intTypePromotion=4

Về vai trò của di cư nông thôn, đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn hiện nay - Đặng Nguyên Anh

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
67
lượt xem
4
download

Về vai trò của di cư nông thôn, đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn hiện nay - Đặng Nguyên Anh

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Về vai trò của di cư nông thôn, đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn hiện nay" tìm hiểu thực trạng cuộc sống của người lao động từ nông thôn ra thành phố, một số đặc điểm của di cư nông thôn, đô thị hiện nay, vai trò di cư nông thôn, đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn,...

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Về vai trò của di cư nông thôn, đô thị trong sự nghiệp phát triển nông thôn hiện nay - Đặng Nguyên Anh

X· héi häc sè 4 (60), 1997 15<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> VÒ vai trß cña di c− n«ng th«n - ®« thÞ<br /> trong sù nghiÖp ph¸t triÓn n«ng th«n hiÖn nay<br /> <br /> §Æng Nguyªn Anh<br /> <br /> <br /> Di c− gi÷ mét vai trß quan träng trong sù nghiÖp c«ng nghiÖp hãa vµ hiÖn ®¹i hãa n«ng<br /> th«n ë n−íc ta. §· tõ l©u, chÝnh s¸ch ®iÒu ®éng lao ®éng vµ d©n c− tËp trung vµo viÖc ph©n bè l¹i<br /> lao ®éng, tæ chøc ®−a d©n ®Õn c¸c vïng kinh tÕ míi, nh»m kiÓm so¸t tèc ®é gia t¨ng d©n sè ë khu<br /> vùc ®ång b»ng, h¹n chÕ t×nh tr¹ng nhËp c− vµo c¸c trung t©m ®« thÞ, c¸c thµnh phè lín. Trong<br /> nh÷ng n¨m gÇn ®©y, tr−íc nguy c¬ bïng næ d©n sè, sù yÕu kÐm trong c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ cïng<br /> víi t×nh tr¹ng xuèng cÊp cña kÕt cÊu h¹ tÇng, viÖc nhËp c− vµo c¸c thµnh phè th−êng ®−îc xem<br /> nh− mét vÊn ®Ò x· héi, thËm chÝ bÞ nh×n nhËn nh− mét tÖ n¹n cÇn ®−îc ng¨n chÆn.<br /> Cïng víi nhÞp ®é t¨ng tr−ëng vµ ®a d¹ng hãa c¸c lo¹i h×nh dÞch vô, c¸c häat ®éng kinh tÕ,<br /> di c− n«ng th«n-®« thÞ cã chiÒu h−íng ngµy cµng gia t¨ng. C¸c thµnh phè cña c¶ n−íc hiÖn ®ang<br /> thùc sù trë thµnh trung ®iÓm cña nhiÒu thµnh phÇn nhËp c− tõ ngo¹i tØnh ®æ vÒ. Thêi buæi kinh tÕ<br /> më bung ra trong sù b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ cïng víi sù gia t¨ng cña c¸c dù ¸n<br /> ®Çu t− n−íc ngoµi, v.v... ®ang thùc sù cã søc hÊp dÉn c− d©n ®Õn sinh sèng vµ lµm ¨n t¹i c¸c thµnh<br /> phè lín, c¸c trung t©m c«ng nghiÖp. Theo thèng kª ch−a ®Çy ®ñ, kÓ tõ mÊy n¨m trë l¹i ®©y mçi<br /> n¨m cã kho¶ng gÇn 6 v¹n lao ®éng ngo¹i tØnh ®æ vµo thµnh phè Hå ChÝ Minh trong khi ë Hµ Néi,<br /> theo t− liÖu cña Së Lao ®éng vµ Th−¬ng binh X· héi, con sè nµy lµ trªn 3 v¹n ng−êi. Víi ®ñ mäi<br /> lo¹i h×nh nghÒ nghiÖp, lao ®éng ngo¹i tØnh ®· trë thµnh mét lùc l−îng kh«ng nhá bæ sung vµo thÞ<br /> tr−êng dÞch vô vµ viÖc lµm ë thµnh phè.<br /> Bµi viÕt nµy kh«ng nh»m môc ®Ých t×m hiÓu thùc tr¹ng cuéc sèng cña ng−êi lao ®éng tõ<br /> n«ng th«n ra thµnh phè v× chñ ®Ò nµy ®· ®−îc b¸o chÝ bµn luËn kh¸ nhiÒu trong thêi gian qua.<br /> HÇu hÕt nh÷ng quan ®iÓm vÒ ng−êi lao ®éng ngo¹i tØnh ®¨ng t¶i trªn c¸c ph−¬ng tiÖn th«ng tin<br /> ®¹i chóng ®Òu chØ nhÊn m¹nh khÝa c¹nh tiªu cùc cña di c−. ThËm chÝ, ®· cã nh÷ng quan ®iÓm<br /> m¹nh mÏ nãi vÒ mét “n¹n di d©n”, thiÕu ®i mét c¸ch nh×n khoa häc ®èi víi di c−. Bµi viÕt nµy<br /> nh»m xem xÐt vµ ®¸nh gi¸ vai trß cña di c− n«ng th«n - ®« thÞ, tõ ®ã t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p chÝnh<br /> s¸ch phï hîp nh»m ph¸t huy nh÷ng yÕu tè tÝch cùc cña di c− n«ng th«n-®« thÞ trong giai ®äan<br /> c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng th«n. Nh÷ng hÖ lôy kh«ng tr¸nh khái cña viÖc di c− n«ng<br /> th«n-®« thÞ g©y ra cho c«ng t¸c qu¶n lý ®« thÞ xin sÏ bµn trong mét dÞp kh¸c.<br /> Mét sè ®Æc ®iÓm cña di c− n«ng th«n-®« thÞ hiÖn nay<br /> Di c− n«ng th«n-®« thÞ diÔn ra d−íi nhiÒu h×nh thøc ®a d¹ng, víi nh÷ng nguyªn nh©n vµ<br /> môc ®Ých kh¸c nhau. Sù kh¸c biÖt gi÷a di chuyÓn t¹m thêi mang tÝnh mïa vô vµ di chuyÓn víi<br /> môc tiªu æn ®Þnh l©u dµi ®ßi hái ph¶i xem xÐt vÊn ®Ò di c− trong bèi c¶nh cô thÔ. Tuy nhiªn,<br /> nh÷ng nç lùc nghiªn c−ó di d©n ë ViÖt Nam th−êng gÆp ph¶i trë ng¹i lín vÒ sè liÖu vèn qóa thiÕu<br /> vµ kh«ng ph¶n ¸nh ®−îc ®Çy ®ñ quy m« cña vÊn ®Ò di c−. Mét h×nh thøc kh¸ phæ biÕn hiÖn nay lµ<br /> di c− theo mïa vô cña ng−êi lao ®éng ngo¹i tØnh ®Õn c¸c thµnh phè lín t×m viÖc lµm. Tõ c¸c tØnh<br /> 16 VÒ vai trß cña di c− n«ng th«n - ®« thÞ ...<br /> <br /> l©n cËn nh− Hµ Nam, Hµ T©y, B¾c Ninh, B¾c Giang, VÜnh Phóc, ng−êi lao ®éng ®æ vÒ Hµ Néi lµm<br /> ¨n. Tõ BÕn Tre, B×nh D−¬ng, §ång Nai, TiÒn Giang, Long An ng−êi nhËp c− v« thµnh phè Hå ChÝ<br /> Minh kiÕm sèng ngµy cµng ®«ng. Ngay c¶ víi §µ N½ng, mét thµnh phè vèn cã nhiÒu thµnh tÝch<br /> trong c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch hé khÈu còng kh«ng tr¸nh khái quy luËt ®ã. Thêi gian qua, con sè<br /> ng−êi lao ®éng tõ c¸c tØnh Thõa Thiªn-HuÕ, Qu¶ng B×nh, Qu¶ng Nam ®Õn t×m viÖc ngµy cµng gia<br /> t¨ng trªn ®Þa bµn cña thµnh phè.<br /> CÇn l−u ý r»ng c¸c trung t©m ®« thÞ kh«ng chØ cã søc hÊp dÉn ®èi víi ng−êi lao ®éng tõ<br /> n«ng th«n ra thµnh phè lµm ¨n theo mïa vô. C¸c thµnh phè lín thêi më cöa cßn cã søc hót m¹nh<br /> mÏ ®èi víi nhãm c¸n bé c«ng nh©n viªn chøc chuyÓn tõ tØnh kh¸c ®Õn, cã ý ®Þnh th−êng tró l©u dµi<br /> t¹i thµnh phè. Nhí l¹i thêi bao cÊp, viÖc qu¶n lý d©n c− ®−îc tiÕn hµnh kh¸ chÆt chÏ th«ng qua hÖ<br /> thèng hé tÞch hé khÈu. §Ó cã ®−îc mét hé khÈu ë Hµ Néi th× ng−êi ngo¹i tØnh nhÊt thiÕt ph¶i cã<br /> giÊy tiÕp nhËn cña tæ chøc theo chØ tiªu ®Þnh biªn ®−îc giao hµng n¨m. NÕu lµ c¸n bé nhµ n−íc th×<br /> ph¶i cã b»ng cÊp, tay nghÒ cao míi ®−îc xÐt tuyÓn vÒ c¸c thµnh phè lín lµm viÖc. Cïng víi c¬ chÕ<br /> míi cña nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng vµ nh÷ng thay ®æi trong quy ®Þnh nhËp khÈu hiÖn nay, mét tû lÖ<br /> lín c¸n bé tõ c¸c tØnh ®· vÒ thµnh phè lµm viÖc, mua ®Êt, x©y nhµ, lËp nghiÖp, trë thµnh d©n<br /> thµnh phè. §ã lµ ch−a kÓ ®Õn ®éi ngò c«ng nh©n lao ®éng xuÊt khÈu tõ n−íc ngoµi vÒ, vµ häc sinh<br /> sinh viªn c¸c tØnh häc t¹i thµnh phè khi ra tr−êng, tÊt c¶ ®Òu t×m c¸ch b¸m trô kiÕm viÖc lµm ¨n<br /> sinh sèng, gãp phÇn ®em l¹i sù ®«ng ®óc, nhén nhÞp cña c¸c trung t©m ®« thÞ. Râ rµng lµ khi nãi<br /> ®Õn di c− n«ng th«n-®« thÞ, ng−êi ta kh«ng thÓ kh«ng nh¾c ®Õn thµnh phÇn nhËp c− nµy.1<br /> Di c− nãi chung, ®Æc biÖt di c− n«ng th«n-®« thÞ, lµ mét qóa tr×nh chän läc. §¹i ®a sè c−<br /> d©n t×m ®Õn c¸c thµnh phè thuéc nhãm tuæi d−íi 40. Kh«ng Ýt ng−êi lµ thanh niªn ch−a x©y dùng<br /> gia ®×nh vµ ë vµo ®é tuæi lao ®éng sung søc nhÊt. Do sù hÊp dÉn cña cuéc sèng thÞ thµnh, vµ t©m<br /> lý kh«ng muèn g¾n bã víi nghÒ n«ng ch©n lÊm tay bïn thu nhËp thÊp, nhãm ng−êi trÎ tuæi chiÕm<br /> phæ biÕn trong nhãm c− d©n n«ng th«n. TÝnh chän läc cña di c− cßn ®−îc ph¶n ¸nh b»ng sù kh¸c<br /> biÖt vÒ giíi trong qóa tr×nh di chuyÓn. Mét trong nh÷ng nhËn xÐt chung thu ®−îc qua nghiªn cøu<br /> t¹i nhiÒu n−íc lµ nam giíi th−êng chiÕm ®a sè trong c¸c dßng nhËp c− tõ n«ng th«n ra ®« thÞ. So<br /> víi n÷ giíi, nam giíi cßn cã xu h−íng di chuyÓn trªn mét b×nh diÖn kh«ng gian réng lín h¬n.<br /> G¸nh nÆng c«ng viÖc, häc vÊn thÊp, sù rµng buéc gia ®×nh còng nh− nh÷ng ®Þnh kiÕn truyÒn thèng<br /> vÒ vai trß cña phô n÷ trong gia ®×nh vµ ngoµi x· héi lµ nh÷ng t¸c nh©n chñ yÕu h¹n chÕ sù di<br /> chuyÓn cña n÷ giíi. Thay vµo ®ã, h×nh thøc di chuyÓn theo chång, di chuyÓn th«ng qua h«n nh©n<br /> hoÆc ®ßan tô gia ®×nh chiÕm ®a sè trong giíi n÷. §Æc ®iÓm nµy ®−îc ph¶n ¸nh râ trong nh÷ng sè<br /> liÖu vÒ di d©n ë ViÖt Nam, tõ kÕt qña Tæng §iÒu tra d©n sè n¨m 1989 cho ®Õn nh÷ng cuéc ®iÒu tra<br /> d©n sè cÊp quèc gia sau ®ã.2<br /> Ngo¹i trõ c¸c ch−¬ng tr×nh di d©n ®i kinh tÕ míi cã sù tæ chøc ®iÒu ®éng cña nhµ n−íc,<br /> hÇu hÕt c− d©n ra thµnh phè kiÕm viÖc, lµm ¨n ®Òu kh«ng ph¶i lµ nh÷ng ng−êi nghÌo nhÊt ë n«ng<br /> th«n. C¸c nghiªn cøu vÒ x· héi häc di c− cho thÊy nh÷ng gia ®×nh cã ng−êi ®i ra thµnh phè kh«ng<br /> ph¶i lµ hé cã møc sèng thÊp. Kh«ng Ýt gia ®×nh cã ®iÒu kiÖn kinh tÕ kh¸ nh−ng l¹i mong muèn cã<br /> cuéc sèng kh¸ h¬n, vµ ®©y th−êng lµ nh÷ng øng cö viªn ®©u tiªn ra thµnh phè lµm ¨n. Bëi lÏ, b¶n<br /> th©n qu¸ tr×nh di chuyÓn ®ßi hái nh÷ng chi phÝ vµ tiÒm lùc nhÊt ®Þnh trong mÆt quan hÖ x· héi<br /> còng nh− cã ®−îc th«ng tin vÒ c¸c c¬ héi kinh tÕ vµ viÖc lµm ë n¬i ®Õn. §iÒu nµy gi¶i thÝch cho<br /> <br /> 1<br /> HiÖn nay sè l−îng ng−êi d©n ngo¹i tØnh chuyÓn dÕn lµm viÖc vµ sinh sèng t¹i c¸c thµnh phè mét c¸ch hîp ph¸p cßn lín h¬n sè lao<br /> ®éng t¹m thêi theo mïa vô. Theo thèng kª ch−a ®Çy ®ñ, ®Õn hÕt n¨m 1995 Hµ Néi cã 175.210 ng−êi hé khÈu mét n¬i, nh−ng l¹i sèng<br /> ë n¬i kh¸c, th−êng gäi lµ ®èi t−îng KT2, cao gÊp 5 lÇn so víi n¨m 1990; vµ cã 68.344 khÈu tõ c¸c tØnh vÒ (KT3) cao gÊp 4 lÇn so víi 5<br /> n¨m tr−íc ®ã. Mét sè khu vùc nh− ph−êng NguyÔn Tr·i, Minh Khai, ¤ Chî Dõa cã tíi trªn 50% sè ng−êi mang hé khÈu ngoµi ph−êng.<br /> Sè ng−êi Hµ Néi gèc kh«ng di chuyÓn, nghÜa lµ nh÷ng ng−êi sinh ra, lín lªn vµ ®¨ng ký nh©n khÈu t¹i n¬i th−êng tró, lµ kh«ng nhiÒu.<br /> 2<br /> Theo sè liÖu Tæng §iÒu tra D©n sè n¨m 1989: 4,1% nam giíi so víi 3,1% d©n sè n÷ di chuyÓn ngo¹i tØnh. KÕt qu¶ kh¶o s¸t møc sèng<br /> n¨m 1992 ë ViÖt Nam còng cho thÊy cø 100 n÷ th× cã 121 nam di chuyÓn; trong sè n÷ di chuyÓn th× lý do gia ®×nh chiÕm 52,4%.<br /> §Æng Nguyªn Anh 17<br /> <br /> thùc tÕ lµ ng−êi ra thµnh phè t×m viÖc Ýt r¬i vµo nhãm ®èi t−îng mï ch÷, thÊt häc ë n«ng th«n.<br /> Ng−êi lao ®éng n«ng th«n ra thµnh phè ®Òu cã tr×nh ®é häc vÊn t−¬ng ®èi cao h¬n ng−êi ë l¹i. Häc<br /> vÊn, v× vËy, lµ mét trong nhiÒu ®Æc tr−ng chän läc cña di c−.3<br /> Vai trß cña Di c− n«ng th«n-®« thÞ trong sù nghiÖp ph¸t triÓn n«ng th«n<br /> Nh− vËy th× ph¶i ch¨ng, di c− n«ng th«n-®« thÞ sÏ lµm c¹n kiÖt lùc l−îng lao ®éng trÎ<br /> kháe, t−¬ng ®èi cã tr×nh ®é ë n«ng th«n hiÖn nay? NÕu vËy th× hiÖn t−îng rêi bá lµng quª å ¹t kÐo<br /> nhau ®i ra thµnh phè kiÕm sèng nh− ë nhiÒu ®Þa ph−¬ng hiÖn nay ph¶i ch¨ng sÏ gãp phÇn lµm<br /> trÇm träng thªm t×nh tr¹ng nghÌo ®ãi, kÐm ph¸t triÓn cña n«ng th«n? LuËn ®iÓm nµy mÆc dï ch−a<br /> ®−îc minh chøng nh−ng ®· kh«ng thÊy nh÷ng lîi Ých mµ di c− ®em l¹i. Trªn thùc tÕ, di c− n«ng<br /> th«n-®« thÞ lµ mét chiÕn l−îc tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña hé gia ®×nh n«ng d©n. T×nh tr¹ng nhµ ®«ng<br /> ng−êi, Ýt ®Êt, l¹i kh«ng cã nghÒ phô lµ nguyªn nh©n chñ yÕu lµm gia t¨ng l−îng ng−êi nhËp c− tõ<br /> n«ng th«n ra thµnh phè hiÖn nay. Nh÷ng miÒn quª ®Êt chËt, kinh tÕ thuÇn n«ng, thu nhËp chÝnh<br /> b»ng h¹t thãc ®ang lµ xuÊt ph¸t ®iÓm cña c¸c dßng di c− ra thµnh phè.<br /> C«ng viÖc tuy nÆng nhäc nh−ng dï cùc vÉn cã tiÒn. §ã lµ nhËn ®Þnh vµ t©m lý chung cña<br /> lao ®éng ngo¹i tØnh hiÖn nay. Qña vËy, so víi thu nhËp mét n¾ng hai s−¬ng, mïa mµng thÊt b¸t<br /> cïng víi gi¸ n«ng s¶n rÎ m¹t n¬i quª nhµ th× kho¶n tiÒn vµi ba tr¨m ngh×n mµ c− d©n ngo¹i tØnh<br /> dµnh dôm ®−îc hµng th¸ng lµ kh«ng nhá. Nguån tiÒn mµ hä göi vÒ cho gia ®×nh th−êng ®−îc sö<br /> dông cho c¸c môc ®Ých kh¸c nhau, tõ viÖc ch¨m lo søc kháe cho ng−êi th©n, häc hµnh cña con c¸i,<br /> ®Õn kiÕn thiÕt nhµ cöa, ®Çu t− cho s¶n xuÊt, hoÆc thËm chÝ ®Ó chi tr¶ nh÷ng mãn nî cho ng−êi<br /> th©n. §iÒu cÇn nãi lµ, mÆc dï ch−a cã mét con sè thèng kª nµo vÒ l−îng tiÒn vµ l−u l−îng hµng<br /> lu©n chuyÓn do c− d©n thµnh phè göi vÒ n«ng th«n, di c− n«ng th«n-®« thÞ ®ang gãp phÇn ®¸ng kÓ<br /> vµo viÖc c¶i thiÖn thu nhËp, n©ng cao møc sèng, t¹o vèn kiÕn thiÕt cho viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ hé<br /> gia ®×nh n«ng th«n hiÖn nay.<br /> Bªn c¹nh lîi Ých kinh tÕ, ng−êi lao ®éng n«ng th«n tõ thµnh phè trë vÒ cßn mang theo<br /> nh÷ng tri thøc vµ nhËn thøc míi g¾n liÒn víi nhÞp sèng v¨n minh cña thµnh phè. Hä cßn mang<br /> theo m×nh mét ý thøc lµm giµu, c¸c thang gi¸ trÞ míi trong lèi sèng mµ cã thÓ tr−íc ®ã ch−a tõng<br /> tån t¹i ë lµng quª. Ngay c¶ nhËn thøc vµ th¸i ®é ®èi víi vÊn ®Ò sinh ®Î kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh<br /> còng biÕn ®æi nhanh h¬n cïng víi qóa tr×nh di chuyÓn. TÊt c¶ t¹o nªn mét khëi s¾c míi trong cuéc<br /> sèng ë nh÷ng lµng quª cã nhiÒu ng−êi ®i lµm ¨n vµ tho¸t ly ra thµnh phè.<br /> C«ng b»ng mµ nãi, di c− gãp phÇn thóc ®Èy kinh tÕ ph¸t triÓn, ®Æc biÖt trong c¬ chÕ thÞ<br /> tr−êng hiÖn nay. Di c− mïa vô ®Õn c¸c ®« thÞ, c¸c thµnh phè lín thùc sù lµ viÖc cung cÊp, chuyÓn<br /> dÞch lao ®éng ®Õn nh÷ng n¬i cã nhu cÇu. Cïng víi t¸c dông n©ng cao d©n trÝ, di c− n«ng th«n-®«<br /> thÞ cßn lµ biÖn ph¸p t¨ng thu nhËp vµ n©ng cao móc sèng cho khu vùc n«ng th«n, gãp phÇn vµo sù<br /> nghiÖp xãa ®ãi gi¶m nghÌo. §iÒu ®¸ng tiÕc lµ, nh÷ng chÝnh s¸ch hiÖn nay l¹i kh«ng nhËn thÊy vai<br /> trß cña di c−, nhÊt lµ di c− n«ng th«n-®« thÞ, trong c«ng cuéc ph¸t triÓn n«ng th«n. ë nhiÒu ®Þa<br /> ph−¬ng, nhiÒu cÊp, viÖc ho¹ch ®Þnh c¸c kÕ ho¹ch vµ chÝnh s¸ch ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cßn gi÷<br /> quan ®iÓm côc bé, c¸t cø trong viÖc x©y dùng môc tiªu vãi xu h−íng t¸ch rêi n«ng th«n víi thµnh<br /> thÞ. Quan ®iÓm nµy ®· kh«ng nhËn thÊy ®−îc mèi liªn hÖ mËt thiÕt vµ sù t−¬ng hç nh»m môc tiªu<br /> t¨ng tr−ëng gi÷a hai khu vùc th«ng qua di c−.<br /> §èi víi c¸c trung t©m ®« thÞ, mÆc dï di d©n tù do g©y trë ng¹i cho c«ng t¸c qu¶n lý hµnh<br /> chÝnh, t¨ng thªm søc Ðp ®èi víi hÖ thèng c¬ së h¹ tÇng vèn ®ang xuèng cÊp, nh−ng c¸i ®−îc, c¸i lîi<br /> <br /> <br /> 3<br /> Theo kÕt qu¶ ®iÒu tra cña c«ng an thµnh phè Hµ Néi, sè cã tr×nh ®é phæ th«ng c¬ së trong nhãm lao ®éng ngo¹i tØnh<br /> ®Õn thµnh phè lµm ¨n theo thêi vô (KT4) lµ 47,2% so víi tû lÖ 34,8% trung häc c¬ së, 11,3% tèt nghiÖp phæ th«ng<br /> trung häc vµ 6,5% ®èi t−îng mï ch÷.<br /> 18 VÒ vai trß cña di c− n«ng th«n - ®« thÞ ...<br /> <br /> cña di c− lµ vÉn h¬n. H·y thö h×nh dung xem cuéc sèng ë c¸c thµnh phè lín sÏ ra sao nÕu thiÕu<br /> nh÷ng dÞch vô x· héi vµ nguån lùc dåi dµo cña lao ®éng ngo¹i tØnh? Thùc sù ng−êi lao ®éng tõ<br /> n«ng th«n ®· trë thµnh mét lùc l−îng kh«ng nhá bæ sung vµo thÞ tr−êng søc lao ®éng cña thµnh<br /> phè. Hä s½n sµng lµm tÊt c¶ mäi c«ng viÖc mµ ng−êi d©n thµnh phè ch¼ng muèn dóng tay, thËm<br /> chÝ c¶ nh÷ng nghÒ nguy hiÓm. NÆng th× ®µo mãng nhµ, ph¸ bª t«ng, chë g¹ch ®Êt, khu©n v¸c<br /> thuª,... nhÑ h¬n th× b¸n hµng, phô viÖc, ch¹y xÝch l«, xe «m, b¸n vÐ sè, gióp viÖc nhµ, tr«ng nom<br /> trÎ nhá, ch¨m sãc ng−êi èm,... Khu vùc ®« thÞ víi nhu cÇu lao ®éng phong phó vµ ®a d¹ng, v« h×nh<br /> chung ®· t¹o viÖc lµm vµ thu hót ®−îc sóc lao ®éng d− thõa tõ n«ng th«n, vµ qua ®ã mµ lµm t¨ng<br /> thu nhËp, c¶i thiÖn cuéc sèng cßn ®ãi nghÌo ë lµng quª.4 Di c− n«ng th«n-®« thÞ ®ang gãp phÇn tÝch<br /> cùc vµo sù nghiÖp xãa ®ãi gi¶m nghÌo ë n«ng th«n hiÖn nay. Nh÷ng biÖn ph¸p chÝnh s¸ch nh»m<br /> h¹n chÕ vµ qu¶n lý chÆt chÏ c¸c dßng di c− tõ n«ng th«n vµo thµnh phè sÏ cã thÓ g©y ph¶n t¸c<br /> dông, kh«ng ®¸p øng ®−îc lîi Ých cña sù nghiÖp ph¸t triÓn ë khu vùc n«ng th«n.<br /> Di c− n«ng th«n-®« thÞ kh«ng dÉn ®Õn n«ng th«n hãa thµnh thÞ, cµng kh«ng ph¶i lµ sù<br /> dÞch chuyÓn nghÌo ®ãi ra thµnh phè nh− ý kiÕn cña mét sè ng−êi. MÆc dï lao ®éng nhËp c− cã møc<br /> sèng thÊp h¬n so víi ng−êi d©n thµnh phè nh−ng sù cã mÆt cña hä kh«ng nhÊt thiÕt lµm gãp phÇn<br /> gia t¨ng t×nh tr¹ng thÊt nghiÖp ë khu vùc ®« thÞ. HÇu hÕt d©n nhËp c− ®Òu cã viÖc lµm dï kh«ng<br /> liªn tôc vµ æn ®Þnh trong khu vùc phi chÝnh thøc cña nÒn kinh tÕ. §a sè nh÷ng lo¹i h×nh c«ng viÖc<br /> nµy vËn hµnh b»ng sù tù qu¶n th«ng qua tháa thuËn gi÷a c¸c bªn thuª m−ín lao ®éng vµ dÞch vô.<br /> Trong khi nh÷ng nç lùc xóc tiÕn t¹o viÖc lµm cña nhµ n−íc hiÖn cßn ch−a ®¸p øng ®−îc nhu cÇu<br /> cña x· héi, lùc l−îng lao ®éng tõ n«ng th«n ®· ®¸p øng ®−îc c¸c nhu cÇu thuª m−ín lao déng vµ<br /> dÞch vô ngµy cµng ®a d¹ng trong ®êi sèng ®« thÞ hiÖn nay.<br /> §iÒu cÇn nãi ë ®©y lµ mÆc dï di c− n«ng th«n-®« thÞ hiÖn ch−a cã sù tæ chøc hç trî cña nhµ<br /> n−íc nh−ng tÝnh tù qu¶n cña c¸c luång di chuyÓn lao ®éng tõ n«ng th«n ra thµnh phè l¹i kh¸ cao<br /> th«ng qua m¹ng l−íi di c−. Trong di d©n, nÕu yÕu tè kinh tÕ gi÷ vai trß quan träng trong viÖc h×nh<br /> thµnh ®éng lùc di c− ë n¬i ®i th× m¹ng l−íi x· héi l¹i lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh n¬i ®Õn cña c¸c luång<br /> di chuyÓn. ThËm chÝ ¶nh h−ëng cña yÕu tè kinh tÕ ®«i khi bÞ mê nh¹t so víi t¸c ®éng cña m¹ng<br /> l−íi di d©n. M¹ng l−íi nµy bao gåm nh÷ng quan hÖ gia ®×nh, hä hµng, th©n téc, ®ång h−¬ng t¹o<br /> nªn sù hßa nhËp cña c− d©n trong m«i tr−êng sèng ®« thÞ, ®ång thêi t¹o nªn mèi liªn hÖ chÆt chÏ<br /> gi÷a n¬i ®i vµ n¬i ®Õn. ViÖc ng−êi lao ®éng cïng lµng cïng quª m¸ch b¶o vµ theo nhau ra thµnh<br /> phè lµm ¨n sinh sèng lµ mét trong nhiÒu biÓu hiÖn ho¹t ®éng cña m¹ng l−íi di d©n. ChÝnh m¹ng<br /> l−íi nµy ®· dÉn d¾t, hç trî, c−u mang ng−êi míi ®Õn thµnh phè v−ît qua nh÷ng khã kh¨n ban ®Çu<br /> nh− gióp ®ì t×m viÖc lµm hoÆc n¬i ¨n chèn ë, gãp phÇn gi¶m bít c¸i gi¸ cña sù di chuyÓn. Cã thÓ<br /> nãi, mét khi m¹ng l−íi di d©n ®· ®−îc ph¸t triÓn th× tù nã sÏ duy tr× c¸c dßng chuyÓn c− tõ n«ng<br /> th«n ra thµnh phè d−íi ph−¬ng thøc tù qu¶n vµ tù ®iÒu chØnh, kh«ng cÇn cã sù can thiÖp tõ bªn<br /> ngoµi.5<br /> CÇn cã mét ®Þnh h−íng míi trong chÝnh s¸ch di c− n«ng th«n-®« thÞ:<br /> Trªn kh¾p c¸c quèc gia ®ang ph¸t triÓn, sù dÞch chuyÓn d©n sè diÔn ra m¹nh mÏ theo<br /> h−íng n«ng th«n-®« thÞ. Qu¸ tr×nh c«ng nghiÖp hãa bao giê còng kÐo theo sù tËp trung vµ di<br /> chuyÓn d©n sè tíi c¸c vïng trung t©m ®« thÞ, c¸c thµnh phè lín. Cïng víi sù suy gi¶m møc sinh vµ<br /> xu h−íng chÊp nhËn ngµy cµng réng r·i c¸c biÖn ph¸p kÕ ho¹ch hãa gia ®×nh, bµi to¸n d©n sè vµ<br /> <br /> 4<br /> Cuéc kh¶o s¸t x· héi häc Di d©n vµ Søc kháe míi ®©y cho thÊy mét tû lÖ kh«ng nhá hé gia ®×nh n«ng th«n hiÖn nay cã tÝch lòy b»ng<br /> tiÒn göi vÒ cña c¸c thµnh viªn trong hé ®i lµm ¨n n¬i kh¸c.<br /> 5<br /> T− liÖu thu ®−îc tõ cuéc kh¶o s¸t x· héi häc vÒ Di d©n vµ Søc kháe cho thÊy hÇu nh− toµn bé ng−êi lao ®éng ra thµnh phè kiÕm viÖc<br /> ®Òu th«ng qua sù gióp ®ì cña hä hµng, ng−êi th©n quen. Nh÷ng lo¹i c«ng viÖc tèt, cã thu nhËp æn ®Þnh th× ng−êi nhËp c− cÇn ph¶i cã<br /> ®−îc sù ®ì ®Çu cña ng−êi th©n víi quan hÖ quen biÕt réng ë n¬i ®Õn. RÊt Ýt lao ®éng nhËp c− kiÕm ®−îc viÖc th«ng qua c¸c c¬ së hç<br /> trî vµ xóc tiÕn viÖc lµm.<br /> §Æng Nguyªn Anh 19<br /> <br /> ph¸t triÓn giê ®©y kh«ng thÓ kh«ng ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò di c−, trong ®ã di c− n«ng th«n-®« thÞ gi÷<br /> mét vai trß quan träng. ë n−íc ta, c¸c biÖn ph¸p chÝnh s¸ch th−êng nhÊn m¹nh vµo viÖc kiÓm<br /> so¸t di d©n tù do, h¹n chÕ vµ qu¶n lý chÆt chÏ c¸c luång di chuyÓn lao ®éng tõ khu vùc n«ng th«n<br /> vÒ c¸c trung t©m ®« thÞ vµ c¸c thµnh phè lín. MÆc cho nhiÒu biÖn ph¸p ®· ®−îc ®Ò xuÊt vµ thùc<br /> hiÖn nh»m ng¨n chÆn “n¹n di d©n”, di c− n«ng th«n-®« thÞ vÉn diÔn ra víi chiÒu h−íng gia t¨ng<br /> trªn thùc tÕ. CÇn ph¶i nhËn thÊy r»ng xu h−íng nµy lµ tÊt yÕu ë ViÖt Nam còng nh− ®èi víi bÊt<br /> kú mét quèc gia nµo kh¸c ®ang trªn ®−êng hiÖn ®¹i hãa bëi v× di c− lµ mét trong nh÷ng ®Æc tr−ng<br /> c¬ b¶n cña qu¸ tr×nh ph¸t triÓn.<br /> C¸c biÖn ph¸p chÝnh s¸ch nh»m qu¶n lý di c− ®Òu Ýt kh¶ thi vµ ®−a l¹i kÕt qu¶ l©u bÒn.<br /> Sù gia t¨ng m¹nh mÏ cña sè d©n ®Õn tuæi lao ®éng vµ kho¶ng c¸ch chªnh lÖch lín vÒ møc sèng<br /> gi÷a n«ng th«n vµ thµnh thÞ lµ nh÷ng t¸c nh©n c¬ b¶n thóc ®Èy di c− hiÖn nay. Trong mét nÒn<br /> kinh tÕ thÞ tr−êng th× thiÕt chÕ d©n sè vËn hµnh theo nh÷ng c¬ héi ph¸t triÓn, c¸c chÝnh s¸ch ®æi<br /> míi ®Òu trùc tiÕp hay gi¸n tiÕp thóc ®Èy qóa tr×nh di c−. Bëi vËy, c¸c biÖn ph¸p nh»m h¹n chÕ vµ<br /> kiÓm so¸t chÆt chÏ di c− lµ rÊt khã thµnh c«ng. HiÖn nay còng nh− trong t−¬ng lai, khi c¸c khu<br /> c«ng nghiÖp trªn ®Þa bµn c¶ n−íc ®i vµo ho¹t ®éng, lùc l−îng nhËp c− vÉn lµ nguån lao ®éng quan<br /> träng cña c¸c doanh nghiÖp thuéc nhiÒu thµnh phÇn së h÷u, ®ãng gãp kh«ng nhá vµo c«ng cuéc<br /> ph¸t triÓn kinh tÕ-x· héi cña ®Êt n−íc. H¹n chÕ di c− kh«ng chØ g©y ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn nhu<br /> cÇu t¨ng thu nhËp, xãa ®ãi gi¶m nghÌo ë khu vùc n«ng th«n mµ cßn kh«ng ®¸p øng ®−îc ®ßi hái<br /> cÊp thiÕt cña thÞ tr−êng lao ®éng ë thµnh phè. Sù vËn ®éng vµ thóc ®Èy lÉn nhau gi÷a hai khu vùc<br /> n«ng th«n vµ ®« thÞ nh»m môc tiªu t¨ng tr−ëng sÏ khã ®−îc ph¸t huy nÕu nh− c¸c nhu cÇu vÒ søc<br /> lao ®éng vµ viÖc lµm kh«ng ®−îc ®¸p øng. Nãi nh− thÕ kh«ng cã nghÜa lµ kh«ng thÊy nh÷ng hÖ lôy<br /> mµ dßng ng−êi nhËp c− ®ang g©y ra cho viÖc qu¶n lý ®« thÞ, mét khi mµ kÕt cÊu h¹ tÇng ®· qu¸ t¶i<br /> ngay c¶ víi sè l−îng c− d©n ®« thÞ vèn sinh sèng t¹i ®©y. Nh−ng cho dï nh− vËy th× còng kh«ng<br /> thÓ kh«ng thÊy r»ng di c− trªn thùc tÕ ®· thóc ®Èy qóa tr×nh lu©n chuyÓn n«ng th«n-®« thÞ, t¹o ra<br /> nh÷ng nhu cÇu vµ lèi sèng míi ë lµng quª, gãp phÇn vµo sù nghiÖp ®æi míi vµ ph¸t triÓn n«ng<br /> th«n.<br /> C«ng t¸c ho¹ch ®Þnh c¸c kÕ ho¹ch vµ chÝnh s¸ch kinh tÕ-x· héi cÇn nhËn thÊy râ vai trß<br /> cña di c− n«ng th«n-®« thÞ trong c«ng cuéc c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa n«ng th«n. Nhµ n−íc cÇn<br /> chó träng ®Çu t− cho c«ng t¸c nghiªn cøu thu thËp vµ ph©n tÝch c¸c sè liÖu vÒ di c− theo tõng giai<br /> ®o¹n ph¸t triÓn. B»ng c¸c chÝnh s¸ch vÜ m«, cÇn t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó ng−êi lao ®éng nhËp c− æn ®Þnh<br /> cuéc sèng, b×nh ®¼ng vµ ®−îc h−ëng ®Çy ®ñ quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña ng−êi c«ng d©n, khuyÕn<br /> khÝch mÆt tÝch cùc cña lao ®éng nhËp c− nh»m phôc vô cho môc tiªu t¨ng tr−ëng kinh tÕ cña<br /> thµnh phè còng nh− ë n«ng th«n, ®ång thêi cã nh÷ng gi¶i ph¸p ng¨n chÆn nh÷ng ¶nh h−ëng tiªu<br /> cùc cña di c− cã thÓ t¹o ra t¹i ®Þa bµn ®« thÞ vèn ®ang ph¶i ®−¬ng ®Çu víi nh÷ng vÊn ®Ò bøc xóc vÒ<br /> c¸c tÖ n¹n x· héi, m«i tr−êng, vÒ sù qu¸ t¶i cña c¬ së h¹ tÇng, v.v... Gi¶i quyÕt tháa ®¸ng vÊn ®Ò<br /> nhËp c− còng lµ ®éng lùc thóc ®Èy nhÞp ®é t¨ng tr−ëng kinh tÕ, c«ng b»ng vµ æn ®Þnh x· héi.<br />
ANTS
ANTS

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản