BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ
VIỆN SỐT RÉT - KÝ SINH TRÙNG - CÔN TRÙNG TRUNG ƯƠNG
TRẦN CÔNG HIỀN
TÊN LUẬN ÁN:
THỰC TRẠNG VÉC TƠ SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE, MỐI
TƯƠNG QUAN GIỮA KHÍ HẬU VỚI CHỈ SỐ VÉC TƠ VÀ SỐ MẮC
SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE TẠI 4 TỈNH MIỀN BẮC VIỆT NAM
(2016 - 2017)
Chuyên ngành: Côn trùng học
Mã số: 942 01 06
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. Vũ Đức Chính
TS. Phạm Thị Hằng
Hà Nội - 2019
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi.
Các số liệu và kết quả nghiên cứu trình bày trong luận án là trung thực và chưa từng
được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.
Tác giả luận án
Trần Công Hiền
ii
LỜI CẢM ƠN
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm ơn PGS.TS.
Vũ Đức Chính, TS. Phạm Thị Hằng là thầy giáo, cô giáo đã tận tình hướng dẫn,
truyền đạt kiến thức, giúp đỡ và động viên tôi trong quá trình học tập và hoàn thành
luận án.
Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS. Trần Thanh Dương - Viện trưởng Viện Sốt rét
- Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã luôn khuyến khích, tạo điều kiện cho tôi
hoàn thành luận án.
Trân trọng cảm ơn PGS.TS. Lê Xuân Hùng, GS.TS. Vũ Sinh Nam, PGS.TS.
Nguyễn Văn Vịnh, PGS. TS. Nguyễn Văn Quảng, PGS.TS. Nguyễn Hương Bình, TS.
Nguyễn Văn Dũng, TS. Nguyễn Văn Tuấn, TS. Bùi Lê Duy cùng các anh chị em đồng
nghiệp trong và ngoài Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã đóng
góp nhiều ý kiến có giá trị khoa học trong thời gian hoàn chỉnh luận án.
Chân thành cảm ơn PGS.TS. Cao Bá Lợi - Trưởng Phòng Khoa học - Đào tạo
cùng cán bộ trong phòng đã giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập. Trân trọng cảm
ơn toàn thể cán bộ Trường Cao đẳng Y tế Đặng Văn Ngữ đã chia sẻ và tạo điều kiện
tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu luận án.
Kính trọng cảm ơn Cha và Mẹ - hai người luôn mong muốn các con mình tiến
bộ, cảm ơn Anh, chị, em trong gia đình và các con - những người đã luôn luôn là động
lực mạnh mẽ, gánh vác việc gia đình cho tôi yên tâm học tập, chuyên tâm vào nghiên
cứu khoa học.
Tôi xin cảm ơn các anh, chị, em Tổ Sốt xuất huyết - Khoa Côn trùng đã phối
hợp thu thập mẫu và tham gia tích cực vào lịch trình nghiên cứu để tôi có đầy đủ số
liệu hoàn chỉnh luận án.
Tác giả luận án
Trần Công Hiền
iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
BĐKH
Biến đổi khí hậu
BN
Bệnh nhân
DCBG
Dụng cụ chứa nước có bọ gậy
DCCN
Dụng cụ chứa nước
HCDCT
Hóa chất diệt côn trùng
MĐM
Mật độ muỗi
NCBG
Nhà có bọ gậy
NCM
Nhà có muỗi
PBS
Phosphate Buffer Saline
PCR
Polymerase Chain Reaction
RT-PCR
Reverse Transcription - Polymerase Chain Reaction
SXHD
Sốt xuất huyết Dengue
TBE
Tris-borate- Ethylendiamin Tetraacetic Acid
TTYTDP
Trung tâm Y tế Dự phòng
WHO
World Health Organization (Tổ chức Y tế Thế giới)
iv
MỤC LỤC
CHƯƠNG I. TỔNG QUAN ............................................................................. 3
1.1. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue ................................................. 3
1.1.1. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới .......................... 3
1.1.2. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam ......................... 6
1.1.3. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue tại các điểm nghiên cứu ....... 8
1.2. Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết Dengue ......................................... 10
1.3. Chu kỳ phát triển và hình thái của muỗi Aedes ................................ 12
1.3.1. Chu kỳ phát triển của Aedes ............................................................ 12
1.3.2. Đặc điểm hình thái muỗi Aedes ....................................................... 13
1.4. Phân bố, tập tính của muỗi Aedes ....................................................... 15
1.4.1. Phân bố của muỗi Aedes .................................................................. 15
1.4.2. Tập tính của muỗi Aedes .................................................................. 19
1.5. Vai trò truyền bệnh của muỗi Aedes .................................................. 21
1.5.1. Vai trò truyền bệnh của muỗi Aedes trên thế giới ........................... 21
1.5.2. Vai trò truyền bệnh của Aedes ở Việt Nam ..................................... 22
1.5.3. Mối tương quan giữa mật độ véc tơ với diễn biến bệnh SXHD ...... 24
1.6. Tình hình kháng hóa chất diệt côn trùng của véc tơ sốt xuất huyết
Dengue ........................................................................................................... 24
1.6.1. Tình hình kháng hóa chất diệt côn trùng của véc tơ sốt xuất huyết
Dengue trên thế giới ................................................................................... 24
1.6.2. Tình hình kháng hóa chất diệt côn trùng véc tơ sốt xuất huyết Dengue
ở Việt Nam ................................................................................................. 26
1.7. Mối tương quan giữa một số yếu tố khí hậu với bệnh sốt xuất huyết
Dengue ........................................................................................................... 30
1.7.1. Các nghiên cứu về mối tương quan giữa một số yếu tố khí hậu với
bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới ................................................... 30
1.7.2. Các nghiên cứu mối tương quan giữa một số yếu tố khí hậu với bệnh
sốt xuất huyết Dengue ở Việt Nam ............................................................ 32
CHƯƠNG II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......... 35
2.1. Đối tượng nghiên cứu ........................................................................... 35
2.2. Thời gian nghiên cứu ............................................................................ 35
2.3. Địa điểm nghiên cứu ............................................................................. 35
2.3.1. Tại thực địa ....................................................................................... 35