Viêm cơ tim
(Myocarditis)
(Kỳ 2)
TS. Nguyễn Đức Công (Bệnh học nội khoa HVQY)
5. Triệu chứng lâm sàng.
Triệu chứng lâm sàng của viêm cơ tim phụ thuộc vào nguyên nhân gây
viêm cơ tim, không có triệu chứng đặc hiệu. Giai đoạn đầu, triệu chứng lâm
sàng thường nhẹ dễ bỏ qua; giai đoạn sau có thể có suy tim gây tử vong. Sau đây
là triệu chứng của viêm cơ tim do bệnh viêm nhiễm:
5.1. Triệu chứng toàn thân:
- Sốt cao 39- 41°C
- Mệt mỏi, đau cơ khớp...
5.2. Triệu chứng tim mạch:
- Tiếng tim mờ, đầu tiên là mờ tiếng thứ nhất, sau mờ cả tiếng thứ 2. Đây
là triệu chứng xuất hiện sớm và có giá trị trong chẩn đoán.
- Nhịp tim nhanh, mạch yếu, huyết áp hạ, nhất là huyết áp tối đa; hồi hộp
trống ngực, đau tức ngực; khó thở khi gắng sức, có khi khó thở cả khi nghỉ
ngơi....
- Đôi khi có tiếng ngựa phi, tiếng thổi tâm thu ở mỏm tim do buồng thất
trái giãn gây hở van
2 lá cơ năng.
- Các triệu chứng của suy tim xuất hiện khi viêm cơ tim lan rộng.
5.3. Điện tim:
Điện tim có giá trị trong chẩn đoán.
- Rối loạn dẫn truyền nhĩ-thất: blốc nhĩ thất độ I, II, III hoặc rối loạn
dẫn truyền trong thất
(blốc nhánh bó His).
- Rối loạn nhịp tim: nhịp thường nhanh mặc dù đã hết sốt; cũng có khi
nhịp chậm, ngoại tâm thu đa dạng, đa ổ; đôi khi có rung nhĩ và các rối loạn
nhịp khác.
- Sóng T thường dẹt hoặc âm tính; đoạn ST chênh lên hoặc hạ thấp;
QRS biên độ thấp.
5.4. X quang:
- Tim to toàn bộ và to rất nhanh.
- Biểu hiện ứ trệ tuần hoàn ở phổi.
- Sau điều trị, diện tim trở về bình thường.
5.5. Siêu âm tim:
- Vận động thành tim giảm đều, các buồng tim giãn to, giảm cả chức
năng tâm thu và tâm trương thất trái, hở cơ năng các van do buồng tim giãn to,
có thể có cục máu đông ở thành tim. Hình ảnh siêu âm của bệnh viêm cơ
tim giống bệnh cơ tim thể giãn.
- Có thể có tràn dịch màng ngoài tim.
5.6. Xét nghiệm máu:
- Bạch cầu và bạch cầu đa nhân trung tính thường tăng.
- Tốc độ máu lắng tăng.
- Xét nghiệm tìm hiệu giá kháng thể với vi khuẩn hoặc virut tăng (tùy
theo nguyên nhân gây bệnh).
6. Đặc điểm lâm sàng của một số thể bệnh viêm cơ tim hay gặp.
6.1. Viêm cơ tim do thấp:
- Viêm cơ tim chỉ là một triệu chứng thường gặp trong thấp tim. Hay
gặp ở người trẻ tuổi (5-20 tuổi) sau nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A ở
họng, răng, miệng, ngoài da. Viêm cơ tim là hậu quả của một quá trình dị ứng-
miễn dịch mà tổn thương đặc hiệu là các hạt Aschoff ở cơ tim, màng trong tim
và màng ngoài tim.
- Chẩn đoán thấp tim dựa vào tiêu chuẩn của Jones-Bland sửa đổi (năm
1992) với những triệu chứng chính (là viêm tim, viêm khớp, ban vòng, múa
vờn và hạt thấp dưới da) triệu chứng phụ (là sốt, bạch cầu tăng, máu lắng tăng,
đau khớp, PR kéo dài) có biểu hiện nhiễm liên cầu khuẩn khi ASLO (+) hoặc
cấy nhầy họng mọc liên cầu khuẩn nhóm A.
- Điều trị bằng penicillin 1-2 triệu đơnvị x 1-2 ống, tiêm bắp thịt trong
7-10 ngày; prednisolon
1-2 mg/kg/ngày trong 10-15 ngày rồi giảm dần liều, duy trì 5-10
mg/ngày trong 6-8 tuần. Aspirin pH8 0,5 g x 2-4 g/ngày trong 6-8 tuần, uống
lúc no. Sau đó phải phòng thấp tim tái phát bằng bezathine penicillin 1,2 triệu
đơn vị, tiêm bắp thịt, cứ 28 ngày tiêm một lần. Nếu bị dị ứng penicillin
thì dùng erythromycin 1,5-2 g/24h.
6.2. Viêm cơ tim do bạch hầu:
- Do tác động của ngoại độc tố bạch hầu gây ra viêm cơ tim. Bệnh thường
xuất hiện ở tuần thứ 2
đến tuần thứ 4 của bệnh bạch hầu, khi bệnh đang ở giai đoạn phục hồi.
Viêm cơ tim xảy ra ở khoảng
20% bệnh nhân bị bạch hầu; bệnh nặng và có tỉ lệ tử vong cao (80-90%).
- Triệu chứng tim-mạch là tim to, suy tim nặng, hay có ngừng tuần hoàn
do blốc nhĩ thất độ III; nghe tim thấy có tiếng ngựa phi; điện tim thấy thay đổi
đoạn ST và sóng T. Giải phẫu bệnh thấy cơ tim có nhiều ổ hoại tử kèm theo
thâm nhiễm viêm, nhiễm mỡ ở cơ tim.
- Điều trị: phải dùng thuốc chống độc tố bạch hầu càng sớm càng tốt;
dùng kháng sinh và điều trị suy tim. Nếu có blốc nhĩ thất cấp III thì đặt máy tạo
nhịp tạm thời. Không dùng corticoid.