intTypePromotion=1
ADSENSE

Xây dựng sách điện tử hỗ trợ sinh viên sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học ở trường phổ thông

Chia sẻ: ViHitachi2711 ViHitachi2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:13

47
lượt xem
3
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết giới thiệu quy trình xây dựng cũng như nội dung của sách điện tử (e-book) hỗ trợ sinh viên (SV) sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng ICT trong dạy học hóa học ở trường phổ thông. Kết quả thực nghiệm sư phạm trên hai cặp lớp thực nghiệm đối chứng trong học phần “Tin học ứng dụng trong Hóa học” tại Khoa Hóa học, trường Đại học Sư phạm TP.HCM năm học 2014-2015 bước đầu cho thấy tính hiệu quả và khả thi của việc sử dụng e-book để rèn luyện năng lực ICT trong dạy học cho SV.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Xây dựng sách điện tử hỗ trợ sinh viên sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hóa học ở trường phổ thông

JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE<br /> Educational Sci., 2016, Vol. 61, No. 6A, pp. 42-53<br /> This paper is available online at http://stdb.hnue.edu.vn<br /> <br /> DOI: 10.18173/2354-1075.2016-0068<br /> <br /> XÂY DỰNG SÁCH ĐIỆN TỬ HỖ TRỢ SINH VIÊN SƯ PHẠM<br /> RÈN LUYỆN NĂNG LỰC ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN<br /> TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG<br /> Thái Hoài Minh1, Đặng Thị Oanh2<br /> 1 Khoa<br /> <br /> Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh<br /> 2 Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội<br /> <br /> Tóm tắt. Năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) trong dạy học là<br /> một trong những năng lực cần thiết của người giáo viên trong thời đại số ngày nay. Bài báo<br /> giới thiệu quy trình xây dựng cũng như nội dung của sách điện tử (e-book) hỗ trợ sinh viên<br /> (SV) sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng ICT trong dạy học hóa học ở trường phổ thông.<br /> Kết quả thực nghiệm sư phạm trên hai cặp lớp thực nghiệm đối chứng trong học phần “Tin<br /> học ứng dụng trong Hóa học” tại Khoa Hóa học, trường Đại học Sư phạm TP.HCM năm<br /> học 2014-2015 bước đầu cho thấy tính hiệu quả và khả thi của việc sử dụng e-book để rèn<br /> luyện năng lực ICT trong dạy học cho SV.<br /> Từ khóa: Sách điện tử, e-book, năng lực, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông,<br /> sinh viên sư phạm hóa học, dạy học hóa học.<br /> <br /> 1.<br /> <br /> Mở đầu<br /> <br /> Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) đang ngày càng khẳng định được tính hữu dụng<br /> và tầm quan trọng to lớn trong mọi phương diện, mọi ngành nghề của cuộc sống trong thời đại<br /> ngày nay. Với ngành giáo dục, ICT đã và đang tạo nên cuộc “cách mạng” trong công tác dạy – học<br /> và là “chìa khóa” để không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục [6]. Nhiều công trình nghiên cứu<br /> trên thế giới đã cho thấy việc ứng dụng ICT trong dạy học hóa học có thể làm tăng hiệu quả quản<br /> lí, tổ chức lớp, phát huy tính tích cực, tăng cường sự hứng thú và niềm yêu thích của học sinh đối<br /> với môn Hóa học [8]. Tại Việt Nam, theo chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực chung do Bộ Giáo<br /> dục và Đào tạo đề xuất trong chương trình phổ thông mới [1], năng lực ứng dụng ICT là một trong<br /> tám năng lực học sinh cần phải có được sau khi hoàn tất chương trình giáo dục phổ thông. Do đó,<br /> ngoài việc người GV cần có năng lực ICT để nâng cao chất lượng hoạt động dạy học của bản thân,<br /> GV còn có thể hình thành và phát triển năng lực ICT cho học sinh trong bộ môn của mình.<br /> Nhằm hỗ trợ giáo viên và SV sư phạm hóa học ứng dụng ICT hiệu quả trong quá trình dạy<br /> học, một số tài liệu trong nước về chủ đề này đã được xuất bản [2, 4, 5]. Trong đó, các tài liệu<br /> thường giới thiệu và hướng dẫn sử dụng một số phần mềm thông dụng dưới dạng văn bản (bao<br /> gồm kênh chữ và kênh hình). Tuy nhiên, theo kết quả điều tra trên 139 SV thuộc các khối lớp sư<br /> phạm năm 3, 4 tại trường Đại học Sư phạm TP.HCM [3], trên 60% SV cho rằng cảm thấy khó<br /> khăn khi hình dung thao tác thực hành khi tham khảo những tài liệu bằng văn bản, bên cạnh đó là<br /> Ngày nhận bài: 8/3/2016. Ngày nhận đăng: 12/7/2016.<br /> Liên hệ: Thái Hoài Minh, e-mail: hoaiminhsp@gmail.com<br /> <br /> 42<br /> <br /> Xây dựng sách điện tử hỗ trợ sinh viên sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng Công nghệ thông tin...<br /> <br /> những khó khăn khác như hạn chế về ngoại ngữ (53,24%) hoặc thiếu những ví dụ cụ thể liên quan<br /> đến quá trình dạy học hóa học ở trường phổ thông (35.97%). Trên mạng internet có nhiều phim<br /> hướng dẫn về mặt kĩ thuật nhưng rất ít phim hướng dẫn phù hợp với nội dung dạy học hóa học.<br /> Trong tự điển của Oxford, sách điện tử hay e-book được định nghĩa là một dạng sách được<br /> hiển thị trên các màn hình vi tính hay các thiết bị điện tử cầm tay [11]. Nhiều công trình nghiên<br /> cứu về việc sử dụng e-book trong lớp học cho thấy loại tài liệu này có thể cung cấp cho học sinh<br /> thông tin và các chỉ dẫn linh hoạt và hiệu quả dưới dạng đa phương tiện, từ đó có thể hỗ trợ và<br /> làm tăng hiệu quả của quá trình học tập [10]. Với đặc thù của việc rèn luyện năng lực ứng dụng<br /> ICT trong dạy học là liên quan nhiều đến các thao tác thực hành kĩ thuật, việc khai thác những ưu<br /> điểm vượt trội của e-book như tích hợp đa dạng tài liệu đa phương tiện, khả năng tương tác cao,<br /> gọn nhẹ, linh hoạt và tiết kiệm để thiết kế tài liệu điện tử hỗ trợ hiệu quả việc rèn luyện năng lực<br /> ứng dụng ICT trong dạy học hóa học là điều cần thiết và khả thi.<br /> <br /> 2.<br /> 2.1.<br /> <br /> Nội dung nghiên cứu<br /> Một số năng lực ứng dụng ICT trong dạy học cần bồi dưỡng cho SV sư<br /> phạm hóa học<br /> <br /> ICT là chữ viết tắt của Information and Communication Technologies (Công nghệ thông tin<br /> và truyền thông) được định nghĩa là một “tập hợp đa dạng các công cụ và tài nguyên công nghệ<br /> được sử dụng để trao đổi, tạo ra, phổ biến, lưu giữ và quản lí thông tin.”[7]. Năng lực ứng dụng<br /> ICT trong dạy học có thể hiệu là khả năng sử dụng các công cụ và tài nguyên công nghệ để giao<br /> tiếp, tạo ra, phổ biến, lưu giữ và quản lí thông tin hiệu quả trong các hoạt động dạy học. Các công<br /> cụ và tài nguyên công nghệ bao gồm thiết bị kĩ thuật (máy tính, máy chiếu, mạng internet. . . ) và<br /> các phần mềm trên máy tính và các ứng dụng trực tuyến.<br /> Trên thế giới, một số tổ chức có uy tín cũng đã giới thiệu một số khung năng lực ICT dành<br /> cho giáo viên. Phổ biến là khung năng lực do tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên<br /> hiệp quốc (gọi tắt là UNESCO) đề xuất vào năm 2008, điều chỉnh và bổ sung vào năm 2011 [12].<br /> Khung năng lực đề cập đến sáu lĩnh vực khá đa dạng trong công tác của GV, trong đó không những<br /> đề cập đến việc GV sử dụng thành thạo công cụ mà còn phải hiểu biết về mặt lí luận chính sách,<br /> vận dụng các công cụ đó trong những hoạt động cụ thể của mình. Bên cạnh đó, yêu cầu về năng<br /> lực ICT trong dạy học dành cho GV không chỉ dừng lại ở mức sử dụng thành thạo và hiệu quả<br /> những cái có sẵn, mà còn khuyến khích đạt ở mức độ sáng tạo, tạo ra cái mới dựa trên yêu cầu của<br /> thực tiễn.<br /> Năm 2008, Hiệp hội Quốc tế về công nghệ trong giáo dục của Hoa Kì (Internaltional Society<br /> for Technology in Education - ISTE) [9] xuất bản bộ chuẩn về kĩ năng công nghệ dành cho giáo<br /> viên gồm 5 tiêu chuẩn, trong mỗi tiêu chuẩn lại bao gồm 4 chỉ số. Văn bản này xác định những kĩ<br /> năng cũng như tư tưởng sư phạm mà các nhà giáo dục cần có trong thời đại số. Thang đo này cũng<br /> cho thấy việc ứng dụng ICT của GV không chỉ được yêu cầu ở mức độ có kĩ năng sử dụng công<br /> nghệ trong các lĩnh vực khác nhau, mà còn đề cập đến sự am hiểu về lí luận, thực tiễn và quan<br /> trọng hơn còn đề cập đến thái độ tích cực, đúng đắn và khả năng lãnh đạo khi sử dụng các công cụ<br /> và tài nguyên số.<br /> Ở Việt Nam, đến nay vẫn chưa có văn bản chính thức quy định về tiêu chuẩn ICT dành<br /> cho GV. Trong quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học cơ sở, giáo viên trung học<br /> phổ thông được ban hành năm 2009 [1] chỉ đề cập đến tiêu chí sử dụng các phương tiện dạy học.<br /> Dựa trên các tài liệu trong nước và quốc tế có liên quan đến năng lực ứng dụng ICT dành cho GV<br /> và giáo sinh hóa học, đồng thời tham khảo kết quả khảo sát nhu cầu thực tiễn của SV [3], chúng<br /> tôi đề xuất sáu năng lực ứng dụng ICT thành phần cần bồi dưỡng cho SV sư phạm hóa học là:<br /> 43<br /> <br /> Thái Hoài Minh, Đặng Thị Oanh<br /> <br /> (1) Năng lực phân tích, đánh giá các vấn đề về ứng dụng ICT trong dạy học, (2) Năng lực sử dụng<br /> các phương tiện kĩ thuật, (3) Năng lực ứng dụng ICT trong thiết kế và thực hiện bài dạy hóa học<br /> phổ thông, (4) Năng lực ứng dụng ICT trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS, (5) Năng<br /> lực ứng dụng ICT trong quản lí, tổ chức lớp học, (6) Năng lực ứng dụng ICT trong bồi dưỡng<br /> chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm.<br /> <br /> 2.2.<br /> <br /> Xây dựng và sử dụng e-book “Ứng dụng ICT trong dạy học Hóa học ở<br /> trường phổ thông”<br /> <br /> 2.2.1. Phối hợp các phần mềm để thiết kế e-book<br /> E-book được xây dựng theo 4 bước.<br /> <br /> Hình 1. Các bước phối hợp phần mềm để thiết kế e-book<br /> Bước 1. Phối hợp các phần mềm để thiết kế nội dung thành phần trong e-book. Phần lớn<br /> các thông tin trong e-book được thể hiện dưới dạng văn bản, phim, hình ảnh và âm thanh. Các tư<br /> liệu này được xây dựng và hiệu chỉnh bằng bốn phần mềm như sau:<br /> - Phần mềm BB Flash dùng để quay các đoạn phim hướng dẫn thao tác sử dụng phần mềm.<br /> Phần mềm này cho phép phân cảnh, chèn ghi chú, âm thanh, hiệu chỉnh các đoạn phim phù hợp<br /> với kịch bản sư phạm.<br /> - Phần mềm Microsoft Word dùng để soạn thảo các văn bản hướng dẫn thao tác thực hiện,<br /> bài thực hành, bài kiểm tra.<br /> - Phần mềm PhotoShop dùng để chỉnh sửa hình ảnh để làm tăng tính sinh động, hấp dẫn<br /> trong e-book.<br /> - Phần mềm Proshow Gold dùng để thiết kế các đoạn phim giới thiệu từ các hình ảnh riêng<br /> lẻ.<br /> Bước 2. Sử dụng Powerpoint và Isping Presenter để thiết kế các mođun bài giảng.<br /> Đầu tiên, bài giảng gồm các nội dung như văn bản, hình ảnh, âm thanh, hiệu ứng được thiết<br /> kế trên Powerpoint.Các nội dung được triển khai dưới dạng ý trên các trang trình chiếu để người<br /> học tập trung vào những ý chính. Những nội dung diễn giải cũng như những ghi chú khác được<br /> chèn vào bảng ghi chú.<br /> Sau đó, sử dụng chức năng đính kèm tài liệu (attatchment) của phần mềm Ispring Presenter<br /> để cung cấp cho người học một số tài liệu tham khảo khi xem bài giảng. Các tài liệu đính kèm có<br /> thể là văn bản, đoạn phim hay địa chỉ trang web.<br /> Tiếp theo, chúng tôi sử dụng chức năng Presentation Explorer trong phần mềm Ispring<br /> 44<br /> <br /> Xây dựng sách điện tử hỗ trợ sinh viên sư phạm rèn luyện năng lực ứng dụng Công nghệ thông tin...<br /> <br /> presenter đểsắp xếp nội dung lại theo thứ bậc để người học dễ truy xuất đến vị trí bài giảng cần<br /> thiết. Việc làm này giống phân chia đề mục để thiết lập mục lục trong sách in thông thường.<br /> Nhằm làm e-book sinh động hơn, GV có thể thu âm và chèn lời giảng của mình vào bài<br /> giảng. Lúc này, các hiệu ứng chuyển động các đối tượng trên slide sẽ được đồng bộ với lời giảng.<br /> GV có thể thu âm bằng các chương trình ghi âm khác trên máy tính hay thu trực tiếp bằng phần<br /> mềm Ispring Presenter. Nếu có điều kiện, GV có thể ghi hình khi giảng. Điều này góp phần làm<br /> tăng tính tương tác giữa người dạy và người học.<br /> Chức năng Quiz trong chương trình Ispring Presenter được sử dụng để thiết kế các bài kiểm<br /> tra ngắn dưới dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn. Bài kiểm tra ngắn với chức<br /> năng tự chấm điểm sẽ giúp người học tự đánh giá mức độ hiểu của bản thân sau khi hoàn thành<br /> xong bài học.<br /> GV có thể Việt hóa giao diện để bài giảng thân thiện hơn với người học và điều chỉnh một<br /> số thông số khác như lựa chọn giao diện, thêm thông tin giảng viên. . . trước khi đóng gói và xuất<br /> bản bài giảng. Cuối cùng GV cần lựa hình thức xuất bản phù hợp với mục đích sử dụng. Ví dụ,<br /> nếu muốn phân phối giáo trình cho SV thông qua các đĩa CD, GV có thể xuất bản dưới dạng trang<br /> web HTML hay hay flash. Nếu muốn đưa bài giảng lên hệ thống quản lí học tập LMS có sẵn, cần<br /> xuất bản theo đúng chuẩn như SCORM, AICC hay Blackboard.<br /> Bước 3. Sử dụng Dreamweaver để thiết kế giao diện của e-book<br /> Chúng tôi sử dụng phần mềm Dreamwear để thiết kế phần giao diện cho e-book vì tính thân<br /> thiện và linh hoạt của phần mềm. Các công cụ bảng (Tables) trong Dreamweaver được dung để<br /> thiết kế bố cục trang và hình ảnh, đồng thời các thông số trong hộp thoại Page Properties được<br /> điều chỉnh để thiết lập thuộc tính cho các đối tượng trong trang chủ. Từ các hình biểu tượng, liên<br /> kết được khởi tạo từ trang chủ đến các trang khác bằng cách ghi địa chỉ (links) và chọn đích đến<br /> trong bảng Properties. Tương tự, các trang thành phần như bài giảng, thư viện và hướng dẫn sử<br /> dụng được thiết kế và tạo liên kết với nhau. Phía dưới trang thành phần có hệ thống nút điều hướng<br /> giúp người sử dụng dễ dàng quay trở về trang chủ, trang kế tiếp cũng như trang trước đó.<br /> <br /> 2.2.2. Giới thiệu nội dung e-book “Ứng dụng ICT trong dạy học Hóa học ở trường<br /> phổ thông”<br /> <br /> Hình 2. Sơ đồ cấu trúc nội dung e-book “Ứng dụng ICT trong dạy học hóa học<br /> ở trường phổ thông”<br /> E-book gồm 3 phần chính là bài giảng, thư viện và hướng dẫn sử dụng. Mục “Bài giảng”<br /> 45<br /> <br /> Thái Hoài Minh, Đặng Thị Oanh<br /> <br /> là nội dung chính của e-book bao gồm 8 mođun với 8 chủ đề khác nhau gồm 196 trang nội dung,<br /> 77 đoạn phim hướng dẫn và 60 tài liệu đính kèm có liên quan đến các chủ đề.Ngoài hệ thống bài<br /> giảng, mục “Thư viện” trong e-book còn cung cấp cho SV hơn 80 tư liệu về về mô phỏng, bài<br /> giảng điện tử hóa học và các địa chỉ liên kết hữu ích. Các tài liệu này góp phần làm phong phú<br /> nguồn tư liệu tham khảo cho SV khi thiết các bài giảng có ứng dụng ICT. Mục “Hướng dẫn sử<br /> dụng” có các chỉ dẫn nhằm hướng dẫn các thao tác sử dụng e-book cho người sử dụng.<br /> <br /> Hình 3. Hình ảnh giao diện trang chủ e-book Hình 4. Hình ảnh tài liệu về mô phỏng hóa học<br /> <br /> Hình 5. Giao diện một trang bài giảng<br /> <br /> TT<br /> <br /> 1<br /> <br /> 2<br /> <br /> 46<br /> <br /> Hình 6. Giao diện trang bài kiểm tra<br /> <br /> Bảng 1. Mô tả nội dung của các mođun trong mục “Bài giảng” của e-book<br /> Tên mođun<br /> Mô tả nội dung<br /> Môđun trình bày một số vấn đề lí luận chung về việc ứng dụng ICT<br /> Tổng quan về trong dạy học hóa học ở trường phổ thông. Những thông tin trong<br /> ứng dụng ICT môđun giúp SV có nhận thức đúng về vai trò của công nghệ trong<br /> trong<br /> DHHH dạy học, đánh giá thực trạng của việc ứng dụng ICT trong dạy học<br /> ở trường phổ hóa học ở Việt Nam hiện nay, từ đó có thái độ tích cực đối với việc<br /> thông.<br /> rèn luyện năng lực ứng dụng ICT để vận dụng hiệu quả vào nghề<br /> nghiệp tương lai.<br /> Tìm<br /> kiếm, Môđun giới thiệu và hướng dẫn SV sử dụng các công cụ và phương<br /> chuyển tải, lưu pháp tìm kiếm thông tin trực tuyến hiệu quả. Đồng thời, SV cũng<br /> trữ, chia sẻ trên được rèn luyện kĩ năng sử dụng các công cụ trực tuyến để lưu trữ,<br /> internet.<br /> chia sẻ thông tin.<br /> <br />
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD


intNumView=47

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2