TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010
220
XÂY DỰNG CƠ SỞ DỮ LIỆU QUẢN LÝ RÁC THẢI Ở
THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG DƯỚI SỰ TRỢ GIÚP CỦA GIS
ESTABLISHING A DATABASE FOR SUPERVISING WASTE BY GIS IN
DANANG CITY
Nguyễn Thị Diệu
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng
TÓM TẮT
Ngày nay, GIS là một công cụ hỗ trợ mang lại sự thành công của nhiều hoạt động kinh tế
- xã hội, quốc phòng cho nhiều quốc gia trên thế giới. Hệ thống thống tin địa lý (GIS) có khả năng
quản lý và phân tích dữ liệu theo không gian và thời gian. GIS thực sự là một công cụ hỗ trợ đắc
lực cho công tác quản lý lãnh thổ, tài nguyên – môi trường...Bài báo này nêu lên phương pháp
xây dựng cơ sở dữ liệu GIS để quản lý rác thải, nhằm giúp cho các nhà quản lý môi trường của
thành phố Đà Nẵng có những lựa chọn nhanh và hiệu quả khi đưa ra các phương án kiểm soát,
quản lí chất thải, hạn chế đến mức thấp nhất nguy cơ gây ô nhiễm môi trường.
ABSTRACT
Today, GIS is a useful tool that helps bring successes in socio-economic and national
defence activities of many countries around the world. A Geographic Information System (GIS)
has functions to manage and analyse data according to time and space. A GIS is really an
efficient support tool for managing territories, natural resources and the environment. This paper
presents a method to establish the GIS database for the supervision of waste, aiming at helping
the city’s leading environmental managers to have quick decisions in applying solutions to
control measures and supervision of waste, minimizing the danger of environmental pollution.
1. Đặt vấn đề
Ứng dụng là một hoạt động sôi nổi, là mục đích và lý do tồn tại của khoa học,
công nghệ nói chung và của hệ thống thông tin địa lý (GIS) nói riêng. Từ khi ra đời đến
nay, cùng với những tiến bộ của công nghệ, các ứng dụng GIS cũng không ngừng phát
triển như tạo lập các bản đồ chất lượng cao để xây dựng các sơ đồ quy hoạch đất đai,
quản lý tài nguyên thiên nhiên, quy hoạch và đánh giá môi trường, nghiên cứu sinh
thái,..GIS hứa hẹn sẽ nổi lên như một trong các ứng dụng rộng rãi nhất.
Qua thực tế về quản lý, thu gom rác thải trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, thấy
rằng cần ứng dụng GIS vào quản lí rác thải để tăng hiệu quả trong quản lí môi trường,
góp phần để Đà Nẵng trở thành thành phố “xanh, sạch, đẹp” của cả nước.
2. Xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý rác thải ở thành phố Đà Nẵng
2.1. Hiện trạng rác thải trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, năm 2008
- Nguồn phát thải: Ở thành phố Đà Nẵng, tất cả chất thải rắn sinh hoạt của khu
dân cư, cơ quan, trường học, bãi biển, các điểm du lịch, khu công nghiệp, bệnh viện đều
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010
221
được tổ chức thu gom. Ngoài ra, thành phố đang trong giai đoạn nâng cấp, quy hoạch đô
thị còn chắp và và phổ biến hàng ngày, ...Thực trạng này làm cho nguồn phát sinh khối
lượng rác thải ngày càng gia tăng và phức tạp.
- Thành phần và tính chất rác thải: Đối với rác thải đô thị thành phố Đà Nẵng
thì thành phần có nguồn gốc hữu cơ chiếm tỉ lệ cao, rác có độ ẩm cao 40 - 60%, tỷ trọng
450kg/m3.
- Nhìn chung, tính chất rác thải liên quan mật thiết đến nguồn gốc và thành phần
của nó. Rác thải có nguồn gốc từ công nghiệp và bệnh viện có tính chất nguy hiểm và
độc hại hơn cả. Riêng Rác thải sịnh hoạt mực độ nguy hiểm đỡ hơn nhưng khối lượng
lại lớn. Do đó nó là nguồn gây ô nhiễm môi tường nghiên trọng.
- Công tác thu gom , quản lý và xử lý rác thải
Hiện nay Công ty Môi trường Đô thị thành phố Đà Nẵng thu gom chất thải rắn
bình quân được 532 tấn/ngày, tỉ lệ thu gom đạt 87% lượng rác phát sinh trên địa bàn
thành phố.
Tại 6 quận của thành phố, công tác thu gom rác thải được thực hiện hàng ngày,
tỷ lệ thu gom rác tại khu vực nội thành đạt trên 95% khối lượng rác phát sinh trên địa
bàn. Riêng huyện Hoà Vang hiện nay công tác thu gom chất thải rắn mới chỉ được thực
hiện tại các khu dân cư nằm ven quốc lộ, tỉnh lộ và các chợ của xã.
Thành phố Đà Nẵng hiện có 10 Trạm trung chuyển được đầu tư từ Dự án Thoát
nước và Vệ sinh môi trường. Vị trí, quy mô của các trạm như sau:
- Cơ sở xử lý chôn lấp chất thải: Thành phố Đà Nẵng hiện có 2 bãi chôn lấp chất
thải rắn là bãi rác Khánh Sơn mới và bãi rác Khánh Sơn cũ, do Công ty Môi trường Đô
thị thành phố Đà Nẵng quản lý và vận hành.
2.2. Ứng dụng công nghệ Gis để xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý rác thải ở thành phố
Đà Nẵng
2.2.1. Công tác chuẩn bị:
+ Xác định mục đích nghiên cứu: mục đích nghiên cứu của đề tài là xây dựng
cơ sở dữ liệu quản lý rác thải và thành lập bản đồ quản lý các tuyến thu gom rác, các
trạm trung chuyển,..
+ Thu thập dữ liệu: Nguồn dữ liệu được thu thập từ các tài liệu và hồ sơ:
Thu thập tài liệu liên quan đến hệ thống thông tin địa lý và các ứng dụng nó trong
các lĩnh vực quản lý về tài nguyên và môi trường.
- Dữ liệu thuộc tính gồm các loại tài liệu liên quan đến rác thải ở thành phố Đà
nẵng như: khối lượng rác thải, thành phần rác thải, tỷ trọng, các phương tiện thu gom
rác, thời gian tiến hành thu gom hàng ngày, công nghệ xử lý rác thải của thành phố Đà
Nẵng tại bãi rác Khánh Sơn..
- Dữ liệu không gian: Thu thập các bản đồ địa hình, bản đồ giao thông, bản đồ
hành chính của thành phố Đà Nẵng, dữ liệu số thu thập dưới dạng file Danang *.dgn của
phần mềm Microsation.
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010
222
Ngoài ra chúng tôi còn tiến hành khảo sát thực tế để bổ sung số liệu và kiểm
chứng số liệu.
2.2.2. Công tác biên tập
a. Thiết kế mô hình ứng dụng GIS để quản lý rác thải ở thành phố Đà Nẵng
Công đoạn thiết kế và xây dựng cơ sở dữ liệu cho công tác quản lý rác thải ở
thành phố Đà Nẵng dựa vào sơ đồ sau:
- Đầu vào: là các dữ liệu liên quan đến rác thải và các dữ liệu khác phục vụ cho
công tác quản lý rác thải, như: Lượng rác thải tại các điểm tập trung rác thải, thành phần
rác thải, tỷ trọng rác thải, thời gian thu gom, phương tiện và nhân lực thu gom, địa điểm
các điểm tập trung rác thải... Chúng tôi tiến hành số hoá bản đồ phục vụ cho công tác
quản lý các điểm tập trung rác thải, tuyến thu gom, xây dựng cơ sở dữ liệu cho bản đồ,
xây dựng các dữ liệu thuộc tính về rác thải, như: thông tin về thành phần rác thải, khối
lượng rác thải, quản lý trang thiết bị và nhân sự cho công ty môi trường đô thị Đà
Nẵng...
- Cập nhật: Là công đoạn không thể thiếu trong công tác quản lý rác thải ở thành
phố Đà Nẵng bằng hệ GIS. ở đây phần mềm dùng để cập nhật thông tin là phần mềm
Microsof Exel, phần mềm để biên tập và vẽ bản đồ là phần mềm Mapinfo Professional.
- Đầu ra: Kết quả cuối cùng sẽ nhận được một hệ quản lý cơ sở dữ liệu về rác
thải (điểm tập trung rác thải và tuyến thu gom, quản lý cơ sở vật chất và nhân lực cho
công ty môi trường đô thị Đà Nẵng…
b. Xây dựng cơ sở dữ liệu
* Dữ liệu không gian
Từ các loại bản đồ nền dữ liệu vectơ thu thập được như bản đồ hành chính thành
phố Đà Nẵng, bản đồ giao thông Đà Nẵng và các tuyến thu gom vận chuyển rác thải.
- Các tuyến thu gom thì từ dạng dữ liệu số *dgn tiến hành chuyển sang phần
mềm Mapinfo sau đó chuẩn hóa, tách lọc các lớp thông tin cần thiết để tạo các bản
đồ nền.
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010
223
- Tọa độ địa lý các trạm trung chuyển, tọa độ công ty môi trường thì được thu
nhận qua máy định vị toàn cầu GPS.
Để thuận lợi cho việc số hóa, truy cập và quản lý thông tin nên sắp xếp và quản
lý như sau:
Lí
p
l−íi t
ä
a ®
é
Lí
p
chó dÉn
Lí
p
®
Þ
a danh
Lí
p
k
ý
hi
Ö
u
Lí
p
tu
y
Õn thu
g
om
Lí
p
thñ
y
v¨n
Lí
p
ranh
g
iíi
p
h−ên
g
, x·
Lí
tramtrun
chu
en
Lí
p
con
g
t
y
moitruon
g
Lí
p
B·i r¸c
Hình 2. Sơ đồ quản lý rác thải theo các lớp của thành phố Đà Nẵng
* Dữ liệu thuộc tính: Thiết kế các lớp bản đồ (Table) và các trường dữ liệu
thuộc tính gồm có tên trường, loại dữ liệu, độ rộng dữ liệu:
- Lớp cơ sở dữ liệu quản lý chung cho công ty gồm các trường: Tencongty
[Character(50)], coquanchuquan), lhdoanhnghiep[Character(50)],
Diachi[Character(50)], lvkidoanh [Character(300)].
- Lớp cơ cấu tổ chức của công ty: với lớp này thì thực hiện liên kết nóng
Hotlink đến 1 file dạng Word (*.wor) hoặc Image (*.JPG) để tiện theo dõi.
- Lớp quản lý nhân sự trong công ty: STT (Integer), Tennvien [Character(50)],
chucvu [Character(50)].
- Lớp quản lý trang thiết bị của công ty: STT (Integer), Tenthietbi
[Character(80)], , soluong (Integer)].
- Lớp quản lý hiện trạng rác thải: STT (Integer), Thanhphan[Character(100)],
tyle% (fload)
- Lớp tính chất Rác thải: STT (Integer), Tinhchat [Character (100), tyle% (fload)
- Lớp quản lý khối lượng rác thải theo nguồn gốc phát sinh và thu gom.
- Lớp tuyến thu gom: ID (Integer), Tenduong [Character(60)] chieudaituyen
(Fload), klracthugom (Fload), loaixetg (Character), sothungdat(integer),
tennvquetduong [Character (50)], dientichquet (Float).
- Lớp quản lý các trạm trung chuyển: STT (Integer), Ten [Character(60)], vitri
[Character(60)], dientich (Fload), congsuat (Fload)
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 5(40).2010
224
- Lớp quản lý cơ sở chôn lấp: ID(Integer), tenbairac [Character(60)] , vitri
[Character(80)] , dientich (Fload), nluchoatdong [Character(60)], cnxuly
[Character(100)] , tgiandivaohdong [Character(200)]
Sau khi thiết kế CSDL ta tiến hành tách lớp và nhập dữ liệu đã tách. Có nhiều
cách thực hiện nhập dữ liệu thuộc tính
. Ta có thể nhâp trực tiếp thông qua trên thanh Drawing
. Liên kết dữ liệu bản đồ và thông tin thuộc tính thông qua truy vấn SQL select:.
Đây là cách liên kết dữ liệu mà tác giả đã sử dụng..
. Liên kết thông qua Hotlink: Trong đề tài có vài bảng như sơ đồ tổ chức, nhân
sự của công ty không nhập bằng những cách đã nêu mà thực hiện liên kết nóng Hotlink
Sau khi nhập dữ liệu ta có bảng dữ liệu thuộc tính các trạm trung chuyển, các
tuyến thu gom, nhân sự, thiết bị thu gom..
Hình 3. Thông tin thuộc tính tại một trạm trung chuyển
Hình 4. Thuộc tính về thành phần rác thải và nhân sự của công ty