intTypePromotion=1
ADSENSE

Về vai trò dự báo thông tin của đơn vị cảm thán trong diễn ngôn Dù kê Khmer

Chia sẻ: Thienthien Thienthien | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:9

16
lượt xem
0
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Trọng tâm của nghiên cứu này là bài phát biểu trong Yuke (còn được gọi là Yike). Sử dụng kịch nói tiếng Khmer, chúng tôi nghiên cứu chức năng dự đoán thông tin. Theo dữ liệu ngôn ngữ học các đơn vị can thiệp Đánh dấu, chức năng dự đoán thông tin trong các cấu trúc thông tin diễn ngôn của người Khmer, sự kết hợp của các đơn vị can thiệp trong diễn ngôn và căng thẳng của Khmer Yuke, và dự đoán thông tin đánh dấu tạm dừng trong diễn ngôn Khmer Yuke; chúng tôi khám phá chức năng dự đoán thông tin và có thể chứng minh chức năng này ở người Khmer Krom (người Khmer sống ở miền Nam Việt Nam) Yuke. Đặc điểm nổi bật nhất trong diễn ngôn Yuke, là các yếu tố xen kẽ xuất hiện rất nhiều, làm tăng tính biểu cảm của Yuke. Ngoài ra, nó có các đặc điểm của một tổng thể hoàn hảo về nội dung và ý nghĩa; hoạt động như một câu độc lập. Vì đây là một vấn đề phức tạp đòi hỏi nhiều thời gian và công sức để nghiên cứu; do hạn chế về dữ liệu thời gian và ngôn ngữ học, nghiên cứu này tập trung vào phân tích chức năng đánh dấu câu của các đơn vị xen kẽ trong các diễn ngôn của Khmer Yuke, chỉ là một sự xem xét ban đầu. Người viết coi bài viết này là một trong những nền tảng quan trọng để theo dõi nghiên cứu, đặc biệt là các nghiên cứu có hệ thống về các đơn vị xen kẽ một cách sinh động và đa dạng của ngôn ngữ này thông qua so sánh với các văn bản tiếng Khmer khác.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Về vai trò dự báo thông tin của đơn vị cảm thán trong diễn ngôn Dù kê Khmer

Journal of Thu Dau Mot University, No 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> VEÀ VAI TROØ DÖÏ BAÙO THOÂNG TIN CUÛA ÑÔN VÒ CAÛM THAÙN<br /> TRONG DIEÃN NGOÂN DUØ KEÂ KHMER<br /> Phan Thanh Baûo Traân<br /> Tröôøng Ñaïi hoïc Khoa hoïc Xaõ hoäi vaø Nhaân vaên<br /> Ñaïi hoïc Quoác gia thaønh phoá Hoà Chí Minh<br /> <br /> TOÙM TAÉT<br /> Vôùi ñoái töôïng khaûo saùt laø hoaït ñoäng ngoân töø trong moät loaïi hình ngheä thuaät cuûa tieáng<br /> Khmer laø Duø keâ, chuùng toâi xem xeùt chöùc naêng döï baùo thoâng tin cuûa ñôn vò caûm thaùn. Qua<br /> ngöõ lieäu khaûo saùt veà vai troø ñaùnh daáu, döï baùo thoâng tin cuûa ñôn vò caûm thaùn trong caáu truùc<br /> thoâng tin cuûa dieãn ngoân Khmer, söï keát hôïp ñôn vò caûm thaùn trong caáu truùc thoâng tin cuûa<br /> dieãn ngoân Duø keâ Khmer vaø söï ñaùnh daáu troïng aâm, khoaûng döøng döï baùo thoâng tin cuûa ñôn<br /> vò caûm thaùn trong dieãn ngoân Duø keâ Khmer, chuùng toâi ñaõ tìm thaáy vai troø döï baùo thoâng tin<br /> vaø chöùng minh ñöôïc vai troø ñoù trong loaïi hình ngheä thuaät Duø keâ cuûa ngöôøi Khmer Nam Boä.<br /> Từ khóa: ñôn vò caûm thaùn, döï baùo thoâng tin, Duø keâ Khmer<br /> *<br /> 1. Giôùi thieäu Duø keâ. Vaø noù coù ñaëc ñieåm nhö moät chænh theå<br /> ÔÛ ñoàng baèng soâng Cöûu Long coù gaàn 1,3 troïn veïn veà maët noäi dung, yù nghóa. Noù cuõng<br /> trieäu ñoàng baøo Khmer sinh soáng. Cho ñeán haønh chöùc nhö moät cuù ñoäc laäp. Coù theå noùi<br /> nay, tieáng Khmer, ñaëc bieät laø dieãn ngoân Duø ñaây laø vaán ñeà khaù phöùc taïp, ñoøi hoûi nhieàu<br /> keâ Khmer coøn khaù môùi meû trong lónh vöïc thôøi gian vaø coâng söùc ñeå nghieân cöùu. Do giôùi<br /> nghieân cöùu ngoân ngöõ. haïn veà thôøi gian vaø ngöõ lieäu, chuùng toâi chæ<br /> taäp trung phaân tích vai troø ñaùnh daáu cuûa<br /> Duø keâ laø moät loaïi hình ngheä thuaät trong<br /> ñôn vò caûm thaùn trong dieãn ngoân Duø keâ<br /> vaên hoùa ngöôøi Khmer ñöôïc theå hieän döôùi<br /> Khmer.<br /> hình thöùc dieãn xöôùng. Teân goïi Duø keâ (hoaëc<br /> Ru keâ) voán baét nguoàn töø teân goïi baûn tröôøng Caùc tuoàng Duø keâ ñöôïc khaûo saùt bao goàm:<br /> ca coå ñieån AÁn Ñoä Ramayana du nhaäp vaøo caùc Naøng Tup So Da Chanh cuûa ñoaøn ngheä<br /> nöôùc Ñoâng Nam AÙ tieáp thu aûnh höôûng vaên thuaät AÙnh Bình Minh (Traø Vinh), Naøng Mia<br /> hoùa coå AÁn Ñoä. Duø keâ coù theå bieåu dieãn qua Da cuûa ñoaøn ngheä thuaät Baïc Lieâu, Thuûy<br /> "haùt boùng" hoaëc qua kòch ca vuõ cuûa ngöôøi thaàn keùn reå cuûa ñoaøn ngheä thuaät Traø Vinh.<br /> Khmer ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long vaø 2. Vai troø ñaùnh daáu, döï baùo thoâng tin<br /> thöôøng ñöôïc bieåu dieãn trong caùc ngaøy ñaëc cuûa ñôn vò caûm thaùn trong caáu truùc<br /> bieät nhö: dòp Choâl Chnaêm Thmaây, Ñoâl Ta, leã thoâng tin cuûa dieãn ngoân Khmer<br /> daâng y, caàu an. Caûm thaùn trong Duø keâ laø nhöõng ñôn vò<br /> Ñaëc ñieåm noåi baät nhaát trong dieãn ngoân gaén lieàn vôùi caâu keå, caâu töôøng thuaät, caâu hoûi,<br /> Duø keâ laø yeáu toá caûm thaùn luoân luoân xuaát caâu caàu khieán, haàu heát ñeàu theå hieän thaùi ñoä<br /> hieän daøy ñaëc, laøm taêng tính bieåu caûm cho cuûa ngöôøi noùi, ngöôøi taïo laäp, coøn caûm thaùn<br /> <br /> 44<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> trong caâu nhaän ñònh laïi coù ñaëc tröng laø theå caûnh, ngöõ huoáng maø ñôn vò caûm thaùn xuaát<br /> hieän quan ñieåm cuûa ngöôøi noùi, ngöôøi taïo laäp hieän. Khi phaân tích caàn xem xeùt caùc yeáu toá,<br /> moät caùch roõ raøng nhaát. Trong khi ñoù, taát caû tình huoáng tröôùc vaø sau noù, nhöõng ñôn vò<br /> caùc ñôn vò caûm thaùn coù caáu taïo töø ñôn giaûn maø phaân tích dieãn ngoân goïi laø thoâng tin cuõ<br /> ñeán phöùc taïp, töø ñôn vò coù caáu taïo töông vaø thoâng tin môùi.<br /> ñöông vôùi töø cho ñeán caùc ñôn vò coù caáu taïo Cuõng löu yù raèng caùch goïi thoâng tin cuõ vaø<br /> phöùc taïp hôn coù yù nghóa rieâng bieät, khaùc thoâng tin môùi trong dieãn ngoân Duø keâ khaù<br /> nhau ñeàu coù vai troø ñaùnh daáu thoâng tin phöùc taïp vaø coù theå gaây ra nhieàu tranh caõi.<br /> trong dieãn ngoân Duø keâ. Ñôn vò caûm thaùn coù Trong baøi vieát naøy, chuùng toâi chæ ñeà caäp ñeán<br /> chöùc naêng döï baùo thoâng tin trong dieãn ngoân chuùng nhö laø caùc yeáu toá khoâng theå thieáu cuûa<br /> theo sau noù trong moät ñoaïn thoaïi. Noù coù khaû moät chænh theå laø dieãn ngoân Duø keâ Khmer vaø<br /> naêng döï baùo keát quaû cuûa moät tình huoáng söï phaân tích chuùng vôùi muïc ñích laøm roõ caùc ñaëc<br /> kieän, mang yù nghóa döï baùo thoâng tin cuûa ñieåm cuûa ñôn vò caûm thaùn trong dieãn ngoân<br /> ñoaïn thoaïi. Duø keâ Khmer.<br /> Thí duï: Lum- Phaùch: Teâ…teâ…! Chhup sanh aâu Theo F. De Saussure, baûn chaát ngoân ngöõ<br /> puc ôi! Mieân röông aây anh-chaâng? Koâl ñoât chia naâu<br /> voán coù tính heä thoáng, nhieàu taàng baäc, moät<br /> kha-noâng soâ-banh (Khoâng...khoâng...! Khoan ñaõ cha<br /> ñôn vò coù theå laø con cuûa heä thoáng naøy nhöng<br /> ôi! Coù chuyeän gì xaûy ra vaäy? Con nhö ôû trong mô).<br /> coù theå laø meï cuûa nhieàu heä thoáng, yeáu toá con<br /> Caûm thaùn trong dieãn ngoân treân döï baùo<br /> khaùc. Töø ñoù cuõng coù theå noùi ñôn vò caûm thaùn<br /> thoâng tin khoâng thöïc hieän ñöôïc vieäc laøm hay<br /> trong dieãn ngoân Duø keâ Khmer coù caáu truùc<br /> keá hoaïch ñang laøm, ñang döï ñònh laøm, saép<br /> phöùc taïp, goàm nhieàu thaønh phaàn. Tröôøng<br /> dieãn ra. Tình huoáng naøy döï baùo veà söï kieän laø<br /> hôïp phöùc taïp laø khi ñôn vò caûm thaùn coù ít<br /> vua trao ngai vaøng laïi cho con trai nuoâi maø<br /> nhaát hai thaønh phaàn laø hai ñôn vò mang<br /> oâng töøng ra leänh ñaùnh traùo ñeå baûo veä tính<br /> nghóa vaø haønh chöùc nhö moät cuù nhöng<br /> maïng cho con, ñoái phoù vôùi lôøi höùa cuøng thuûy<br /> khoâng chöùa ñöïng thoâng tin. Nhieàu tröôøng<br /> thaàn nhöng söï thaät laïi khoâng phaûi vaäy, chaøng<br /> hôïp caáu truùc dieãn ngoân coù ñeán 4, 5 thaønh<br /> thanh nieân laø con ruoät cuûa baùc thôï saên.<br /> phaàn maø moãi thaønh phaàn vöøa coù theå haønh<br /> Caùc yù nghóa caûm thaùn döï baùo thoâng tin<br /> chöùc nhö moät cuù hoaøn chænh, vöøa laø thaønh<br /> raát ña daïng, chuùng bieán hoùa linh hoaït theo<br /> phaàn caáu taïo neân ñôn vò lôùn hôn.<br /> ngöõ caûnh, coù nhieàu neùt nghóa hôn laø coù<br /> Thí duï: Hoaøng töû: Ui…ui…! AÂy dô…! Ui…ui…ui…!<br /> nhieàu bieán theå ngöõ aâm.<br /> Chhö puùa nas, loât ôi! (Ui…ui…! AÂy dô…! Ui…ui…ui…!<br /> Qua khaûo saùt, chuùng toâi thaáy vieäc khaùi Ñau buïng quaù, oâng ôi!)<br /> quaùt hay aùp ñaët cho dieãn ngoân Duø keâ Khmer<br /> Dieãn ngoân trong thí duï neâu treân bao<br /> moät caáu truùc nhaát ñònh, cô baûn nhaát taùch<br /> goàm naêm thaønh phaàn theo caáu truùc: caûm<br /> khoûi ñôn vò caûm thaùn laø khoâng hôïp lí. Bôûi vì<br /> thaùn 1 (tieáng keâu la töï nhieân) + caûm thaùn 2<br /> caáu truùc dieãn ngoân ñôn giaûn hay phöùc taïp<br /> (tieáng keâu la töï nhieân) + caûm thaùn 3 (tieáng<br /> hoaøn toaøn chòu aûnh höôûng cuûa ñôn vò caûm<br /> keâu la töï nhieân) + keâu than 4 + keâu goïi 5.<br /> thaùn keát hôïp vôùi noù. Vieäc khaûo saùt, phaân<br /> tích baét buoäc phaûi tieán haønh gaén lieàn vôùi Moãi thaønh phaàn ñeàu coù yù nghóa caûm thaùn:<br /> tình huoáng trong ñoaïn thoaïi, ñaët trong ngöõ 1,2,3 theå hieän söï ñau ñôùn; 4 coù yù nghóa caûm<br /> <br /> 45<br /> Journal of Thu Dau Mot University, No 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> thaùn theå hieän söï ñau ñôùn ñoàng thôøi cho bieát 7. Caûm thaùn + [Caûm thaùn + hoâ goïi]. Thí<br /> theâm thoâng tin môùi laø ñau caùi gì, ôû ñaâu. Lôøi duï:<br /> keâu goïi oâng ôi coù quan heä chaët cheõ vôùi 4, Viasana: AÂy-da! Ui… neang ôi! (AÂy da!...<br /> nhöng vaãn coù theå taùch rôøi ra. Noùi caùch khaùc, Ui…naøng ôi!). (Naøng Tup So Da Chanh).<br /> khi noù ñöùng ñoäc laäp trong ngöõ caûnh naøy thì 8. [Caûm thaùn]3 + Caâu keå. Thí duï:<br /> noù vaãn mang yù nghóa caûm thaùn keâu goïi ñeå OÂi…OÂi…! OÂi … Beùt kut kha-nhom hôi!(OÂi…OÂi…!<br /> than ñeå thaùn roõ raøng. OÂi…! Beå moâng toâi roài!) (than ñau). (Thuyû thaàn keùn reå).<br /> <br /> 3. Söï keát hôïp ñôn vò caûm thaùn trong 9. [Caûm thaùn + hoâ goïi] + Caâu caàu khieán.<br /> caáu truùc thoâng tin cuûa dieãn ngoân Duø Thí duï:<br /> keâ Khmer Viasana: OÂi! Neang ôi! Chui oâs kha-nhom lông<br /> phon neang ôi!(OÂi! Naøng ôi! Giuùp keùo toâi leân vôùi<br /> Trong Duø keâ Khmer, caáu truùc dieãn ngoân<br /> naøng ôi!) (keâu giuùp). (Thuyû thaàn keùn reå).<br /> coù theå coù 14 daïng, coù theå ñaët teân cho töøng<br /> 10. [Caûm thaùn + hoâ goïi] + Caâu hoûi. Thí<br /> daïng ñoàng thôøi thoáng keâ tæ leä (phaàn traêm)<br /> duï:<br /> trong soá töø ñaõ khaûo saùt.<br /> Clay: OÂ… loât pa-ñaây! Loât khaâng röông aây bal<br /> 1. [Caûm thaùn]. Thí duï: chia onh-kui boât sok ka-bal anh-chaâng! (OÂ...OÂng<br /> Höù…! (Naøng Tup So Da Chanh) choàng! OÂng giaän chuyeän gì maø ngoài böùt ñaàu böùt toùc<br /> Viasana: choøm let meân! (Laï thaät!) (ngaïc nhieân) vaäy?)(ngaïc nhieân, khoù chòu). (Naøng Mia- Da).<br /> Khi mình ñi laøm veà lieàn thaáy thöùc aên doïn saün, coøn 11. Caûm thaùn + Nhaán maïnh (ñieäp töø,<br /> noùng hoâi hoåi. Töø nhoû tôùi lôùn ôû vôùi meï, khoâng khi naøo ñoäng/danh/tính töø) + Caâu keå. Thí duï:<br /> maø coù thöùc aên ngon nhö vaäy). (Naøng Tup So Da-<br /> Clay: Dôù…! Ruùc rô, ruùc rô, ruoác ñol sa-laép kos<br /> Chanh).<br /> kha-mieân sa-aây ñe!(Dôù...! Luïc loïi, luïc loïi, tìm ñeán<br /> 2. [Caûm thaùn] 2. Thí duï: cheát cuõng khoâng coù gì ñaâu !) (Phaûn baùc, mæa mai).<br /> Lum Phaùch: AÂy da! Ui…! (AÂy da!.. Ui…!)(than (Naøng Mia- Da).<br /> ñau ñôùn). (Thuyû thaàn keùn reå). 12. Caâu keå + Caûm thaùn. Thí duï:<br /> 3. [ Caûm thaùn + Caâu keå]. Thí duï: Hoaøng töû: Neáu nhö choàng vuù coøn soáng thì keâu<br /> Tup So Da Chanh: OÂ…! Keâ taâu tha-vô ca oi loât oâng aáy ñeán maø than thôû ñi chôù ñöøng coù than thôû vôùi<br /> seâ-thaây hôi! (OÂ…! Ngöôøi ta ñi laøm vieäc cho oâng phuù con. Coâl kha-chöl nas loât ôi! (Con laøm bieáng laém trôøi<br /> hoä roài!). (Naøng Tup So Da Chanh). ôi! [loât ôi]. (Thuûy thaàn keùn reå).<br /> 4. [Caûm thaùn] 2 + Caâu keå. Thí duï: 13. Caûm thaùn + Hoâ goïi + Than. Thí duï:<br /> Viasana: Ha! Put-thoâ! Me kha-nhom beat ka-bal Nhuû maãu: OÂ… teâu-va-ña loát ôi! Ma-ñaùch khos<br /> hôi! (Haû…! Trôøi…! Meï toâi bò beå ñaàu roài!). kha-nhom pi-bac chaùch maø-les!) (OÂ ...OÂng trôøi ôi!<br /> (Naøng Tup So Da Chanh) Sao maø toâi laïi khoå taâm theá!). (Thuyû thaàn keùn reå).<br /> 5. [Caûm thaùn + Caâu keå]2. Thí duï: 14. Caûm thaùn + Than + Hoâ. Thí duï:<br /> Viasana: A…! Kha-nhom nöùc không hôi! (A…! Toâi nghó Vua: OÂ…! Sa-laép hôi loât ôi! (OÂ...! Cheát roài...trôøi ôi!)<br /> .(Thuyû thaàn keùn reå)<br /> ra roài! Hoâm nay toâi seõ khoâng ñi laøm cho oâng phuù hoä. Toâi seõ<br /> rình xem ngöôøi ñoù laø ai?) (söïc nhôù, möøng rôõ). (Naøng Tup So Theo caùc daïng caáu truùc dieãn ngoân trình<br /> Da Chanh). baøy treân, caáu truùc cuûa ñôn vò caûm thaùn trong<br /> 6. [Caûm thaùn + hoâ goïi]. Thí duï: dieãn ngoân Khmer thöôøng laø moät töø caûm<br /> Viasana:OÂ…! Me ôi me! (OÂ…! Meï ôi meï). (Naøng thaùn taïm goïi laø caáu truùc ñôn vaø khoâng coù<br /> Tup So Da Chanh). thoâng tin. Chuùng thöôøng laø nhöõng töø hoâ goïi<br /> <br /> 46<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> hay töø moâ phoûng tieáng keâu la töï nhieân ñöùng 2. Nhuû maãu: Put-thoâ (Trôøi ôi...!) (4).<br /> ñoäc laäp moät mình (OÂ…!), ñöôïc laëp laïi (OÂ…oâ...!) 3. Vua: Töø ñaây veà sau con khoâng coøn nguy hieåm<br /> hoaëc keát hôïp vôùi moät ñôn vò töông ñöông gì nöõa.<br /> <br /> gaàn gioáng noù (OÂ…ui…!), taïm goïi laø caáu truùc 4. Lum- Phaùch: Teâ…! Chup sanh! Teâu-va-ña loât<br /> ôi!(Khoâng...! Khoan ñaõ!Trôøi ôi oâng ôi)! [Teâu-va-ña loât<br /> keùp. Cuõng coù theå laø moät keát caáu cuûa lôøi goïi,<br /> ôi]. Luùc maø toâi ngoài leân ngai vaøng thì maát maïng moät<br /> bao goàm caùc thaønh phaàn nhö [ñoái töôïng ñöôïc<br /> ngöôøi daân thöôøng. Hoï coù toäi gì? Rieâng oâng thôï saên laø<br /> goïi + hoâ ngöõ (aø, aï, ôi)] (trôøi ôi) vaø töông töï caáu<br /> ngöôøi daân hieàn laønh phaûi maát con trai yeâu quyù cuûa<br /> truùc ñôn, caáu truùc naøy cuõng khoâng coù thoâng mình. Vaäy thì oâng aáy ñaõ laøm neân toäi gì, trôøi ôi!(5).<br /> tin, khoâng thöïc hieän chöùc naêng meänh ñeà. 5. Nhuû maãu: Trôøi ôi...! [Pres maø-chaùs tha-lay<br /> Ngoaøi ra coøn coù daïng lôøi than, coù caáu truùc bao ôi!] (6) Chau bong-kôt roâ-bos kha-nhom pro-hel chia<br /> goàm [thöïc töø + hö töø] (cheát roài!). Thí duï: sa-laép hôi!(Chaùu ruoät cuûa toâi chaéc laø cheát roài!).<br /> Nhuû maãu: slaêp hôi (Cheát roài!) Prap oi rieâl soát te Trong (3), (4), (5), (6) ñeàu coù caûm thaùn<br /> minh sñaép tam kha-nhom (Baûo cho hoïc haønh maø hoâ goïi keâu trôøi. Ngöôøi Khmer cuõng coù thoùi<br /> khoâng nghe lôøi toâi) (1).<br /> quen keâu goïi oâng trôøi laø ñaáng saùng taïo ñeå<br /> Caûm thaùn coøn coù caáu truùc gheùp 3 thaønh than ñeå thaùn. Theo tín ngöôõng hoï cuõng<br /> phaàn hoaëc hôn 3 thaønh phaàn keát hôïp vôùi thöôøng keâu Phaät ñeå nhôø cöùu giuùp.<br /> nhau. Chaúng haïn, caáu truùc caûm thaùn coù caáu<br /> Nhö vaäy, cho duø laø vaán ñeà veà thoâng tin<br /> truùc 1 töø keát hôïp vôùi caáu truùc lôøi than, lôøi<br /> cuõ hoaëc môùi yù nghóa caûm thaùn ñeàu phuï thuoäc<br /> goïi. Caùc thaønh phaàn trong caáu truùc naøy cuõng<br /> vaøo ngöõ caûnh, ñoaïn thoaïi. Ñoái vôùi caáu truùc<br /> coù theå hoaùn ñoåi vò trí cho nhau taïo ra ñôn vò<br /> caûm thaùn töông ñöông thì yù nghóa caûm thaùn<br /> caûm thaùn môùi, nhöng troïng aâm ñaùnh daáu<br /> trong caáu truùc naøy laø tình caûm, caûm xuùc, thaùi<br /> khaùc nhau. Thí duï:<br /> ñoä cuûa ngöôøi phaùt ngoân ñöôïc theå hieän ñoàng<br /> Vua: OÂ …! Sa-laép hôi…! Loât ôi! Com tha-vô<br /> thôøi trong luùc phaùt ngoân, trong ngöõ caûnh cuï<br /> ñoât chha-nes! (OÂ...! Cheát roài...!trôøi ôi! Ñöøng coù laøm<br /> theá!) (2). theå vaø ít leä thuoäc vaøo ngöõ caûnh. Coøn ñoái vôùi<br /> caáu truùc laø keát caáu cuûa lôøi goïi, lôøi than thì<br /> Trong haàu heát caùc dieãn ngoân, thoâng tin<br /> caàn ñeán ngöõ caûnh ñoaïn thoaïi, ngöõ caûnh, lôøi<br /> cuõ hay sôû ñeà laø nhöõng ñôn vò theo sau thoâng<br /> thoaïi, söï kieän tröôùc vaø sau noù ñeå xem xeùt vì<br /> tin môùi vaø taát caû chuùng ñöôïc ñaùnh daáu baèng<br /> yù nghóa caûm thaùn cuûa noù khoâng phaûi luùc naøo<br /> ñôn vò caûm thaùn.<br /> cuõng theå hieän trong beà maët töø, cuù. Thí duï<br /> Caàn löu yù raèng, rieâng vaán ñeà veà ñoái<br /> ñoaïn thoaïi (18,3):<br /> töôïng ñöôïc goïi trong caáu truùc dieãn ngoân cuõng<br /> 1. Coâng chuùa: Dông com naâu ti neas du, dông<br /> ñaõ raát phöùc taïp. Ñoái töôïng hoâ goïi ôû ñaây<br /> taâu chhaép lông (mình ñöøng ôû ñaây laâu, mình haõy ñi<br /> khoâng phaûi laø hoâ goïi thoâng thöôøng maø laø nhanh leân).<br /> nhöõng ñoái töôïng thuoäc theá heä beà treân, cha 2. Coâng chuùa: Chhaép lông bon! (Nhanh ñi anh!)<br /> meï, oâng baø, ngöôøi ñaõ qua ñôøi, löïc löôïng sieâu 3. Lum- Phaùch: A… ha! (A...haû!) (7)<br /> nhieân, trôøi, phaät maø con ngöôøi coù nieàm tin 4. Coâng chuùa: Sa-laép hôi! (Cheát roài) (8)<br /> coù theå cöùu giuùp con ngöôøi vaø thöôøng keâu goïi 5. Thuûy thaàn: Höù! Dông môl enh ñoât meas prac,<br /> ñeå than ñeå thaùn. Thí duï: ponh-te enh pro-chhaêng chia muoâi dông rö? Höû! (Ta<br /> 1. Lum- Phaùch: Pre maø-chas tha-lay ôi!(Haû! troïng ngöôi nhö vaøng baïc nhöng ngöôøi laïi ñoái ñaàu<br /> Trôøi ôi....!) (3). vôùi ta aø?) (9).<br /> <br /> 47<br /> Journal of Thu Dau Mot University, No 4 (11) – 2013<br /> <br /> 6. Coâng chuùa: Krap tul pres baây-ña! (Thöa phuï 2. Hoaøng töû: Me ôi, me com dum. Không me<br /> vöông!). dum coâl a-nach me nas.Te me com ní-dei tieát. pro-<br /> 7. Thuûy thaàn: Eng chong taâu tam via rö? sanh bô pa-ñaây roâ-bos me naâu rus me hao cot moât ta-<br /> (Ngöôi muoán ñi theo haén aø?). oânh ta-e taâu, com ta-oâng ta-e chia muoâi coâl. Coâl<br /> <br /> 8. Coâng chuùa: Krap tul pres baây-ña, xoâm pres thunh nas, loât ôi! (Vuù ôi, vuù ñöøng khoùc. Thaáy vuù<br /> <br /> onh a-nich coât phon! Coâl manh at kha-lieât chha-ngai khoùc con toäi nghieäp vuù laém. Nhöng vuù ñöøng noùi nöõa.<br /> <br /> pi bon Phaùch bal teâ. (Thöa phuï vöông, xin haõy Neáu nhö choàng vuù coøn soáng thì keâu oâng aáy ñeán maø<br /> <br /> thöông con vôùi! Con khoâng theå rôøi xa anh Phaùch than thôû ñi, chôù ñöøng coù than thôû vôùi con. Con chaùn<br /> <br /> ñöôïc ñaâu). laém, trôøi ôi! (11)<br /> <br /> 9. Lum- Phaùch: Krap tul pres baây-ña, xoâm pres Trong (10), nhuû maãu thaát voïng ñeán cao<br /> onh a-nich coât phon! Coâl ta-raâu te vil taâu sa-roc com- traøo, khoâng theå noùi gì hôn. Trong (11),<br /> nôt roâ-bos coâl kha-noâng peâl chhaép bom-phot (Thöa hoaøng töû cuõng baát maõn ñeán cao traøo vaø<br /> phuï vöông, xin phuï vöông haõy thöông con vôùi! Con khoâng theå noùi gì theâm. Hai dieãn ngoân naøy<br /> phaûi trôû veà queâ höông cuûa con trong thôøi gian sôùm<br /> ñoái ñaùp nhau theå hieän söï baát ñoàng quan<br /> nhaát).<br /> ñieåm giöõa hai ngöôøi vaø caûm xuùc cuûa hoï ñaõ<br /> Trong (7), (8), (9) ñeàu laø caûm thaùn ñôn,<br /> ñeán ñænh ñieåm.<br /> vaø trong (8), (9) caûm thaùn ñöùng ñoäc laäp<br /> Coù theå hieåu ‘tình thaùi leân ñeán cao traøo’<br /> khoâng coù dieãn ngoân theo sau noù nhöng roõ<br /> laø söï boäc loä caûm xuùc maïnh ra roài doàn neùn laïi<br /> raøng A haû bieåu loä söï söïc nhôù vaø ñoàng tình,<br /> ngay laäp töùc. Khi ñoù caûm xuùc cao vaø maïnh<br /> cheát roài bieåu thò yù nghóa caûm thaùn baát ngôø,<br /> nhaát, söï xuùc ñoäng khoâng che giaáu ñöôïc vaø<br /> döï baùo ngay thoâng tin coù söï vieäc khoâng may<br /> sau ñoù ngöôøi ta coá kìm cheá laïi ñeán möùc<br /> ñang dieãn ra tröôùc maét. Ngöõ caûnh cuûa ñoaïn<br /> khoâng theå noùi gì theâm. Thaäm chí ngöôøi coù<br /> thoaïi naøy giuùp chuùng ta xaùc ñònh Lum-<br /> caûm xuùc cao traøo cuõng khoâng theå kieåm soaùt<br /> Phaùch vaø coâng chuùa ñang tìm caùch troán ai<br /> ñöôïc mình muoán noùi hay nghó gì. Ñôn vò<br /> ñoù vaø gaëp khoù khaên trôû ngaïi ngay laäp töùc.<br /> caûm thaùn vöøa laø bieân giôùi thoâng tin vöøa laø<br /> Tieáp theo ñoù, dieãn ngoân (9) roõ raøng cung caáp<br /> lieân keát thoâng tin vaø boå sung cho saéc thaùi<br /> thoâng tin xaùc ñònh ngöôøi maø hoï muoán troán<br /> thoâng tin. Chaúng haïn, ñôn vò caûm thaùn coù<br /> chính laø thuûy thaàn... Coù theå noùi ñôn vò caûm<br /> theå xen vaøo giöõa sôû ñeà vaø sôû thuyeát, xen giöõa<br /> thaùn bieåu loä caûm xuùc, tình caûm cuûa ngöôøi noùi<br /> thoâng tin cuõ vaø thoâng tin môùi. Thí duï:<br /> ñoái vôùi söï vieäc chöùa trong caùc dieãn ngoân<br /> Meï: tha-ngay kroi dông nöng t’raâu pha-ñon tie<br /> tröôùc ñoù vaø ñoàng thôøi neâu moät söï vieäc cuõng<br /> toâs, pres ôi! (Sau naøy mình seõ bò tröøng phaït, trôøi<br /> thuoäc phaïm vi caûm xuùc, tình caûm sau ñoù.<br /> phaät ôi! (13) Tha-mô nis pro hel chia cho-chot heat<br /> Ñôn vò hay thaønh phaàn caûm thaùn trong sach puoâc via hôi, teâu-va-ña loât ôi! (Giôø naøy chaéc laø<br /> dieãn ngoân Duø keâ Khmer thöôøng ñöùng ôû ñaàu soùi ñaõ xeù xaùc chuùng roài, thaùnh thaàn ôi!(14) Giuùp con<br /> dieãn ngoân. Cuõng coù tröôøng hôïp ñôn vò caûm toâi vôùi thaùnh thaàn ôi! (15)<br /> <br /> thaùn ñöùng ôû cuoái dieãn ngoân, nhaát laø khi bieåu Trong dieãn ngoân (13), (14), ñôn vò caûm<br /> thò tình thaùi leân ñeán cao traøo. Thí duï ñoaïn thaùn Trôøi, Phaät ôi xen giöõa thoâng tin cuõ vaø<br /> thoaïi (4,3): môùi. Thoâng tin cuõ laø moät vieäc laøm khoâng<br /> 1. Nhuû maãu: Ma-ñach via manh sa-ñaép kha- ñuùng nhö boû con treû vaøo röøng seõ coù baùo öùng<br /> nhom anh-chaâng/ Teâu-va-ña ôi//!? (Sao noù khoâng vaø thoâng tin môùi laø noãi lo veà haäu quaû, taùc<br /> nghe lôøi toâi vaäy?/ trôøi ôi!// [Teâu-va-ña ôi!] (10) haïi ñeán caùc con, caùc con seõ bò soùi aên thòt. Vì<br /> <br /> 48<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> coù thoâng tin cuõ laø boû con vaøo röøng neân môùi thoâng tin xuaát hieän sau noù baèng caùch nhaán<br /> gaëp soùi vaø bò aên thòt, vaø tieáp theo laø caàu cöùu maïnh troïng aâm, hay keùo daøi khoaûng döøng,<br /> trong (15). kí hieäu baèng daáu / cho troïng aâm maïnh vöøa<br /> Vò trí cuûa ñôn vò caûm thaùn trong dieãn vaø // troïng aâm maïnh. Ñoái vôùi caáu truùc caûm<br /> ngoân coù vai troø yù nghóa raát quan troïng. Vò trí thaùn phöùc taïp (caáu truùc gheùp) thì trong ñoù coù<br /> cuûa ñôn vò caûm thaùn laø ôû ñaàu hay ôû cuoái luoân ít nhaát 2 thaønh toá ñöôïc ñaùnh daáu vaø thöôøng<br /> luoân coù yù nghóa tình thaùi khaùc nhau. Quan laø 2 thaønh toá ñaàu vaø cuoái. Chaúng haïn:<br /> troïng laø ngöôøi laøm coâng vieäc phaân tích, moâ Vua: OÂ...!// slaêp hôi...!/loât ôi! // Com tha-vô<br /> anh-chaâng! (OÂ...!// Cheát roài...!/trôøi ôi! // (Ñöøng coù<br /> taû phaûi nhaän dieän, phaân bieät vaø chæ ra cho<br /> laøm theá!) (16)<br /> ñöôïc söï khaùc nhau ñoù moät caùch cuï theå nhaát.<br /> Phaân tích caùc khoaûng döøng trong caùc<br /> Trong taát caû caùc tröôøng hôïp, coù ñuùng nhö<br /> ñoaïn thoaïi sau ñaây:<br /> chuùng ta giaû ñònh, nhöõng ñôn vò caûm thaùn ôû<br /> cuoái dieãn ngoân bieåu thò cho yù nghóa tình thaùi Ñoaïn thoaïi (1,1)<br /> 1. OÂng Phuù Hoä: AÂy -laâu manh aây teâ, dei enh<br /> cao traøo. Chuùng ta khoâng theå khoâng nghi<br /> minh taâu bom-rô dông bal. A Ñek, enh chaép a<br /> ngôø giaû ñònh naøy cho ñeán khi chuùng ta tìm<br /> Viasana taâu tha-vô ka bom-rô anh.(Giôø khoâng sao, baø<br /> ra moät hình thöùc töông töï coù noäi dung khaùc khoâng ñi laøm coâng cho toâi ñöôïc. Thaèng Dek, maøy baét<br /> hoaøn toaøn. thaèng Viasana ñi laøm coâng cho tao).<br /> 4. Söï ñaùnh daáu troïng aâm, khoaûng 2. Viasana: Teâ//, me ôi!// Me!/ Coâl minh taâu<br /> döøng döï baùo thoâng tin cuûa ñôn vò chol me teâ! Loât seâ-thaây, xoâm loât a-nach me coâl kha-<br /> nhom phon. Tuùc kha-nhom naâu pha-tes the ma-ñai<br /> caûm thaùn trong dieãn ngoân Duø keâ<br /> kha-nhom oi sa-bôi choøm-ngö sanh, chaêm kha-nhom<br /> Khmer<br /> taâu bom-rô loât). (Khoâng//, meï ôi// meï!/Con khoâng<br /> Caùc ñôn vò caûm thaùn trong dieãn ngoân ñi boû meï ñaâu! OÂng phuù hoä, xin oâng haõy thöông meï<br /> Duø keâ Khmer luoân ñöôïc ñaùnh daáu ñieåm noåi con toâi vôùi. Cho toâi ôû nhaø chaêm soùc meï cho laønh<br /> baät. Tieâu bieåu nhaát laø caùc khoaûng döøng, treân beänh, toâi seõ ñi laøm cho oâng).<br /> vaên baûn thöôøng ñöôïc kyù hieäu baèng daáu "...". 3. Dek: Ñaâng tha kha-luoân mieâl chum-ngö hôi<br /> Ñaèng sau moãi ñôn vò caûm thaùn trong dieãn com oâs teânh Viasana tieát, tuùc oi visana taâu bom-rô loât<br /> seâ-thaây taâu. Lö teâ dei chas? (Bieát thaân coù beänh roài thì<br /> ngoân luoân luoân laø nhöõng khoaûng döøng, keå caû<br /> ñöøng níu keùo Viasana nöõa, ñeå cho Viasana ñi laøm<br /> caùc ñôn vò caûm thaùn chæ coù vai troø laø thaønh<br /> cho oâng phuù hoä. Coù nghe khoâng haû baø giaø?) (teân haàu<br /> phaàn caáu taïo neân moät ñôn vò caûm thaùn phöùc ñaám maïnh vaøo ñaàu baø meï)<br /> taïp hôn. Ñôn vò caûm thaùn bao giôø cuõng laø 4. Viasana: Ha…!// Put thoâ…!/ Me kha-nhom<br /> nhöõng ñôn vò coù aâm tieát baét buoäc phaûi ñöôïc bet ka-bal hôi! Cheânh chhieâm cha-rôn nas! Os loât<br /> ñaùnh daáu baèng söï noåi baät veà nhòp ñieäu, ngöõ tha-vô aây cos cak sa-hau ma-les. Os loât chia puoâc khoâ<br /> ñieäu, troïng aâm trong dieãn ngoân. Söï noåi baät khaâu).(Haû…!// Trôøi…! /Meï toâi bò beå ñaàu roài! Maùu<br /> veà nhòp ñieäu hay ngöõ ñieäu, troïng aâm trong chaûy nhieàu quaù! Caùc oâng laøm gì maø hung tôïn döõ vaäy.<br /> Maáy oâng laø boïn aùc oân). (hoaûng hoát)<br /> dieãn ngoân Duø keâ khoâng phaûi luoân laø söï noåi<br /> troäi veà cao ñoä, troïng aâm maø coù theå laø söï Ñoaïn thoaïi (1,2):<br /> 1. Clay: OÂ…//Loât pa-ñaây!/ Khaâng röông aây bal<br /> giaûm daàn caùc yeáu toá ñoù.<br /> chia onh-kui boot sooc ka-bal anh-chaâng? (OÂ...//OÂng<br /> Thí duï: Trong ngöõ caûnh (1,1) sau ñaây caùc choàng!/OÂng giaän chuyeän gì maø ngoài böùt ñaàu böùt toùc<br /> ñôn vò caûm thaùn ñöôïc ñaùnh daáu döï baùo cho vaäy?) (ngaïc nhieân, khoù chòu)<br /> <br /> 49<br /> Journal of Thu Dau Mot University, No 4 (11) – 2013<br /> <br /> 2. Clay: Pres ôi!/ Kha-mieâl ong-kia muoâi krop caûm xuùc khaùc nhau. OÂ laø ngaïc nhieân, baát<br /> na xoù… Roâ-sieâl neas pro-hel chia si chia-muoâi om-böl, ngôø tröôùc söï vieäc hay söï kieän maø theo ngöõ<br /> ngoùp coâl kha-nhom hôi! (Trôøi (Phaät) ôi!/ Khoâng coù<br /> caûnh laø baùc thôï saên quì laïy vua vì tin raèng<br /> moät con teùp naøo... Chieàu toái nay chaéc laø aên vôùi muoái<br /> vua ñaõ giuùp mình nhöng vua laïi nghó thôï<br /> cheát con toâi roài!) (Thaát voïng, than phieàn)<br /> saên môùi laø ngöôøi giuùp vua vaø vua mang ôn,<br /> 3. Clay: Dôù…!/ Ruùc rô, ruùc rô,… Ruoác ñol sa-laép<br /> ñaây laø thoâng tin cuõ coù theå tìm laïi töø dieãn<br /> kos minh không sa-aây ñe. (Dôù...!/ Luïc loïi, luïc loïi.<br /> Tìm ñeán cheát cuõng khoâng coù gì ñaâu). (phaûn baùc, mæa ngoân ñi tröôùc, töø ngöõ caûnh. Trôøi ôi laø lôøi keâu<br /> mai). than cho söï vieäc dieãn ra quaù baát ngôø vaø<br /> Ñoaïn thoaïi (1,1), dieãn ngoân 4 coù 2 khoâng coù theå giaûi thích ngay ñöôïc, haønh<br /> khoaûng döøng daøi phía sau 2 caûm thaùn haû vaø ñoäng quì caûm ôn cuûa baùc thôï saên laø khoâng coù<br /> tröôùc ñoù vaø laø thoâng tin môùi, döïa vaøo ngöõ<br /> trôøi. Khoaûng döøng naøy giuùp phaân bieät 2 ñôn<br /> caûnh ñöôïc caûm thaùn ñaùnh daáu. Ñaây laø 2 loaïi<br /> vò caûm thaùn ñöôïc phaùt ra gaàn keà nhau.<br /> caûm thaùn dieãn taû hai caûm xuùc khaùc nhau<br /> Khoaûng döøng coøn bieåu loä caûm xuùc hoaûng hoát,<br /> neân ñeàu ñöôïc ñaùnh daáu.<br /> baát ngôø ñau ñôùn ñaùnh daáu thoâng tin môùi laø<br /> coù söï vieäc ñoät ngoät xaûy ra trong ngöõ caûnh, Thöïc teá trong caùc dieãn ngoân Duø keâ, caùc<br /> meï beå ñaàu laø ñieàu khoâng tìm ñöôïc töø caùc ñôn vò caûm thaùn luoân laø ñôn vò coù chöùc naêng<br /> dieãn ngoân tröôùc ñoù. Moät trong hai caûm thaùn ñaùnh daáu, coù cöôøng ñoä cao hôn caùc thaønh<br /> phaàn coøn laïi. Nhöõng dieãn ngoân ngheä thuaät<br /> coù ñôn vò mang troïng aâm maïnh hôn laø haû,<br /> nhö caûi löông cuõng coù ñaëc ñieåm naøy. Ñôn vò<br /> döï baùo thoâng tin cho ñieàu saép noùi ra seõ raát<br /> caûm thaùn ñöôïc ñaùnh daáu duø coù cöôøng ñoä nhö<br /> baát ngôø. Ñaây cuõng laø caùch phaân bieät hai loaïi<br /> theá naøo thì cuõng luoân luoân coù moät söï töông<br /> yù nghóa caûm thaùn baát ngôø, heát hoàn vaø ñau<br /> phaûn roõ raøng vôùi nhöõng ñôn vò caûm thaùn coøn<br /> ñôùn keâu thaùn.<br /> laïi trong caáu truùc gheùp vaø vôùi thaønh phaàn<br /> Ñoaïn thoaïi (1,2), coù söï tình laø ngöôøi vôï khaùc trong dieãn ngoân.<br /> ñi tìm choàng, khoaûng döøng daøi sau caûm thaùn<br /> Trong dieãn ngoân naøo coù hai ñôn vò caûm<br /> oâ cuûa dieãn ngoân 1 ñaùnh daáu söï möøng rôõ, döï<br /> thaùn trôû leân, hoaëc khaùc nhau, hoaëc laø laëp laïi<br /> baùo thoâng tin môùi trong ngöõ caûnh ñoaïn töø moät ñôn vò cô sôû thì coù ít nhaát moät ñôn vò<br /> thoaïi laø tìm gaëp ñöôïc ngöôøi choàng. Töông töï, laø noåi baät hôn. Chaúng haïn söï noåi baät cuûa<br /> khoaûng döøng sau dôù trong dieãn ngoân 2 ñaùnh ñôn vò caûm thaùn trong caùc dieãn ngoân cuûa<br /> daáu thoâng tin môùi sau ñoù laø söï phaûn baùc vì ñoaïn thoaïi sau ñaây:<br /> noù bieåu loä caûm xuùc khoâng ñoàng tình vôùi vieäc Ñoaïn thoaïi (2,3):<br /> ñi tìm thöùc aên baèng vieäc baét caù, toâm cuûa<br /> 1. Hoaøng töû: ui…/ui…// aây dô…!//<br /> ngöôøi choàng. Ui…/ui…/ui...!// Chhö puùa nas, loât ôi! (Ui…/ui…//!<br /> Trong (16), oâ cuõng dieãn taû söï baát ngôø, AÂy dô…!// Ui…/ui…/ui…//! Ñau buïng quaù, oâng ôi!)<br /> <br /> coøn cheát roài vaø trôøi ôi ñeàu laø keâu than. Ñaây 2. Tì nöõ: Pres onh sa-nghieâm taâu! (Hoaøng töû<br /> haõy nín ñi!)<br /> laø ba thaønh phaàn caûm thaùn coù söï ñaùnh daáu<br /> 3. Hoaøng töû: Ha!// AÂy doâi… //aây doâi…/aây doâi!/<br /> vaø döï baùo thoâng tin, ñieàu saép noùi ra laø ñieàu<br /> (Haû!// AÂy doâi…//aây doâi…/aây doâi/!)<br /> khoâng hay, khoâng may maén, khoâng ñuùng. ÔÛ<br /> 4. Hoaøng töû: ma-ñach enh oi dông xi phle chhô,<br /> dieãn ngoân naøy coù ñeán hai ñôn vò mang troïng min hoi dông thôp? (Sao ngöôi cho ta aên traùi caây maø<br /> aâm maïnh ngang nhau, ñaùnh daáu hai loaïi khoâng cho ta hoân ngöôi?).<br /> <br /> 50<br /> Tạp chí Đại học Thủ Dầu Một, số 4 (11) – 2013<br /> <br /> 5. Tì nöõ: Pres-onh lông chhoâ taâu! Pres onh ôi, trong caáu truùc thoâng tin caàn ñöôïc xem xeùt ñeå<br /> ma-ñach kos pres onh kha-soi ma-les? Ka-ron te rot hieåu nghóa thì dieãn ngoân trong Duø keâ<br /> pro-len chia muoâi tul bon-kum te pres onh ñeânh naâu<br /> Khmer luoân laø nhöõng ñoái thoaïi trao ñaùp tröïc<br /> minh tol tieât. (Hoaøng töû ñöùng daäy ñi! Hoaøng töû ôi,<br /> tieáp döïa vaøo ngöõ caûnh, tình thaùi cuûa noù vaø<br /> sao hoaøng töû yeáu theá? Chæ coù chaïy giôõn vôùi tì nöõ maø<br /> hoaøng töû ñuoåi coøn khoâng kòp nöõa). khoâng nhaát thieát phaûi xem xeùt ñeán söï vaéng<br /> 6. Hoaøng töû: Ka pich dông pu-ke nas, te moât pi maët hay coù maët caùc thaønh phaàn trong caáu<br /> kha-lanh dông chrôl peât bal chia dông ñeânh minh tol truùc thoâng tin.<br /> puoâc enh. (Thaät söï ta raát gioûi nhöng do ta nhieàu môõ<br /> *<br /> quaù neân ta röôït khoâng kòp caùc noâ tì ngöôi).<br /> 7. Tì nöõ: Choâs minh meân pres onh thot peât bal Duø keâ Khmer laø loaïi hình ngheä thuaät<br /> chia ñeânh minh tol puoâc kha-nhom. (Chöù khoâng saân khaáu ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu ñaùnh giaù<br /> phaûi hoaøng töû maäp quaù roài chaïy khoâng kòp chuùng raát cao veà giaù trò vaên hoùa, tinh thaàn nhöng<br /> toâi?). noù ñang ñöùng tröôùc nguy cô mai moät daàn.<br /> 8. Hoaøng töû: Hôù!// Hôù!/ puoâc tia saây com ní-<br /> Duø keâ Khmer caàn ñöôïc khaûo saùt nghieân<br /> dei pieâc that hot na! Pruùa aây dông minh choâl chach<br /> cöùu moät caùch coù heä thoáng hôn ñeå cuûng coá,<br /> sa-ñaép pieâc nöng teâ na. (Hôù!// Hôù!/ Noâ tì ñöøng noùi<br /> tieáng maäp nheù! Bôûi vì ta khoâng thích nghe tieáng ñoù baûo toàn vaø phaùt huy hôn nöõa baûn saéc vaên<br /> nheù!). hoùa daân toäc Khmer Nam Boä.<br /> Ñoaïn thoaïi (3,3) Nhöõng ñaëc tröng veà keát caáu ñaõ laøm neân<br /> 1. Tì nöõ: Pro-sanh pres onh minh sa-ñaêp kha- baûn saéc rieâng trong vaên hoïc ngheä thuaät<br /> nhom teâ, kha-nhom nöng taâu pa-rap net nieâng. Neáu Khmer, caûm thaùn khi thì laøm cho caâu<br /> hoaøng töû khoâng nghe lôøi toâi thì toâi seõ ñi thöa vôùi nhuû chuyeän maïnh meõ hôn, khi thì meàm maïi hôn.<br /> maãu.<br /> Khi noùi chuyeän vôùi nhöõng ñoái töôïng khaùc<br /> 2. Hoaøng töû: Ha…!// Tia saây! AÂy doâi…!// AÂy<br /> nhau: ñoái vôùi cha meï, ngöôøi beà treân, khaùc<br /> doâi…!/ Taâu pa-rap kot kö dông pi-bac tieât hôi! Ñaâng<br /> vôùi nhöõng ngöôøi ngang haøng vaø nhoû hôn.<br /> teâ? (Haû…!//Noâ tì! AÂy doâi…!// AÂy doâi…!/Ñi thöa baø<br /> aáy thì ta seõ khoå nöõa roài! Bieát khoâng?) Chính caûm thaùn trong dieãn ngoân laøm cho noù<br /> coù moät saéc thaùi ñaëc bieät khaùc vôùi caùc phong<br /> Trong caùc dieãn ngoân thoâng thöôøng khaùc,<br /> caùch khaùc.<br /> söï vaéng maët hay coù maët cuûa caùc thaønh phaàn<br /> *<br /> INFORMATION PREDICTING FUNCTION OF INTERJECTION UNITS<br /> IN KHMER YUKE’S DISCOURSE<br /> Phan Thanh Bao Tran<br /> University of Social Sciences and Humanities<br /> Vietnam National University of Ho Chi Minh City<br /> ABSTRACT<br /> The focus of this study is speech in Yuke (also known as Yike). Using Khmer language<br /> dramatics, we study information predicting function. According to linguistic data studying<br /> interjection units’ marking, information predicting function in Khmer discourse information<br /> structures, the combination of interjection units in Khmer Yuke discourse and stress, and<br /> information predicting pause marking in Khmer Yuke discourse; we discover information<br /> predicting function and are able to prove this function in Khmer Krom (Khmer People who<br /> <br /> 51<br /> Journal of Thu Dau Mot University, No 4 (11) – 2013<br /> <br /> <br /> live in the South of Vietnam) Yuke. The most outstanding characteristic in Yuke’s discourse<br /> is that the interjection factors appear numerously, which increase Yuke's expressiveness.<br /> Also, it has the characteristics of a perfect whole in content and meaning; functioning as an<br /> independent sentence. As this is a complex matter requiring lot of time and effort to study;<br /> due to limitations of time and linguistics data, this study focus on analyzing the sentence<br /> marking function of interjection units in Khmer Yuke’s discourses only as an initial<br /> consideration. The writer regards this article as one of important foundations for following<br /> study, especially systematic studies about interjection units in vivid and varied of this<br /> language through comparison with the other Khmer texts.<br /> TAØI LIEÄU THAM KHAÛO<br /> [1] Nguyeãn Vaên AÙi (chuû bieân) (1994), Töø ñieån phöông ngöõ Nam Boä, NXB Toång hôïp thaønh phoá<br /> Hoà Chí Minh.<br /> [2] [2] Dieäp Quang Ban (chuû bieân) - Hoaøng Vaên Thung (1996), Ngöõ phaùp tieáng Vieät, taäp moät,<br /> NXB Giaùo duïc.<br /> [3] Dieäp Quan Ban (2010), Töø ñieån thuaät ngöõ ngoân ngöõ hoïc (sô thaûo), NXB Giaùo duïc.<br /> [4] Ñinh Vaên Ñöùc (2001), Ngöõ phaùp tieáng Vieät - töø loaïi, NXB Ñaïi hoïc Quoác gia Haø Noäi.<br /> [5] Nguyeãn Taøi Caån (1975), Ngöõ phaùp tieáng Vieät, NXB Ñaïi hoïc vaø Trung hoïc chuyeân nghieäp.<br /> [6] Nguyeãn Thieän Giaùp (2010), 777 khaùi nieäm ngoân ngöõ hoïc, NXB Ñaïi hoïc Quoác gia Haø Noäi.<br /> [7] Cao Xuaân Haïo (chuû bieân), Hoaøng Xuaân Taâm - Nguyeãn Vaên Baèng – Buøi Taát Töôm (1999),<br /> Ngöõ phaùp chöùc naêng tieáng Vieät, Quyeån 1: Caâu trong tieáng Vieät: Caáu truùc - Ngöõ nghóa - Coâng<br /> duïng, NXB Giaùo duïc.<br /> [8] Cao Xuaân Haïo (1991), Tieáng Vieät - Sô thaûo ngöõ phaùp chöùc naêng, Quyeån 1, NXB Khoa hoc xaõ<br /> hoäi.<br /> [9] Phaïm Thò Ly (2002), Tieåu töø tình thaùi cuoái caâu moät trong nhöõng phöông tieän chuû yeáu dieãn<br /> ñaït yù nghóa tình thaùi trong tieáng Vieät (Ñoái chieáu vôùi nhöõng phöông tieän dieãn ñaït caùc yù nghóa<br /> töông öùng trong tieáng Anh), Taïp chí Ngoân ngöõ, soá 13.<br /> [10] Hoaøng Pheâ (chuû bieân) (2000), Töø ñieån tieáng Vieät, NXB Ñaø Naüng.<br /> [11] Nguyeãn Anh Queá (1988), Hö töø trong tieáng Vieät hieän ñaïi, NXB Khoa hoïc xaõ hoäi.<br /> [12] Nguyeãn Minh Thuyeát, Nguyeãn Vaên Hieäp (1998), Thaønh phaàn caâu tieáng Vieät, NXB Ñaïi hoïc<br /> Quoác gia Haø Noäi.<br /> [13] Phaïm Huøng Vieät (1996), Moät soá ñaëc ñieåm chöùc naêng cuûa trôï töø tieáng Vieät hieän ñaïi, Luaän aùn<br /> phoù tieán só khoa hoïc ngöõ vaên, Haø Noäi.<br /> [14] Nguyeãn Nhö YÙ (chuû bieân) (1997), Töø ñieån giaûi thích thuaät ngöõ ngoân ngöõ hoïc, NXB Giaùo duïc.<br /> [15] Gillian Brown - George Yule (Traàn Thuaàn dòch) (2002), Phaân tích dieãn ngoân, NXB Ñaïi hoïc<br /> Quoác gia Haø Noäi.<br /> [16] David Nunan (Hoà Myõ Huyeàn, Truùc Thanh dòch) (1997), Daãn nhaäp phaân tích dieãn ngoân, NXB<br /> Giaùo duïc.<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 52<br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2