa các
công cụ: Một công cụ (GPTZero) cho
kếtquảdưới20%,trongkhicôngcụkhác
(Turnitin)trêncùngmộtbàilạichokếtquả
26%,dẫnđếncácquyếtđịnhtráingược.
(3) Tính không minh bạch: Cơ
chếnhậndiệnkhôngrõràng.Cácphầnđã
đượcviếtlạihoàntoànvẫntiếptụcbịgắn
cờ,vàcácphầnmớithêmvàongaylậptức
bịnghi ngờ, tạo thànhmột "vòng xoáy"
khônglốithoátchongườiviết.
4.3.Khẳngđịnhtừnhàpháttriển
vềtínhkhônghoànhảo
Đángchúý,ngaytrongbáocáokết
quảkiểmtracủaTurnitin,nhàpháttriển
đãcómộttuyênbốmiễntrừtráchnhiệm
(disclaimer) rõ ràng (Bảng 2). Tuyên
bố này thừa nhận rằng công cụ "có thể
không phảilúc nào cũngchính xác" và
khuyến nghị "khôngnênđược sử dụng
làmcăncứduynhất"chocáchànhđộng
kỷluật,đồngthờinhấnmạnhsựcầnthiết
của"sựxemxétkỹlưỡngvàphánđoán
củaconngười".
Bảng2.TuyênbốmiễntrừtráchnhiệmcủaTurnitin
Nộidunggốc(English) Tạmdịch(TiếngViệt)
Disclaimer:
OurAIwritingassessmentisdesignedtohelpeducators
identify text that might be prepared by a generative
AItool.OurAIwritingassessmentmaynotalwaysbe
accurate(i.e.,ourAImodelsmayproduceeitherfalse
positivesor falsenegatives), soit shouldnot be used
asthesolebasisforadverseactionsagainstastudent.
It requires further scrutiny and human judgment, in
conjunction with an organization’s application of
its specic academic policies, to determine whether
academicmisconducthasoccurred.
Tuyênbốmiễntrừtráchnhiệm:
CôngcụđánhgiábàiviếtAIcủachúngtôiđượcthiếtkế
đểhỗtrợcácnhàgiáodụcxácđịnhvănbảncóthểđược
tạo bởi công cụAI.Côngcụđánh giá bàiviếtAI của
chúngtôicóthểkhôngphảilúcnàocũngchínhxác(ví
dụ:môhìnhAIcủachúngtôicóthểtạorakếtquảdương
tínhgiảhoặcâmtínhgiả),dođókhôngnênđượcsửdụng
làmcăncứduynhấtđểđưaracácbiệnphápkỷluậtđối
vớisinhviên.Cầncósựxemxétkỹlưỡnghơnvàphán
quyếtcủaconngười,kếthợpvớiviệcápdụngcácchính
sáchhọcthuậtcụthểcủatổchức,đểxácđịnhxemcó
hànhviviphạmhọcthuậtnàoxảyrahaykhông.

46
Tuyên bố này của chính nhà cung
cấpcôngcụđãcủngcốmạnhmẽcholuận
điểmchínhcủanghiêncứu:cáccôngcụ
phát hiệnAI hiệntại làkhông hoànhảo
vàviệcsửdụngchúngnhưmộtthẩmphán
duynhấtlàmộtthựchànhthiếukhoahọc
và tiềmẩnnhiềurủi ro. Điều nàyđặtra
mộtcâu hỏilớn vềtính hợplý củaviệc
thiếtlậpcácngưỡngphầntrămcốđịnh(ví
dụ:<20%) để đánh giá tính nguyên bản
tronghọcthuật,đặcbiệtlạicàngkhókhăn
và thiếu chínhxác hơnkhiáp dụngcho
các văn bản bằng ngôn ngữ khôngphải
tiếngAnhnhưtiếngTrungQuốc.
Rõràngrằng,ngaycảtrongkếtquả
kiểmtrasửdụngAImàBantổchứcđưa
raởphíadướicũngcódòngchữtuyênbố
miễn trừ trách nhiệm và có nói kết quả
kiểmtracóthểlàchưachínhxác(Bảng2).
V.ThảoLuận
5.1. Nghịch lý của công cụ phát
hiệnAIvà tác động đến tính toàn vẹn
họcthuật
Nghiêncứupháthiệnmộtnghịchlý:
việctuânthủcáccôngcụpháthiệnAI(vốn
cóđộtincậythấp)cóthểdẫnđếnnhững
hànhvilàmsuygiảmchínhtínhtoànvẹn
vàchấtlượnghọcthuật.Đểđápứngcác
ngưỡngphầntrămcứngnhắc,ngườiviết
buộc phải cắt bỏ hoặc làm nghèo nàn
nhữngnộidungchấtlượngcaothayvìcải
thiệnchúng,dẫnđếnbahệquảchính:
(1) Phá vỡ tính mạch lạc: Việc
loạibỏcácphầnthenchốt(nhưtổngquan
lýthuyết,tómtắtkếtquả)làmgiảmtính
logicvàsựtrọnvẹncủabàinghiêncứu.
(2) Suy giảm chất lượng ngôn
ngữ:Ngườiviếttránhdùngcácthuậtngữ
chuyênmônvàcấutrúcphứctạp-vốnlà
dấuhiệucủavănphonghọcthuậtcaocấp
-đểkhôngbịhệthốngđánhdấu.
(3)Lệchlạcmụctiêu:Trọng tâm
chuyển từ sáng tạotri thứcsang "tối ưu
hóađểvượtquakiểmtra",biếncôngcụ
bảo vệ tính nguyên bản thành tác nhân
kìmhãmsángtạo.
Nhưvậy,côngcụđượcthiếtkếđể
bảo vệtínhnguyênbảnlạitrởthànhtác
nhângiántiếpkìmhãmsựsángtạovàlàm
xóimònchấtlượnghọcthuật.Bàinghiên
cứu có thể đạt ngưỡng kỹ thuật về “độ
nguyênbản”,nhưnggiátrịhọcthuậtthực
sựcủanólạibịsuygiảm.
5.2.Hàmýchochínhsáchvàthực
tiễngiảngdạy
Phát hiện này phủ nhận tính khoa
học của việc sử dụng các ngưỡng phần
trămcốđịnh(vídụ:<15%nộidungAI)
làmtiêuchíđánhgiá.Thayvàođó,cần:
(1)Địnhvịlạivaitròcôngcụ:Chỉ
sửdụngkếtquảtừmáydòAInhưmột"tín
hiệucảnhbáo"đểmởrađốithoại,không
phảibằngchứngkếttội.
(2) Ưu tiên đánh giá của con
người:Đánhgiádựatrêntínhlogic,chiều
sâuhọcthuậtvàsựphùhợpvớiquátrình
củangườihọc.
(3)Chuyểnđổisangđánhgiáquá
trình:Ápdụngcácphươngphápnhưhồ
sơhọctập(portfolio)vàphỏngvấnbảovệ
(vivavoce)đểđánhgiánănglựcthực.
5.3.Kếtluậnvàkhuyếnnghị
Nghiên cứu khẳng định: việc áp
dụngcứngnhắccôngcụpháthiệnAIlà
phản tác dụng, tạo ra “môi trường học
thuậtphòngthủ” nơingườiviết tựkiểm
duyệtvàlàmnghèonộidung.Đểchuyển
đổi sang mô hình thích ứng chủ động,
nghiêncứuđềxuất:
(1)Vớicơsởđàotạo:
a) Xây dựng chính sách đánh giá
dựatrênquátrình.

