42
ỨNGDNGAITRONGHCTPVÀTHÁCHTHC
TCÔNGCỤPHÁTHIN:GÓCNHÌNTGIẢNGDY
TIẾNGTRUNGQUỐCVÀĐỀXUẤTQUYTRÌNH
ĐÁNHGIÁMI
NguyễnTáNam
Email:ntnam@daihocthudo.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:26/07/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:12/09/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:15/10/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.981
Tómtắt:SựphổbiếncủacáccôngcụAInhưChatGPTđặtratháchthứcvềnh
nguyên bảntronghọc thuật,dẫnđến sự lạmdụngcác phần mềmphát hiệnvănbản AI.
Nghiêncứuyphântíchnhữnghạnchếcốhữucủacáccôngcụnàyvàhệquảtiêucực
củachúngđốivớichấtlượngnghiêncứu.Bằngphươngphápđịnhtínhkếthợpphântích
tàiliệuvàmộttrườnghợpđiểnhình,nghiêncứuchỉrabađiểmyếuchính:(1)tỷlệdương
tínhgiảcaovớivănbảnhọcthuậtchấtlượng,(2)kếtquảthiếuổnđịnh,tạora“vòngxoáy
chỉnhsửa”bấttận,và(3)sựthừanhậnvềđộtincậythấptừchínhcácnhàpháttriển.Từđó,
nghiêncứukếtluậnviệcsửdụngchúngnhưmộtthướcđoduynhấtđểđánhgiáđạovănlà
phảntácdụng,vôtìnhkhuyếnkhíchhànhvi“tựkiểmduyệt”vàlàmnghèonànnộidunghọc
thuật.Làgiảiphápthaythế,nghiêncứuđềxuấtMôhìnhĐánhgiáToàndiệnDựatrênQuá
trìnhvàNănglựcThực(CPCAM),mộtkhungđánhgiálấyconngườilàmtrungtâm,nhằm
bảovệtínhtoànvẹnhọcthuậtthựcchấttrongkỷnguyênsố.
Từkhoá:PháthiệnAI,dươngtínhgiả,đánhgiáhọcthuật,đạovănAI,Turnitin
1
TrườngĐạihọcThủĐôHàNội
I.Đặtvấnđề
Sự phát triển của các mô hình
ngônngữlớn(LLMs) nhưChatGPTvà
WenxinYiyanđãmanglạinhnghội
độtphátronggiáodụcngônngữ,đặcbiệt
làgiảngdạytiếngTrungnhưmộtngoại
ngữ.Cáccôngcụnàytrởthànhtrợlýđắc
lực,hỗtrợtoàndiệnquátrìnhviếttý
tưởng đếnhn thiện văn bản (Kasneci
vàcộngs,2023).
Tuynhiên,cùngvớitiềmnăngnày
xuấthiệnnhữngtháchthứcvềđạođứchọc
thuậtvàphươngphápđánhgiá.Nhiềucơ
sởgiáodụcđãsửdụngcáccôngcụphát
hiệnvănbảnAInhưmộtgiảiphápkiểm
soát,nhưngchínhsựphụthuộcnàylạitạo
43
ra vấn đề mới. Các nghiên cứugần đây
(Liangvàcộngsự,2023;Weber-Wulvà
cộngsự,2023)chỉratỷlệdươngtínhgiả
đángkể,dẫnđếncáobuộcoansaiđặcbiệt
vớinhữngsinhviêncónănglựcngônngữ
tốt.Thựctrạngnàylàmxóimònniềmtin
tạoramôitrườnghọctậpcăngthẳng.
Xuấtpháttừthựctếđó,nghiêncứu
ytậptrunggiảiquyếtcâuhỏi:“Làmthế
othiếtlậpkhungđánhgiábàitậpviết
tiếngTrungcôngbằngvàhiệuquảtrong
kỷnguyênAI,vượtrakhỏisựphụthuộc
ocáccôngcụpháthiệntựđộngkhông
hoàn hảo?”Nghiêncứusẽ:(i)phântích
hạnchếkhoahọccủacôngcụpháthiện
hiệntại,(ii)đềxuấtmôhìnhđánhgiátoàn
diệndựatrênquátrìnhvànănglựcthực,
(iii)thảoluậnhàmýphạmchodạy
viếttrongbốicảnhchuyểnđổisố.
II.Cơsởlýluận
Cơsởluậncủanghiêncứuđược
xây dựng trên ba trụ cột chính, m rõ
tính không phù hợp của ng cụ phát
hiệnAIsựcầnthiếtcủamộtphương
phápđánhgthaythếtrongbốicảnhdạy
viếttiếngTrung.
2.1. Công cụ phát hiện n bản
AI:Cơchếhoạtđộngvànhữnghạnchế
nềntảng
ccôngcụpháthiệnAIhoạtđộng
dựa trên các chỉ số thống kê như “độ
bất định” (perplexity) và “sự biến đổi”
(burstiness) để phân biệt văn bản của
ngườivàAI(Mitchellvàcộngsự,2023;
Gaovàcộngsự,2022).Tuynhiên,chúng
tồntạinhữnghạnchếnghiêmtrọng:(1)
độtincậythấpvớitiếngTrungdosựkhác
biệtvềngữpháp,chữviếtvàsựđadạng
phươngngữ (Zhang & Chen, 2013); (2)
tỷlệdươngtínhgiảcao,đedọasựcông
bằng khi dễ nhầm lẫn các bài luận học
thuậtchặtchẽcủangườilàdoAItạora
(Weber-Wulvàcộngsự,2023);và(3)dễ
ngbịđánhlừathôngquacácchỉnhsửa
đơngiảnnhằmtăngtínhtựnhiênchovăn
bản(Krishnavàcộngsự,2023).
2.2.Lýthuyếtvềđánhgiágiáodục:
Từ đánh giá sản phẩm sang đánh giá
quátrình
Dựa trên lý thuyết “đánh giá vì sự
học”(Black&Wiliam,1998),nghiêncu
ủnghộsựchuyểndịchtừđánhgiásảnphẩm
sangđánhgiáquátrình.cphươngpháp
thaythếbaogồm:đánhgiáthực(Authentic
Assessment),sửdụngcácbàitậpđòihỏi
phântíchvàtrảinghiệmcánhânmàAIkhó
bắt chước (Wiggins, 1990), và đánh giá
tíchhợp(IntegrativeAssessment),kếthợp
portfolio,tựđánhgiá,đặcbiệtlàphỏngvấn
hoặcthuyếttnhđểxácthựcquyềnsởhữu
trítuệ(Carless,2015).
2.3.Đặcthùcủaviệcdạyvàhọckỹ
năngviếttiếngTrungQuốc
BốicảnhcụthểcủatiếngTrunglàm
trầm trọngthêmvấnđề. Ởtrìnhđộcao,
ngườihọcgiỏithườngsửdụngcácthành
ngữ(成语)vàcấutrúccâurõràng,mạch
lạc - những đặc điểm trùng lặp với văn
phongcủaAI.Điềunàykhiếnhọtrởthành
đốitượngcónguycơbịcáobuộcoancao
hơn(Li,2022).Dođó,việcpháttriểnmột
khung đánh giá công bằng không chỉlà
nhucầusưphạmchungmàcònlàmộtyêu
cầucấpthiếtmangtínhđặcthùngành.
Tómlại,cơsởlýluậnkhẳngđịnh:
(1)CôngcụpháthiệnAIlàkhôngđáng
tin cậy, (2) Lý thuyết giáo dục ủng hộ
các phương pháp đánh giá quátrình, và
(3) tính cấp thiết của vấn đề càng được
nhấnmạnhtrongbốicảnhgiảngdạytiếng
Trung, tạo tiền đềcho việc đềxuất một
khungđánhgiámới.
44
III.Phươngphápnghiêncứu
3.1.Thiếtkếnghiêncứu
Nghiêncứunàyđượcthiếtkếtheo
phương pháp định tính, sử dụng cách
tiếp cận phân tích tài liệu (document
analysis)nghiêncứutrườnghợp(case
study).Cáchtiếpcậnnàyphùhợpđểđi
u khám phá và minh họa cho những
hạnchếphứctạpvàđầytínhbốirốicủa
các công cụ phát hiện văn bảnAI trong
bốicảnhthựctế(Creswell&Poth,2018).
Trọng tâm là phân ch một trường hợp
cụ thể nhằm cung cấp bằng chứng thực
nghiệmsâusắc,làmcơsởchocáclậpluận
khuyếnnghịvềmặtlýthuyết.
3.2.Thuthậpdữliệu
Tài liệu hiện trường (Artifacts)
Trải nghiệm cá nhân: Nguồn dữ liệu
chínhvàmangtínhquyếtđịnhchonghiên
cứu này là một i liệu hiện trường cụ
thể:mộtbàinghiêncứukhoahọcgốccó
tiêuđề:“BarrierstoImplementingCLIL
in Tourism English Courses: A Survey
of Teachers’ Perspectives in Several
VietnameseUniversities”dochínhtácgiả
viết hoàn toàn bằng tiếng Anh. Bài viết
y trải qua quy trình kiểm tra nghiêm
ngặt bằng phần mềm Turnitin. Báo cáo
kếtquảkiểmtratừphầnmềmnày(cóchỉ
sốphầntrămhoặccảnhbáovềkhảng
doAItạora)đượclưulạivàsửdụnglàm
bằngchứngđểphântích.Trảinghiệmnày
đóngvaitrònhưmộttrườnghợpđiểnhình
(typicalcase)minhhọachovấnđềchung
nhiềunhànghiêncứuvàsinhviêncó
thểgặpphải.
IV.Kếtquảnghiêncứu
Phântíchdữliệutừnguồntàiliệu
thứcấpvàkếtquảthựcnghiệmtừtrường
hợpcụthểđãlàm sáng tỏhai nhóm kết
quả chính,cung cấpbằngchứngthực tế
cho những hạn chế mang tính hệ thống
củacáccôngcụpháthiệnvănbảnAI.
4.1.Phântíchđịnhtính:Xuhướng
dươngtínhgiảtrongđánhgiávănbản
họcthuật
Kếtquảtổnghợptừcácnghiêncứu
trước (Weber-Wul và cộng sự, 2023)
chỉramộtxuớngnổibật:cáccôngcụ
pháthiệnAIcótỷlệdươngtínhgiả(false
positive)đángkể.Xuớngnàyđặcbiệt
nghiêm trọng với các văn bảnhọc thuật
- vốn có đặc điểm là cấutrúc chặt chẽ,
ngônngữtrangtrọngvàsửdụngtừvựng
chuyên ngành chuẩn mực. Những đặc
điểmnày,vốnlàthướcđocủamộtbàiviết
chấtlượngcao,lạitrùngkhớpmộtcách
ngẫu nhiênvớimẫuhìnhvănbảndoAI
tạora.Sựtrùnglặpnàydẫnđếnhệquảtất
yếulàcácbàiviếtcủaconngười,đặcbiệt
của các researchers và sinh viên xuất
sắc,dễbịgắnnhãnsaimộtcáchoanuổng.
Điunàykhôngchỉlàmgiảmlòngtinvào
công nghệ mà còntiềm ẩn nguycơ gây
tổnhạiđếnuytínvàđộnglựchọctậpcủa
ngườihọc.
4.2. Phân tích định tính trường
hợp:Minhchứngvềtínhkhôngổnđịnh
vàthiếunhấtquán
Nghiên cứu tiến hành phân tích
mộttrườnghợpcụthểđểkiểmchứngđộ
tin cậy của công cụ. Một i báo khoa
học gốc do tác giả tự viết hoàn toàn
đượcđưavàokiểmtralặplạinhiềulần
bằngcácphầnmềmkhácnhau(Turnitin,
GPTZero)vàởcácthờiđiểmchỉnhsửa
khácnhau.Kếtquảthuđượcthểhiệnqua
Bảng1chothấysbiếnđộngđángkểvà
thiếunhấtquántrongtỷlệphầntrămbị
nghingờ.
45
Bảng1.KếtquảkiểmtravănbảnbằngcáccôngcụpháthiệnAI
Lần Côngc Tỷlệ
 Nhậndiệnchính Ghichú
1 Turnitin 32 Introduction;2.2.;2.5;
Conclusion -
2 Turnitin 31 cmụctươngtựlần1 Đãviếtlạitoànbộcácphầnbịnghingờ
nhưngkếtquảkhôngthayđổi.
3 Turnitin 26 Xuấthiệnthêmcáccâumới
ởphầnKeywordsvà2.3.1
Phầnđãsửabịnghingờ,phầnmớithêmvào
cũngngaylậptứcbịnghingờ.
4 GPTZero <20 - Đạtyêucầutheotiêuchí<20%.
5 Turnitin 26 - GửibàichoBantổchức(BTC),kếtquả
khôngkhớpvớicôngcụkhác.
6 Turnitin 20 - Tiếptụcchỉnhsửa.
7 nthứ3 10 - Kếtquảtừmộtcôngcụkiểmtrakhác.
8 Turnitin 20 - Tácgiảlựachọnphươngánxoábớtphầnbị
cholàdoAIviếtđi
Kếtquảtrênchothấy:
(1)Tínhkhôngổnđịnh:Cùngmột
n bản, qua các lần chỉnhsửa, cho kết
quả biến động liên tục (32%-> 31% ->
26%->20%)màkhôngtheomộtquyluật
rõràng.
(2) Sự thiếu nhất quán giữa các
công cụ: Một công cụ (GPTZero) cho
kếtquảdưới20%,trongkhicôngcụkhác
(Turnitin)trêncùngmộtbàilạichokếtquả
26%,dẫnđếncácquyếtđịnhtráingược.
(3) Tính không minh bạch: Cơ
chếnhậndiệnkhôngrõràng.Cácphầnđã
đượcviếtlạihoàntoànvẫntiếptụcbịgắn
cờ,vàcácphầnmớithêmvàongaylậptức
bịnghi ngờ, tạo thànhmột "vòng xoáy"
khônglốithoátchongườiviết.
4.3.Khẳngđịnhtừnhàpháttriển
vềtínhkhônghoànhảo
Đángchúý,ngaytrongbáocáokết
quảkiểmtracủaTurnitin,nhàpháttriển
đãmộttuyênbốmiễntrừtráchnhiệm
(disclaimer) rõ ng (Bảng 2). Tuyên
bố này thừa nhận rằng ng cụ "có thể
không phảilúc nào cũngcnh c" và
khuyến nghị "khôngnênđược sử dụng
làmcăncứduynhất"chocáchànhđộng
kỷluật,đồngthờinhấnmạnhsựcầnthiết
của"sựxemxétkỹlưỡngvàphánđoán
củaconnời".
Bảng2.TuyênbốmiễntrừtráchnhiệmcủaTurnitin
Nộidunggốc(English) Tạmdịch(TiếngViệt)
Disclaimer:
OurAIwritingassessmentisdesignedtohelpeducators
identify text that might be prepared by a generative
AItool.OurAIwritingassessmentmaynotalwaysbe
accurate(i.e.,ourAImodelsmayproduceeitherfalse
positivesor falsenegatives), soit shouldnot be used
asthesolebasisforadverseactionsagainstastudent.
It requires further scrutiny and human judgment, in
conjunction with an organization’s application of
its specic academic policies, to determine whether
academicmisconducthasoccurred.
Tuyênbốmiễntrừtráchnhiệm:
CôngcụđánhgiábàiviếtAIcủachúngtôiđượcthiếtkế
đểhỗtrợcácnhàgiáodụcxácđịnhvănbảncóthểđược
tạo bởi công cụAI.Côngcụđánh giá bàiviếtAI của
chúngtôicóthểkhôngphảilúcocũngchínhxác(ví
dụ:môhìnhAIcủachúngtôicóthtạorakếtquảơng
tínhgiảhoặcâmtínhgiả),dođókhôngnênđượcsửdụng
làmcăncứduynhấtđểđưaracácbiệnphápkỷluậtđối
vớisinhviên.Cầncósựxemxétkỹỡnghơnvàphán
quyếtcủaconngười,kếthợpvớiviệcápdụngcácchính
sáchhọcthuậtcụthểcủatổchức,đểxácđịnhxemcó
hànhviviphạmhọcthuậtnàoxảyrahaykhông.
46
Tuyên bố này của chính nhà cung
cấpcôngcụđãcủngcốmạnhmẽcholuận
điểmchínhcủanghiêncứu:cáccôngcụ
phát hiệnAI hiệntại làkhông hoànhảo
việcsửdụngchúngnhưmộtthẩmphán
duynhấtlàmộtthựchànhthiếukhoahọc
tiềmẩnnhiềurủi ro. Điều nàyđặtra
mộtcâu hỏilớn vềtính hợplý củaviệc
thiếtlậpcácngưỡngphầntrămcốđịnh(ví
dụ:<20%) để đánh giá tính nguyên bản
tronghọcthuật,đặcbiệtlạicàngkhókhăn
thiếu chínhxác hơnkhiáp dụngcho
các văn bản bằng ngôn ngữ khôngphải
tiếngAnhnhưtiếngTrungQuốc.
Rõràngrằng,ngaycảtrongkếtquả
kiểmtrasửdụngAImàBantổchứcđưa
raởphíadướicũngcódòngchữtuyênbố
miễn tr trách nhiệm và có i kết quả
kiểmtracóthểlàchưachínhxác(Bảng2).
V.ThảoLuận
5.1. Nghịch lý của công cụ phát
hiệnAIvà tác động đến tính toàn vẹn
họcthuật
Nghiêncứupháthiệnmộtnghịchlý:
việctuânthủcáccôngcụpháthiệnAI(vốn
cóđộtincậythấp)cóthểdẫnđếnnhững
nhvilàmsuygiảmchínhtínhtoànvẹn
chấtlượnghọcthuật.Đểđápứngcác
ngưỡngphầntrămcứngnhắc,ngườiviết
buộc phải cắt bỏ hoặc làm nghèo nàn
nhữngnộidungchấtlượngcaothayvìcải
thiệnchúng,dẫnđếnbahệquảchính:
(1) Phá vỡ tính mạch lạc: Việc
loạibỏcácphầnthenchốt(nhưtổngquan
lýthuyết,tómtắtkếtquả)làmgiảmnh
logicvàsựtrọnvẹncủabàinghiêncứu.
(2) Suy giảm chất lượng ngôn
ngữ:Ngườiviếttránhdùngcácthuậtngữ
chuyênmônvàcấutrúcphứctạp-vốnlà
dấuhiệucủavănphonghọcthuậtcaocấp
-đểkhôngbịhệthốngđánhdấu.
(3)Lệchlạcmụctiêu:Trọng tâm
chuyển từ sáng tạotri thứcsang "tối ưu
hóađểợtquakiểmtra",biếncôngcụ
bảo vệ tính nguyên bản thành tác nhân
kìmhãmsángto.
Nhưvậy,côngcụđượcthiếtkếđể
bảo vệtínhnguyênbảnlạitrởthànhtác
nhângiántiếpkìmhãmsựsángtạovàlàm
xóimònchấtlượnghọcthuật.Bàinghiên
cứu có thể đạt ngưỡng kỹ thuật về “độ
nguyênbản”,nhưnggiátrịhọcthuậtthực
sựcủanólạibịsuygiảm.
5.2.Hàmýchochínhsáchvàthực
tiễngiảngdạy
Phát hiện này phủ nhận tính khoa
học của việc sử dụng các nỡng phần
trămcốđịnh(vídụ:<15%nộidungAI)
mtiêuchíđánhgiá.Thayvàođó,cần:
(1)Địnhvịlạivaitròcôngcụ:Chỉ
sửdụngkếtquảtừmáydòAInhưmột"tín
hiệucảnhbáo"đểmởrađốithoại,không
phảibằngchứngkếttội.
(2) Ưu tiên đánh giá của con
người:Đánhgiádựatrêntínhlogic,chiều
uhọcthuậtvàsựphùhợpvớiquátrình
củangườihọc.
(3)Chuyểnđổisangđánhgiáquá
trình:Ápdụngcácphươngphápnhưhồ
sơhọctập(portfolio)vàphỏngvấnbảovệ
(vivavoce)đểđánhgiánănglựcthực.
5.3.Kếtluậnvàkhuyếnnghị
Nghiên cứu khẳng định: việc áp
dụngcứngnhắccôngcụpháthiệnAIlà
phản tác dụng, tạo ra “môi trường học
thuậtphòngthủ” nơingườiviết tựkiểm
duyệtvàlàmnghèonộidung.Đểchuyển
đổi sang mô hình thích ứng chủ động,
nghiêncứuđềxuất:
(1)Vớicơsởđàotạo:
a) Xây dựng chính sách đánh giá
dựatrênquátrình.