M ĐUỞ Ầ
1. T ng quan tình hình nghiên c u thu c lĩnh v c đ tàiổ ứ ộ ự ề
Ph ng pháp mô hình hóa là m t trong nh ng ph ng pháp nh n thươ ộ ữ ươ ậ ức
khoa h c đã đc nhi u nhà khoa h c nghiên c u và ng d ng t lâu, trong r tọ ượ ề ọ ứ ứ ụ ừ ấ
nhi u lĩnh v c nh toán h c, tin h c, giáo d c, qu n lí giáo d c,… Trong v t lýề ự ư ọ ọ ụ ả ụ ậ
và d y h c v t lý cũng v y. Ph ng pháp mô hình hóa trong v t lý nói chung vàạ ọ ậ ậ ươ ậ
d y h c v t lý nói riêng có đc đ c p trong m t s giáo trình, bài gi ng nh :ạ ọ ậ ượ ề ậ ộ ố ả ư
“Các ki u t ch c d y h c hi n đi trong d y h c v t lý tr ng ph thôngể ổ ứ ạ ọ ệ ạ ạ ọ ậ ở ườ ổ ”
c a tác gi Đ H ng Trà, “ủ ả ỗ ươ Lí lu n d y h c V t lí 1ậ ạ ọ ậ ” c a tác gi Ph m H uủ ả ạ ữ
Tòng, "Bài gi ng Ph ng pháp d y h c v t lý tr ng THPT"ả ươ ạ ọ ậ ở ườ c a tác giủ ả
Ph m Kim Chung, … Tuy nhiên trong nh ng tài li u đó các bài vi t v ph ngạ ữ ệ ế ề ươ
pháp mô hình hóa ch y u v n mang tính r t khái quát và không có nhi u thôngủ ế ẫ ấ ề
tin. Trong cu n “ốCác ki u t ch c d y h c hi n đi trong d y h c v t lý ể ổ ứ ạ ọ ệ ạ ạ ọ ậ ở
tr ng ph thôngườ ổ ” c a tác gi Đ H ng Trà, ph ng pháp mô hình hóa trongủ ả ỗ ươ ươ
v t lý và d y h c v t lý có đc đ c p sâu h n so v i nh ng tài li u còn l iậ ạ ọ ậ ượ ề ậ ơ ớ ữ ệ ạ
nh ng cũng không có n i dung nào nói v vi c vi c v n d ng ph ng pháp môư ộ ề ệ ệ ậ ụ ươ
hình hóa trong t ng ph n ki n th c thu c ch ng trình v t lý tr ng phừ ầ ế ứ ộ ươ ậ ở ườ ổ
thông.
Ngoài ra, h u nh ch a có m t công trình nghiên c u khoa h c nào c aầ ư ư ộ ứ ọ ủ
sinh viên nghiên c u v n d ng ph ng pháp mô hình hóa vào trong d y h cứ ậ ụ ươ ạ ọ
b ng vi c v ch rõ các mô hình đc s d ng, m c đ áp d ng c a ph ng phápằ ệ ạ ượ ử ụ ứ ộ ụ ủ ươ
mô hình trong m t bài d y, m t ti t d y cùng nh ng chú ý c a ph ng pháp môộ ạ ộ ế ạ ữ ủ ươ
hình trong quá trình gi ng d y ti t h c đó. ả ạ ế ọ
2. Tính c p thi t c a đ tàiấ ế ủ ề
V t lý là m t môn h c có tính ng d ng caoậ ộ ọ ứ ụ trong đi s ng và trong kĩờ ố
thu tậ nên môn h c này th ng đem l i nhi u h ng thú cho HS đc bi t cho HSọ ườ ạ ề ứ ặ ệ
1
thích tìm tòi sáng t o. Tuy nhiên v t lý mang nhi u lý thuy t m i ph c t p. Đạ ậ ề ế ớ ứ ạ ể
h c t t môn h c này ng i HS c n n m ch c nh ng ki n th c cũ và đi u nàyọ ố ọ ườ ầ ắ ắ ữ ế ứ ề
không ph i HS nào cũng th c hi n đc. Đ giúp HS có th d dàng ti p c nả ự ệ ượ ể ể ễ ế ậ
v i ki n th c m i và c ng c l i nh ng ki n th c cũ thì ng i GV c n cóớ ế ứ ớ ủ ố ạ ữ ế ứ ườ ầ
ph ng pháp d y h c phù h p. M t th c tr ng đang di n ra hi n nay là nhi uươ ạ ọ ợ ộ ự ạ ễ ệ ề
GV v t lý ph thông đang đng tr c nh ng v n đ v t ch c d y h c đápậ ổ ứ ướ ữ ấ ề ề ổ ứ ạ ọ
ng các yêu c u c a m c tiêu giáo d c làm ch d a cho các đi m i m t cáchứ ầ ủ ụ ụ ỗ ự ổ ớ ộ
th c t vi c d y và h c v t lý. Ng i GV ngày nay càng có nhi u c h i ti pự ế ệ ạ ọ ậ ườ ề ơ ộ ế
c n m t cách t nhiên và d dàng qua nhi u con đng tr c ti p và gián ti p v iậ ộ ự ễ ề ườ ự ế ế ớ
nhi u mô hình, nhi u ph ng pháp d y h c khác nhau đã và đang đc áp d ngề ề ươ ạ ọ ượ ụ
ph bi n nhi u qu c gia trên th gi i. V i mong mu n giúp cho ng i GV v tổ ế ở ề ố ế ớ ớ ố ườ ậ
lý có th truy n đt ki n th c t t nh t cho HS thì ph ng pháp d y h c b ngể ề ạ ế ứ ố ấ ươ ạ ọ ằ
mô hình là m t trong nh ng s l a ch n có th đem l i hi u qu cao. Mô hìnhộ ữ ự ự ọ ể ạ ệ ả
v t lí s giúp cho HS có cái nhìn tr c quan, b n ch t v đi t ng đang xétậ ẽ ự ả ấ ề ố ượ
đng th i c th hóa đi t ng v t lý. Ngoài ra, mô hình có tính sinh đng sồ ờ ụ ể ố ượ ậ ộ ẽ
giúp tăng s c h p d n cho ti t d y, bài d y. Các mô hình, dù là c p đ tr uứ ấ ẫ ế ạ ạ ở ấ ộ ừ
t ng cao hay th p cũng đu có giá tr to l n trong nh n th c và t duy. Ph ngượ ấ ề ị ớ ậ ứ ư ươ
pháp mô hình là m t trong nh ng ph ng pháp nh n th c khoa h c đã đc v nộ ữ ươ ậ ứ ọ ượ ậ
d ng vào trong d y h c. Ph ng pháp mô hình ngày càng tr nên quan tr ngụ ạ ọ ươ ở ọ
không ch trong v t lý mà còn trong các ngành xã h i và khoa h c khác. Ph nỉ ậ ộ ọ ầ
đi n h c là m t trong nh ng ph n đc cho là khó khăn đi v i HS. Mô hìnhệ ọ ộ ữ ầ ượ ố ớ
giúp cho GV có nh ng bài d y ph n đi n h c hi u qu h n so v i cách d yữ ạ ầ ệ ọ ệ ả ơ ớ ạ
truy n th ng, giúp HS có h ng thú h c t p h n.ề ố ứ ọ ậ ơ
Vì v y, v i mong mu n ậ ớ ố v n d ng đc nhi u ậ ụ ượ ề ph ng pháp d y h cươ ạ ọ khác
nhau vào gi ng d yả ạ v t lý ậnh m m c đích nâng cao ch t l ng d y và h cằ ụ ấ ượ ạ ọ ,
chúng tôi ch n đ tài “ọ ề V n d ng ph ng pháp mô hình hóa vào d y h cậ ụ ươ ạ ọ ph nầ
2
Đi n h c trong ch ng trình V t lý THPTệ ọ ươ ậ ” đ nghiên c u. Nhóm th c hi n để ứ ự ệ ề
tài hi v ng đây s là tài li u tham kh o h u ích cho nhi u sinh viên ngành sọ ẽ ệ ả ữ ề ư
ph m V t lí.ạ ậ
3. M c tiêu, nhi m v c a đ tàiụ ệ ụ ủ ề
3.1. M c ụtiêu c a đ tàiủ ề
+ Nh n di n ậ ệ đc ượ các mô hình có thể s d ng trong ử ụ d y h c ạ ọ ph n Đi n h c.ầ ệ ọ
+ Nêu rõ đc các giai đo n, các m c đ c a vi c áp d ng ph ng phápượ ạ ứ ộ ủ ệ ụ ươ
mô hình hóa trong quá trình d y h c môn V t lý.ạ ọ ậ
+ Thi t k đc m t s giáo án V t lý ph n đi n h c trong ch ng trìnhế ế ượ ộ ố ậ ầ ệ ọ ươ
V t lý THPT ch ng trình chu n có áp d ng các giai đo n c a ph ng pháp môậ ươ ẩ ụ ạ ủ ươ
hình hóa trong quá trình d y h c.ạ ọ
+ Ki m nghi m và đánh giá đc tính kh thi c a vi c v n d ng ph ngể ệ ượ ả ủ ệ ậ ụ ươ
pháp mô hình hóa vào quá trình d y h c ph n Đi n h c trong ch ng trình V t lýạ ọ ầ ệ ọ ươ ậ
THPT.
3.2. Nhi m v ệ ụ c a đ tàiủ ề
+ Tìm hi uể v ph ng pháp mô hình hóaề ươ .
+ Tìm hi u ểch ng trình v t lí ươ ậ THPT ph n Đi n h cầ ệ ọ .
+ Thi t k m t s ế ế ộ ố giáo án ph n đi n h cầ ệ ọ ch ng trình chu n ươ ẩ có s d ngử ụ
ph ng pháp mô hình.ươ
+ Ki m nghi m và đánh giá tính kh thi c a đ tài thông qua:ể ệ ả ủ ề
Nh giáo viênờ THPT gi ng d y theo các giáo án đã thi t k , đánh giá banả ạ ế ế
đu k t qu h c t p HS.ầ ế ả ọ ậ ở
Trao đi v i các th y cô chuyên môn, xin ý ki n đóng góp.ổ ớ ầ ế
4. Đi t ng, ph m vi nghiên c uố ượ ạ ứ
4.1. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
Vi c v n d ng pệ ậ ụ h ng pháp mô hình hóaươ trong d y h c.ạ ọ
3
4.2. Ph m vi nghiên c uạ ứ
Ph n đi n h c ầ ệ ọ trong ch ng trình Vươ t lý THPT.ậ
5. N i dung nghiên c uộ ứ
- N i dung 1: Tìm hi u v mô hình và ph ng pháp mô hình hóa nói ộ ể ề ươ
chung.
- N i dung 2: Tìm hi u v ph ng pháp mô hình hóa trong v t lý và d y ộ ể ề ươ ậ ạ
h c v t lý.ọ ậ
- N i dung 3: Tìm hi u v c u trúc, n i dung ph n đi n h c trongch ngộ ể ề ấ ộ ầ ệ ọ ươ
trình v t lý THPT và nh n di n m t s d ng mô hình đc s d ng trong ph nậ ậ ệ ộ ố ạ ượ ử ụ ầ
đi n h c.ệ ọ
- N i dung 4: Thi t k m t s giáo án có s d ng ph ng pháp mô hìnhộ ế ế ộ ố ử ụ ươ
trong ph n Đi n h c ch ng trình chu n.ầ ệ ọ ươ ẩ
- N i dung 5: Ki m nghi m, đánh giá.ộ ể ệ
6. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
- Ph ng pháp nghiên c u lí lu n: ươ ứ ậ Trên c s nh ng tài li u s u t m ơ ở ữ ệ ư ầ
đc, chúng tôi phân tích và t ng h p thành nh ng n i dung c s lý lu n c a ượ ổ ợ ữ ộ ơ ở ậ ủ
đ tài.ề
- Ph ng pháp chuyên gia: ươ So n phi u hạ ế i ý ki n các th y cô giáo thu cỏ ế ầ ộ
bộ môn v t líậ tr ng Đi h c Hùng V ng và các th y cô tr ng ườ ạ ọ ươ ầ ở ườ THPT Vũ
Thê Lang v nh ng n i dung c a đ tài quan tâm.ề ữ ộ ủ ề
- Ph ng pháp th c nghi m s ph m: ươ ự ệ ư ạ
+ L a ch n l p th c nghi m và l p đi ch ng là hai l p 11 và hai l p 12ự ọ ớ ự ệ ớ ố ứ ớ ớ
tr ng THPT Vũ Thê Langườ ;
+ Nh ờm t s giáo viên tr ng THPT Vũ Thê Lang gi ngộ ố ở ườ ả d yạ các giáo
án mà nhóm tác gi đã thi t k ; ả ế ế
+ Đánh giá ban đu hi u qu c a vi c v n d ng ph ng pháp mô hìnhầ ệ ả ủ ệ ậ ụ ươ
4
thông qua bài ki m tra trên l p đi ch ng và th c nghi m.ể ớ ố ứ ự ệ
5