1
Luận văn
Việc làm trong ngành thuỷ sản ở
tỉnh Cà Mau
2
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chúng ta biết rằng việc làm không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn là vấn
đề xã hội có tính chất toàn cầu, là mối quan tâm hàng đầu của toàn nhân loại
nói chung, của mỗi quốc gia, dân tộc nói riêng. Cho nên có thể nói hiệu quả
của việc giải quyết việc làm cho người lao động gắn liền với sự tồn tại và phát
triển bền vững của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, vấn đề giải quyết việc
làm cho người lao động cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó, đã được Đảng và
Nhà nước ta luôn quan tâm. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng
đã nhấn mạnh: “Giải quyết việc làm là nhân tố quyết định để phát huy nhân tố
con người, ổn định và phát triển kinh tế, làm lành mạnh xã hội, đáp ứng
nguyện vọng chính đáng và yêu cầu bức xúc của nhân dân”. Đến Đại hội đại
biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng đã làm rõ thêm một bước đó là: “Khuyến
khích người lao động tự tạo việc làm, phát triển nhanh các loại hình doanh
nghiệp để thu hút nhiều lao động chú trọng đào tạo nghề, tạo việc làm cho
nông dân, nhất là những nơi đất nông nghiệp bị chuyển đổi do công nghiệp
hoá và đô thị hoá”.
Tỉnh Cà Mau nằm ở cực Nam Tổ quốc, nằm ở điểm cuối Quốc lộ 1A,
gần các nước Đông Nam Á, Cà Mau có điều kiện mở rộng giao lưu kinh tế,
tiếp thu tiến bộ khoa học - công nghệ, chuyển giao công nghệ không chỉ với
các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ, mà còn rất thuận lợi trong
việc giao lưu với các nước khu vực Đông Nam Á và thế giới.
Với tài nguyên khoáng sản của Cà Mau, ba mặt giáp biển, lại tiếp
giáp với thềm lục địa rộng lớn, Cà Mau có tiềm năng về dầu hoả và khí đốt,
nguồn thuỷ sản dồi dào… nó có ý nghĩa to lớn đối với sự nghiệp phát triển
kinh tế - xã hội của tỉnh. Từ đó, tỉnh đã định hướng phát triển ngành thuỷ
sản là ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, như Nghị quyết 04/NQ-TU ngày
3
26/04/1999 của Tỉnh uỷ Cà Mau đã xác định “Là tỉnh có điều kiện tự nhiên
thuận lợi và tiềm năng thuỷ sản to lớn, đa dạng để phát triển thành ngành
kinh tế mũi nhọn góp phần đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đưa
kinh tế Cà Mau từng bước hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới”. Trong
quá trình tổ chức thực hiện ngành thuỷ sản đã góp phần có hiệu quả vào
công cuộc xoá đói giảm nghèo, nếu năm 2000 thu nhập bình quân đạt 350
USD/người thì đến năm 2005 là 582 USD/người. Trong 9 đơn vị hành
chính của tỉnh (trừ thành phố Cà Mau) thì kinh tế của các huyện như Ngọc
Hiển, Năm Căn, Đầm Dơi, Phú Tân, Trần Văn Thời phát triển mạnh hơn
các huyện khác nhờ có thế mạnh thuỷ sản.
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh có nhiều thuận
lợi. Song cũng đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết như: về việc làm cho
người lao động, kết cấu hạ tầng, y tế, giáo dục... Trong đó, vấn đề giải
quyết việc làm cho người lao động để họ có cuộc sống ổn định là vấn đề
nổi cộm bởi bộ phận lao động này khi tách khỏi môi trường sống quen
thuộc trước đây như một hiện tượng vừa mang tính khách quan phổ biến
của quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất, do mang tính đặt thù của tỉnh
Cà Mau. Hiện nay số lượng lao động chuyển đổi ngành nghề khá lớn như
từ nông nghiệp là phổ biến sang lĩnh vực khai thác nuôi trồng, chế biến.
Nhiều hộ không đủ vốn để sản xuất kinh doanh mở rộng dịch vụ; trình độ
học vấn và trình độ chuyên môn kỹ thuật thấp, không có tiền đi học nghề
để hoà nhập vào môi trường mới. Vì vậy tình trạng người lao động sau khi
chuyển dịch cơ cấu kinh tế thì đời sống của họ cũng gặp không ít khó khăn.
Xuất phát từ những vấn đề trên khi mà quá trình chuyển dịch cơ cấu
kinh tế, mở rộng qui mô sản xuất thực hiện ngành kinh tế mũi nhọn thì cần
phải có chiến lược đồng bộ và cụ thể, trong đó vấn đề tạo việc làm trong
ngành thuỷ sản cần được chú trọng.
4
Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Việc làm trong ngành thuỷ sản ở
tỉnh Cà Mau” làm luận văn thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Những nội dung liên quan đến đề tài giải quyết việc làm cho người lao
động trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã có một số
công trình nghiên cứu đó là:
- Nolwen.HenaffJean-Yves (Biên tập khoa học): Lao động, việc làm và
nguồn nhân lực ở Việt Nam 15 năm đổi mới (Nxb Thế giới Hà Nội năm
2001). Trong các bài viết này, các tác giả đã trình bày tổng quát về các giải
pháp để giải quyết việc làm như: chính sách giáo dục - đào tạo, tổ chức lại
nền kinh tế chiến lược của cá nhân, gia đình và của các doanh nghiệp.
- GS.TS Phạm Đức Thành: Vấn đề giải quyết việc làm ở Việt Nam (Tạp
chí Kinh tế và phát triển, số 64). Phạm vi của bài viết này, tác giả đã đánh giá
hiện trạng việc làm và thất nghiệp, trên cơ sở đó đề ra hướng giải quyết việc
làm cho người lao động.
- TS Nguyễn Hữu Dũng: Giải quyết vấn đề lao động và việc làm trong
quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá nông nghiệp, nông thôn (Tạp chí Lao
động - xã hội số 246, từ ngày 1-15/9/2004). Nội dung bài viết, tác giả nêu lên
thực trạng về lao động và việc làm ở nông thôn trong quá trình đô thị hoá và
đưa ra các giải pháp cơ bản để giải quyết vấn đề lao động và việc làm.
- Đào Mai Phước: Việc làm cho người lao động ngoại thành Hà Nội
trong quá trình đô thị hoá, Luận văn thạc sĩ kinh tế, Hà Nội, 2006, Học viện
Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
Các công trình nêu trên chủ yếu nghiên cứu tiếp cận vấn đề việc làm ở
góc độ chung khác nhau. Song chưa có công trình nào nghiên cứu vấn đề việc
làm trong ngành thủy sản tỉnh Cà Mau.
3. Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của luận văn
5
3.1. Mục đích
Phân tích việc làm trong ngành thuỷ sản ở tỉnh Cà Mau trong giai đoạn
2000 - 2007. Từ đó thấy được những thành công, hạn chế và đề xuất một số giải
pháp chủ yếu nhằm tạo việc làm trong ngành thuỷ sản tỉnh Cà Mau, cho những
bước tiếp theo trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Để đạt được mục đích nêu trên, luận văn sẽ hướng tới giải quyết các
nhiệm vụ sau:
+ Hệ thống hoá các vấn đề lý luận về việc làm và tạo việc làm trong
ngành thủy sản tỉnh Cà Mau.
+ Phân tích và đánh giá thực trạng tạo việc làm trong ngành thuỷ sản
tỉnh Cà Mau thời gian qua.
+ Đề xuất giải pháp tạo việc làm trong ngành thuỷ sản tỉnh Cà Mau thời
gian tới.
3.3. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu vấn đề tạo việc làm cho người lao động
trong ngành thuỷ sản tỉnh Cà Mau sau khi chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mở
rộng qui mô sản xuất của ngành thuỷ sản, chủ yếu ở lĩnh vực chế biến, nuôi
trồng và khai thác (đánh bắt) thủy sản từ năm 2000 - 2007.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn
4.1. Cơ sở lý luận
Luận văn được nghiên cứu dựa trên nguyên lý của chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt
Nam, lý thuyết lao động và việc làm hiện đại.
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Để phục vụ cho việc nghiên cứu và thực hiện những nhiệm vụ đã đề ra,
luận văn sẽ sử dụng những phương pháp sau: