A – PhÇn më ®Çu
Tõ khi con ngêi b¾t ®Çu xuÊt hiÖn trªn tr¸i ®Êt cho ®Õn nay ®· tr¶i qua
n¨m ph¬ng thøc s¶n xuÊt ®ã lµ : céng s¶n nguyªn thuû, chiÕm h÷u n« nÖ, x·
héi phong kiÕn, t b¶n chñ nghÜa vµ x· héi chñ nghÜa. Qua mçi thêi kú t duy
vµ nhËn thøc cña con ngêi còng kh«ng dõng l¹i ë mét chç, mµ theo thêi
gian t duy cña con ngêi ngµy cµng ph¸t triÓn hoµn thiÖn h¬n. ChÝnh sù thay
®æi vÒ t duy vµ nhËn thøc ®· kÐo theo nh÷ng sù thay ®æi vÒ sù ph¸t triÓn cña
lùc lîng s¶n xuÊt còng nh c¬ s¬ s¶n xuÊt. Tõ khi s¶n xuÊt chñ yÕu b»ng h¸i
lîm s¨n b¾t víi nh÷ng kü thuËt l¹c hËu th× nay víi sù ph¸t triÓn cña khoa
hoc kü thuËt ®· ®¹t tíi ®Ønh cao dÉn tíi sù ph¸t triÓn vît bËc tr×nh ®é s¶n
xuÊt, kh«ng Ýt c¸c nhµ khoa häc, c¸c nhµ nghiªn cøu ®· ®æ søc, bá c«ng cho
c¸c vÊn ®Ò nµy, cô thÓ lµ nhËn thøc con ngêi, trong ®ã cã 3 trêng ph¸i triÕt
häc trong lÞch sö lµ chñ nghÜa duy vËt, chñ nghÜa duy t©m vµ trêng ph¸i nhÞ
nguyªn luËn. Nhng hä ®Òu thèng nhÊt r»ng thùc chÊt cña triÕt häc ®ã lµ sù
thèng nhÊt biÖn chøng gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi lùc lîng s¶n xuÊt nh
thèng nhÊt gi÷a hai mÆt ®èi lËp t¹o nªn chØnh thÓ cña nÒn s¶n xuÊt x· héi.
T¸c ®éng qua l¹i biÖn chøng gi÷a lùc lîng s¶n xuÊt víi quan hÖ s¶n xuÊt
®îc M¸c vµ ¡ng Ghen v¬n nªn ®Ønh cao trÝ tuÖ nh©n lo¹i kh«ng chØ trªn
ph¬ng diÖn triÕt häc mµ c¶ chinh trÞ, kinh tÕ häc vµ chñ nghÜa céng s¶n khoa
häc. Díi nh÷ng h×nh thøc vµ møc ®é kh¸c nhau, dï con ngêi cã ý thøc
®îc hay kh«ng th× nhËn thøc cña hai «ng vÒ quy luËt vÉn xuyªn suèt lÞch sö
ph¸t triÓn.
Nghiªn cøu vÒ sù thèng nhÊt biÖn chøng gi÷a quan hÖ s¶n xuÊt víi lùc
lîng s¶n xuÊt t¹o ®iÒu kiÖn cho chóng ta cã ®îc mét nhËn thøc vÒ s¶n xuÊt
x· héi. §ång thêi gióp chóng ta më mang ®îc nhiÒu lÜnh vùc vÒ kinh tÕ.
ThÊy ®îc vÞ trÝ còng nh ý nghÜa cña nã. §©y còng chÝnh lµ lý do khiÕn cho
mét sinh viªn häc vÒ lÜnh vùc kinh tÕ nh Em chän ®Ò tµi “sù vËn dung quy
luËt quan hÖ s¶n xuÊt ph¶i phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng
s¶n xuÊt cña ®¶ng ta trong ®êng lèi ®æi míi ®Êt níc hiÖn nay”
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
B – phÇn néi dung
Ch¬ng I
sù nhËn thøc vÒ lùc lîng s¶n xuÊt, quan hÖ s¶n xuÊt
vµ quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tr×nh ®é
ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt
I. §«i nÐt vÒ lùc lîng s¶n xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt
1. Lùc lîng s¶n xuÊt
Lùc lîng s¶n xuÊt lµ toµn bé nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt do x· héi t¹o ra,
tríc hÕt lµ c«ng cô lao ®éng vµ nh÷ng ngêi lao ®éng víi kinh nghiÖm vµ
thãi quen lao ®éng nhÊt ®Þnh ®· sö dông nh÷ng t liÖu s¶n xuÊt ®ã ®Ó t¹o ra
cña c¶i vËt chÊt cho x· héi. Hay nãi c¸ch kh¸c lùc lîng s¶n xuÊt lµ biÓu hiÖn
mèi quan hÖ gi÷a con ngêi víi giíi tù nhiªn, bao gåm ngêi lao ®éng vµ t
liÖu s¶n xuÊt :
+ T liÖu s¶n xuÊt gåm cã : ®èi tîng lao ®éng vµ t liÖu lao ®éng.
§èi tîng lao ®éng lµ nh÷ng c¸i mµ con ngêi t¸c ®éng vµo ®Ó c¶i t¹o chóng
thµnh c¸c s¶n phÈm phôc vô cho ®êi sèng cña m×nh nh ®Êt ®ai, tµi nguyªn,
kho¸n s¶n; hoÆc nh÷ng ®èi tîng ®· tr¶i qua qu¸ tr×nh lao ®éng cña con
ngêi, nhng cha thµnh s¶n phÈm cuèi cïng (nguyªn vËt liÖu). Cßn t liÖu
lao ®éng gåm: c«ng cô lao ®éng lµ nh÷ng c¸i con ngêi dïng ®Ó truyÒn søc
lao ®éng vµo ®èi tîng lao ®éng ®Ó biÕn ®æi chóng thµnh nh÷ng s¶n phÈm
lao ®éng nhÊt ®Þnh vµ nh÷ng ph¬ng tiÖn vËt liÖu kh¸c phôc vô qu¸ tr×nh s¶n
xuÊt nh nhµ xëng, bÕn b·i… Trong c¸c yÕu tè trªn th× c«ng cô lao ®éng
®îc coi lµ yÕu tè quan träng nhÊt, linh ho¹t nhÊt cña t liÖu s¶n xuÊt.
+ Ngêi lao ®éng : ®©y ®îc coi lµ yÕu tè ®Çu tiªn vµ quan träng nhÊt
cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, ngêi lao ®éng dïng trÝ th«ng minh cïng víi sù hiÓu
biÕt vµ kinh nghiÖm lao ®éng lu«n lu«n kh«ng ngõng biÕn ®æi c«ng cô lao
®éng ®Ó ®¹t n¨ng suÊt lao ®éng cao nhÊt vµ Ýt hao tæn søc lùc nhÊt.
ë níc ta tõ tríc ®Õn nay nÒn kinh tÕ lÊy n«ng nghiÖp lµm chñ yÕu,
nªn tr×nh ®é khoa häc kü thuËt cßn kÐm ph¸t triÓn. HiÖn thêi ®¹i chóng ta
®ang ë trong t×nh tr¹ng kÕ thõa nh÷ng lùc lîng s¶n xuÊt, võa nhá nhoi, võa
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
l¹c hËu víi tr×nh ®é chung cña thÕ giíi, h¬n n÷a trong thêi gian kh¸ dµi
nh÷ng lùc lîng Êy bÞ k×m h·m, ph¸t huy t¸c dông kÐm. Bëi vËy ®¹i héi lÇn
thø VI cña §¶ng ®· ®Æt ra nhiÖm vô lµ ph¶i: “gi¶i phãng mäi n¨ng lùc s¶n
xuÊt hiÖn cã, khai th¸c mäi kh¶ n¨ng tiÒm tµng cña ®Êt níc, sö dông cã hiÖu
qu¶ sù gióp ®ì quèc tÕ ®Ó ph¸t triÓn m¹nh mÏ lùc lîng s¶n xuÊt”. MÆt kh¸c
chóng ta ®ang ë trong giai ®o¹n míi trong sù ph¸t triÓn cña c¸ch m¹ng khoa
häc kü thuËt, ®ang chøng kiÕn nh÷ng biÕn ®æi c¸ch m¹ng trong c«ng nghÖ.
ChÝnh ®iÒu nµy ®ßi hái chóng ta lùa chän mét mÆt tËn dông c¸i hiÖn cã, mÆt
kh¸c nhanh chãng tiÕp thu c¸i míi do thêi ®¹i t¹o ra nh»m dïng chóng ®Ó
ph¸t huy nguån nh©n lùc bªn trong.
2. Quan hÖ s¶n xuÊt.
Quan hÖ s¶n xuÊt lµ mèi quan hÖ gi÷a con ngêi víi con ngêi trong
qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra cña c¶i vËt chÊt cña x· héi. Trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt con
ngêi ph¶i cã nh÷ng quan hÖ, con ngêi kh«ng thÓ t¸ch khái céng ®ång. Nh
vËy viÖc ph¶i thiÕt lËp c¸c mèi quan hÖ trong s¶n xuÊt tù nã ®· lµ vÊn ®Ò cã
tÝnh quy luËt råi. Nh×n tæng thÓ quan hÖ s¶n xuÊt gåm 3 mÆt:
+ ChÕ ®é së h÷u t liÖu s¶n xuÊt, tøc lµ quan hÖ gi÷a con ngêi ®èi víi
t liÖu s¶n xuÊt.
+ C¸c chÕ ®é tæ chøc vµ qu¶n lý s¶n xuÊt, kinh doanh, tøc lµ quan hÖ
gi÷a ngêi víi ngêi trong s¶n xuÊt vµ trao ®æi cña c¶i vËt chÊt nh: ph©n
c«ng chuyªn m«n hãa vµ hîp t¸c ho¸ lao ®éng hay quan hÖ gi÷a ngêi qu¶n
lý víi c«ng nh©n.
+ ChÕ ®é ph©n phèi s¶n phÈm: tøc lµ quan hÖ chÆt chÏ víi nhau vµ
cïng mét môc tiªu chung lµ sö dông hîp lý vµ cã hiÖu qña t liÖu s¶n xuÊt ®Ó
cho chóng kh«ng ngõng ®îc t¨ng trëng, thóc ®Èy t¸i s¶n xuÊt më réng,
n©ng cao phôc lîi ngêi lao ®éng, ®ãng gãp ngµy cµng nhiÒu cho nhµ níc
x· héi chñ nghÜa.
Trong c¶i t¹o vµ cñng cè quan hÖ s¶n xuÊt th× vÊn ®Ò quan träng mµ
§¹i héi §¶ng lÇn thø VI ®· nhÊn m¹nh lµ ph¶i tiÕn hµnh c¶ ba mÆt ®ång bé:
chÕ ®é së h÷u, chÕ ®é qu¶n lý vµ chÕ ®é ph©n phèi kh«ng nªn coi trong mét
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
mÆt nµo c¶. Thùc tÕ lÞch sö ®· cho thÊy râ bÊt cø mét cuéc c¸ch m¹ng x· héi
nµo ®Òu mang mét môc ®Ých kinh tÕ lµ nh»m ®¶m b¶o cho lùc lîng s¶n xuÊt
cã ®iÒu kiÖn tiÕp tôc ph¸t triÓn thuËn lîi vµ ®êi sèng cña con ngêi còng
®îc c¶i thiÖn vµ xÐt riªng trong ph¹m vi mét quan hÖ s¶n xuÊt nhÊt ®Þnh th×
tÝnh chÊt cña së h÷u còng quyÕt ®Þnh tÝnh chÊt cña qu¶n lý vµ ph©n phèi. MÆt
kh¸c trong mçi h×nh th¸i kinh tÕ – x· héi nhÊt ®Þnh th× quan hÖ s¶n xuÊt
thèng trÞ bao giê còng gi÷ vai trß chi phèi c¸c quan hÖ s¶n xuÊt kh¸c Ýt nhiÒu
c¶i biÕn chóng ®Ó ch¼ng nh÷ng chóng kh«ng ®èi lËp mµ cßn phôc vô ®¾c lùc
cho sö tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña chÕ ®é kinh tÕ – x· héi míi.
Trong lÞch sö mçi h×nh th¸i kinh tÕ x· héi cïng víi mét quan hÖ s¶n
xuÊt thèng trÞ ®iÓn h×nh cßn tån t¹i nh÷ng quan hÖ phô thuéc, lçi thêi nh lµ
tµn d cña x· héi cò. TÊt c¶ ®Òu b¾t nguån tõ ph¸t triÓn kh«ng ®Òu vÒ lùc
lîng s¶n xuÊt kh«ng nh÷ng gi÷a c¸c níc kh¸c nhau mµ cßn gi÷a c¸c vïng
kh¸c nhau, c¸c ngµnh kh¸c nhau cña mét níc. ViÖc chuyÓn tõ quan hÖ s¶n
xuÊt lçi thêi lªn cao h¬n nh M¸c nhËn xÐt : “Kh«ng bao giê xuÊt hiÖn tríc
khi nh÷ng ®iÒu kiÖn tån t¹i vËt chÊt cña nh÷ng quan hÖ ®ã cha ®îc chÝn
muåi ...” ph¶i cã mét thêi kú lÞch sö t¬ng ®èi l©u dµi míi cã thÓ t¹o ra ®îc
®iÒu kiÖn vËt chÊt trªn.
3. NhËn thøc vÒ ph¹m trï h×nh th¸i kinh tÕ - x· héi céng s¶n
B¾t nguån tõ nhËn thøc vÒ qui luËt ph¸t triÓn cña x· héi loµi ngêi lµ
mét qu¸ tr×nh lÞch sñ tù nhiªn, ®ång thêi xuÊt ph¸t tõ nh÷ng ®iÒu kiÖn míi
cña thùc tÕ lÞch sö hiÖn nay cã thÓ kh¼ng ®Þnh c¸c níc chËm ph¸t triÓn còng
cã kh¶ n¨ng tiÕn lªn CNXH tuú theo hoµn c¶nh vµ kh¶ n¨ng cña m×nh. Kh¶
n¨ng qu¸ ®é lªn CNXH nµy thêng ®îc gäi lµ con ®êng qu¸ ®é gi¸n tiÕp lªn
CNXH, con ®êng bá qua giai ®o¹n ph¸t triÓn chÕ ®é t b¶n chñ nghÜa. Con
®êng ph¸t triÓn theo kh¶ n¨ng nµy cßn ®îc gäi lµ con ®êng theo ®Þnh
híng x· héi chñ nghÜa. Theo kinh nghiÖm thùc tÕ cña Lªnin ®©y lµ mét con
®êng kh¸ l©u dµi ph¶i tr¶i qua nhiÒu bíc trung gian, ph¸t triÓn qua ®Êu
tranh giai cÊp rÊt phøc t¹o. Sù ®i lªn ph¶i cã ñng hé vµ gióp ®ì bªn ngoµi kÓ
c¶ c¬ së s¶n xuÊt. Tríc hÕt trong níc ®ã cÇn cã mét §¶ng cña giai cÊp v«
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
s¶n l·nh ®¹o, mét ®¶ng cã quan hÖ mËt thiÕt "sèng cßn" víi d©n. Tõ ®ã tæ
chøc ¸p dông l·nh ®¹o trong ®ã cã c¶ vËn dông qui luËt s¶n xuÊt phï hîp víi
níc ®ã mét c¸ch tÝch cùc ®Ó kh«ng ngõng tiÕn bíc.
II. Quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc
lîng s¶n xuÊt.
1. Quan hÖ s¶n xuÊt vµ lùc lîng s¶n xuÊt m©u thuÉn hay phï
hîp.
Nh m¸c ®· nãi “Trong sù s¶n xuÊt x· héi ra ®êi sèng cu¶ m×nh, con
ngêi ta cã nh÷ng quan hÖ nhÊt ®Þnh, tÊt yÕu kh«ng phô thuéc ý muèn cña
hä, tøc nh÷ng quan hÖ s¶n xuÊt, nh÷ng quy luËt nµy phï hîp víi tr×nh ®é ph¸t
triÓn nhÊt ®Þnh cña lùc lîng s¶n xuÊt vËt chÊt cña hä...” ngêi ta thêng coi
t tëng nµy cña M¸c lµ t tëng vÒ “quy luËt quan hÖ s¶n xuÊt phï hîp víi
tr×nh ®é ph¸t triÓn cña lùc lîng s¶n xuÊt”.
C¸c mèi quan hÖ trong s¶n xuÊt bao gåm nhiÒu d¹ng kh¸c nhau mµ
nh×n mét c¸ch tæng qu¸t th× ®ã lµ nh÷ng d¹ng quan hÖ s¶n xuÊt vµ d¹ng
nh÷ng lùc lîng s¶n xuÊt, tõ ®ã h×nh thµnh nh÷ng mèi quan hÖ chñ yÕu, c¬
b¶n lµ mèi liªn hÖ gi÷a tÝnh chÊt vµ tr×nh ®é cña lùc lîng s¶n xuÊt. Nhng
mèi liªn hÖ gi÷a gi÷a hai yÕu tè c¬ b¶n nµy lµ g× ? phï hîp hay kh«ng phï
hîp ? Tríc hÕt cÇn x¸c ®Þnh kh¸i niÖm phï hîp víi c¸c ý nghÜa sau :
+ Phï hîp lµ sù c©n b»ng, sù thèng nhÊt gi÷a c¸c mÆt ®èi lËp
+ Phï hîp cßn lµ mét xu híng mµ nh÷ng dao ®éng kh«ng c©n b»ng sÏ
®¹t tíi.
Trong phÐp biÖn chøng sù c©n b»ng chØ lµ t¹m thêi vµ sù kh«ng c©n
b»ng la tuyÖt ®èi. ChÝnh ®©y lµ nguån gèc t¹o nªn sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn.
V× thÕ cã thÓ nãi thùc chÊt cña quy luËt vÒ mèi quan hÖ gi÷a lùc lîng s¶n
xuÊt vµ quan hÖ s¶n xuÊt lµ lµ quy luËt m©u thuÉn,sù phï hîp gi÷a chóng chØ
lµ yªn tÜnh t¹m thêi, cßn sù vËn ®éng, dao ®éng sù m©u thuÉn míi ®ñ kh¶
n¨ng v¹ch ra ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn, míi cã thÓ cho ta hiÓu ®îc sù vËn
®éng cña quy luËt kinh tÕ.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.
