LUẬN VĂN:
Vai trò kinh tế của Nhà nước trong
nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa
a-/ Đặt vấn đề
Kinh tế thị trường, như chúng ta đã biết, là một kiểu quan hệ kinh tế - xã hội mà
trong đó, sản xuất và tái sản xuất xã hội gắn chặt với thị trường, tức là gắn chặt với
quan hệ hàng hoá tiền tệ, với quan hệ cung cầu,... Thực tiễn thấy rõ kinh tế thị trường
có khả năng tập hợp được hành động trí tuệ và tiềm lực của hàng triệu con người và
hướng đến lợi ích chung của xã hội, đó là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng năng
suất lao động. Nhưng nền kinh tế thị trường không phải là một tổ chức hài hoá mà
trong hệ thống đó cũng chứa rất nhiều những yếu tố phức tạp và nan giải. Và thực
tiễn vận động của nền kinh tế thế giới những năm gần đây cho thấy mô hình phát
triển kinh tế theo xu hướng thị trường có sự điều tiết vĩ mô từ trung tâm, trong bối
cảnh hiện nay là phù hợp hơn cả.
Mô hình này về đại thể đáp ứng được những thách thức của sự phát triển. Kinh
tế thị trường không phải là một chế độ kinh tế đồng nhất với chủ nghĩa tư bản. Thực
ra nó là thành quả của lịch sử nhân loại gắn với sản xuất hàng hoá.
Nhận thức được những điều đó, Đại hội lần thứ VI của Đảng (12/1986) đã tiến
hành đổi mới. Chuyển nền kinh tế từ hoạt động theo cơ chế kế hoạch hoá tập trung -
hành chính - quan liêu - bao cấp sang phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận
hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ
nghĩa. Và tại các kì Đại hội VII, VIII, đã được bổ sung đi đến hoàn thiện.
Sự phát triển của nền kinh tế trong hơn mười năm kể từ khi đổi mới đến nay đã
thu được nhiều kết quả đáng kể. Chúng ta đã thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã
hội, đời sống nhân dân được nâng cao, đất nước đổi mới lên rất nhiều,... Đó là thành
quả của quá trình phát triển nền kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước ta. Trong đó vai trò của Đảng và Nhà
nước hết sức to lớn. Nhà nước là người hoạch định ra các chính sách chiến lược phát
triển kinh tế, phát huy tối đa những mặt tích cực, và hạn chế tối thiểu những hạn mặt
tiêu cực của kinh tế thị trường. Mà quan trọng nhất là sự định hướng của Nhà nước
để kinh tế phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đã lựa chọn.
Đây là điểm khác biệt giữa cơ chế kinh tế thị trường ở nước ta và các nước khác.
Chính sự định hướng này bảo đảm sự phát triển kinh tế do dân và vì dân, của dân,...
Tuy nhiên sự nhận thức về vấn đề vài trò của Nhà nước trong nền kinh tế thị
trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa còn có sự khác nhau: Đó là còn có nhiều ý
kiến cho rằng Nhà nước không nên can thiệp vào nền kinh tế thị trường. Vì sự can
thiệp của Nhà nước sẽ làm mất đi động lực phát triển của kinh tế thị trường, cũng có
ý kiến cho rằng trong cơ chế cũ, Nhà nước mới có điều kiện khẳng định vai trò quản
lý, điều tiết sự vận hành của nền kinh tế. Còn trong nền kinh tế thị trường vai trò
được giảm nhẹ, chỉ nên quản lý vĩ mô, còn mọi hoạt động để doanh nghiệp tự giải
quyết,...
Khi mọi vấn đề chưa được thông suốt, thì nền kinh tế phát triển sẽ không đạt
hiệu quả. Do đó vấn đề này đang trở nên cấp bách đối với nước ta. Mặt khác Nhà
nước ta đã phát huy vai trò của mình một cách có hiệu quả, nhưng không phải không
có hạn chế. Đó là sự cồng kềnh của bộ máy, chưa xó bỏ được thói quen của cơ chế
cũ, chưa thích nghi với cơ chế mới nên hiệu quả của nó chưa cao. Do đó trong đề án
này em xin chọn đề tài: “Vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa”. Để làm rõ hơn nữa mối quan hệ giữa “bàn tay vô
hình và bàn tay hữu hình”. Cũng như đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò
Nhà nước ta hiện nay.
B-/ Giải quyết vấn đề
I-/ Lý luận chung về kinh tế thị trường:
1-/ Một số đặc điểm chung về kinh tế thị trường:
Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường, ở đó sản
xuất ra gì sản xuất như thế nào, cho ai được quyết định thông qua thị trường.
Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều tiết nền kinh tế hàng hoá do sự tác động của
các quy luật kinh tế vốn có của nó, cơ chế đó giải quyết ba vấn đề kinh tế cơ bản của
tổ chức kinh tế là cái gì, như thế nào, cho ai. Cơ chế thị trường bao gồm các vấn đề
cơ bản cung cầu và giá cả trên thị trường.
Kinh tế thị trường xuất hiện như là một yêu cầu khách quan không thể thiếu
được của nền kinh tế hàng hoá. Song không nên đồng nhất nó với nền kinh tế hàng
hoá. Xét về mặt lịch sử kinh tế có trước kinh tế thị trường, kinh tế hàng hoá ra đời thì
thị trường cũng xuất hiện. Nhưng không có nghĩa đó là đã là nền kinh tế thị trường.
Với sự tăng trưởng của kinh tế hàng hoá, thị trường được mở rộng phong phú đồng
bộ. Các quan hệ tương đối hoàn thiện thì mới có kinh tế thị trường. Vậy kinh tế thị
trường không phải là một giai đoạn khác biệt, độc lập đứng ngoài kinh tế hàng hoá
mà là một giai đoạn cao của kinh tế hàng hoá.
Cơ chế thị trường không phải là một sự hỗn đọn mà là một trật tự kinh tế là bộ
máy tinh vi kết hợp với một cách không có ý thức hoạt động của người tiêu dùng với
các nhà sản xuất thông qua hệ thống giá cả thị trường. Không ai tạo ra nó, nó tự phát
sinh và phát triển cùng với sự ra đời và phát triển của kinh tế hàng hoá.
Về bản chất cơ chế thị trường là cơ chế giá cả tự do. Nó có các đặc trưng cơ bản sau:
Các vấn đề có liên quan đến việc phân bổ sử dụng các nguồn tài nguyên sản xuất khan
hiếm như lao động, vốn tài nguyên thiên nhiên. Về cơ bản được quyết định một cách khách
quan thông qua sự tác động của các quy luật kinh tế đặc biệt là quy luật cung cầu.
Tất cả các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể kinh tế được tiền tệ hoá.
Động lực thúc đẩy sản xuất phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và lợi ích
kinh tế được biểu hiện tập trung ở các mức lợi nhuận.
Tự do lựa chọn việc sản xuất kinh doanh và tiêu dùng từ phía các nhà sản xuất
và những người tiêu dùng thông qua các mối quan hệ kinh tế.
Thông qua sự hoạt động của các quy luật kinh tế, đặc biệt là sự linh động của hệ
thống giá cả nền kinh tế thị trường luôn duy trì sự cân bằng giữa sức cung và sức càu
của tất cả các loại hàng hoá và dịch vụ, ít khi gây ra sự khan hiếm và thiếu hụt hàng
hoá.
Cạnh tranh là môi trường và động lực thúc đẩy sản xuất phát triển thúc đẩy tăng
năng suất lao động và tăng hiệu quả của sản xuất.
Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất mối quan hệ giữa mục tiêu tăng
cường tự do cá nhân và mục tiêu công bằng xã hội, giữa đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng
kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Cơ chế thị trường ngày nay càng phù hợp với cơ sở kỹ thuật mới của sản xuất
và lưu thông gắn liền với sự biến đổi cơ cấu kinh tế. Khu vực dịch vụ ngày càng
chiếm tỉ trọng lớn hơn, có vai trò vô cùng quan trọng cho sự phát triển, tăng trưởng
và ổn định sản xuất và đời sống.
Hình thức công ty cổ phần phát triển như là một xu hướng chủ đạo trong kinh tế
thị trường.
Cơ chế thị trường ngày nay đã đặt người tiêu dùng ở vị trí hàng đầu. Nhờ sự
phát triển sức sản xuất mới và nảy nở các nhu cầu mới, đa dạng, cơ chế thị trường có
xu hướng thoả mãn nhu cầu không ngừng biến đổi của các nhóm dân cư sao cho phù
hợp với lối sống văn hoá của họ thay cho nguyên tắc sản xuất và cung ứng hàng loạt
bất chấp nhu cầu.
Nhà doanh nghiệp là nhân vật trung tâm trong hoạt động thị trường. Nó là một
tổ chức sống động của cơ chế thị trường không có nhà doanh nghiệp thì không có cơ
chế thị trường.
2-/ Ưu nhược điểm của kinh tế thị trường:
