Xu hướng biến đổi phân tầng xã hội ở Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế - Nguyễn Đình Tấn

Chia sẻ: Huynh Thi Thuy | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:0

0
77
lượt xem
6
download

Xu hướng biến đổi phân tầng xã hội ở Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế - Nguyễn Đình Tấn

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Bài viết "Xu hướng biến đổi phân tầng xã hội ở Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế" giới thiệu đến các bạn xu hướng biến đổi phân tầng xã hội ở nước ta trong quá trình biến đổi mới, hội nhập đang và tiếp tục diễn ra mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới. Hy vọng nội dung bài viết phục vụ hữu ích nhu cầu học tập, làm việc hiệu quả.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Xu hướng biến đổi phân tầng xã hội ở Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế - Nguyễn Đình Tấn

  1. X· héi häc sè 2 (102), 2008 3 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam TRONG QU¸ tR×NH ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ HéI NHËP KINH TÕ QuèC TÕ NguyÔn §×nh TÊn Qu¸ tr×nh ®æi míi, ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng vµ héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ (c¶ nh÷ng yÕu tè néi sinh còng nh­ nh÷ng t¸c ®éng tõ bªn ngoµi) ®· t¹o ra nh÷ng biÕn ®æi hÕt søc to lín ®Õn tÊt c¶ c¸c lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi, trong ®ã cã sù h×nh thµnh vµ xu h­íng biÕn ®æi cÊu tróc tÇng bËc x· héi ë n­íc ta. Bµi b¸o nµy xin giíi thiÖu víi ®éc gi¶ xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi (PTXH) ë n­íc ta trong qu¸ tr×nh ®æi míi, héi nhËp ®ang vµ tiÕp tôc diÔn ra m¹nh mÏ h¬n n÷a trong thêi gian tíi. 1. Xu h­íng ph©n tÇng x· héi vÒ mÆt kinh tÕ 1.1. Ph©n tÇng vÒ thu nhËp t¨ng qua c¸c n¨m * Møc chªnh lÖch vÒ thu nhËp gi÷a nhãm giµu vµ nhãm nghÌo cã xu h­íng t¨ng KÕt qu¶ ®iÒu tra ë ViÖt Nam nh÷ng n¨m qua cho biÕt: møc thu nhËp cña c¸c nhãm x· héi ®Òu t¨ng lªn kho¶ng gÊp ®«i trong vßng 10 n¨m qua: tõ 227 ngh×n ®ång n¨m 1996 lªn 636 ngh×n ®ång n¨m 2006. Xu h­íng chung lµ møc thu nhËp b×nh qu©n cña nhãm giµu lu«n cao h¬n 7 - 8 lÇn so víi nhãm nghÌo vµ møc chªnh lÖch vÒ thu nhËp ®ang t¨ng lªn tõ 7,3 lÇn n¨m 1996 lªn 8,4 lÇn n¨m 2006. * Kho¶ng c¸ch thu nhËp gi÷a c¸c vïng cã xu h­íng t¨ng Trong 10 n¨m qua (1996 - 2006), møc thu nhËp cña c¸c vïng ®Òu t¨ng song møc t¨ng kh«ng ®ång ®Òu. ë §ång b»ng S«ng Hång vµ §«ng Nam Bé t¨ng kho¶ng 3 lÇn, song ë T©y B¾c vµ T©y Nguyªn chØ t¨ng xÊp xØ kho¶ng 2 lÇn. Chªnh lÖch vÒ thu nhËp gi÷a c¸c vïng giµu nhÊt vµ nghÌo nhÊt t¨ng tõ 2 lÇn n¨m 1996 lªn 3 lÇn n¨m 2006. * Ph©n tÇng vÒ thu nhËp gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n kh¸ lín vµ cã xu h­íng t¨ng lªn ë n«ng th«n n¬i cã trªn 70% d©n sè sinh sèng, song chØ chiÕm 40% thu nhËp cña c¶ n­íc. Trong khi c­ d©n ®« thÞ sèng trªn ®Þa bµn vïng 2 vµ vïng 6 chØ chiÕm 10% d©n c­ cña c¶ n­íc nh­ng chiÕm tíi 40% thu nhËp cña c¶ n­íc. Mét nghiªn cøu n¨m 1994 cho biÕt, ë thµnh thÞ cã tíi h¬n 14% lµ ng­êi giµu, nhiÒu h¬n gÊp ®«i ë n«ng th«n. Trong khi ®ã, tØ lÖ ng­êi nghÌo ë thµnh thÞ lµ gÇn 10% b»ng mét nöa Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  2. 4 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ... n«ng th«n (xem s¬ ®å 1). Th¸ p ph ©n t Ç ng m øc sè ng ë t hµn h t h Þ vµ n« ng t h« n V iÖt Nam (1994) Giµu 14.21 7.1 Giµu Kh¸ 35.82 18.13 Kh¸ Trung b×nh 23.33 32.62 Trung b×nh GÇn nghÌo 15.98 21.55 GÇn nghÌo NghÌo 9.66 20.06 NghÌo Thµnh thÞ N«ng th«n Nguån: GSO. Ph©n t Ýc h ®¸nh gi¸ t hùc hiÖn môc t iªu t rung h¹n v Ò t rÎ em ViÖt Nam n¨m 1991-1995 . Nx b Thèngk ª. Hµ Néi. 1997. Tr. 51. 1.2. Xu h­íng ph©n tÇng vÒ chi tiªu * Sù chªnh lÖch vÒ chi tiªu gi÷a c¸c vïng cßn kh¸ lín vµ t¨ng nhÑ qua c¸c n¨m Chªnh lÖch vÒ chi tiªu cho ®êi sèng gi÷a ®« thÞ vµ n«ng th«n kh«ng gi¶m giai ®o¹n 1999 - 2006 vµ lu«n ë møc trªn 2 lÇn. N¨m 2006, chi tiªu cho b×nh qu©n ®Çu ng­êi/th¸ng khu vùc ®« thÞ lín gÊp 2,06 lÇn ë n«ng th«n, vïng §«ng Nam Bé gÊp 2,5 lÇn vïng T©y B¾c. * Chªnh lÖch vÒ chi tiªu gi÷a c¸c nhãm thu nhËp giµu nhÊt vµ nghÌo nhÊt lµ kh¸ lín vµ cã xu h­íng t¨ng nhÑ qua c¸c n¨m Kho¶ng c¸ch chªnh lÖch vÒ møc chi tiªu gi÷a 20% nhãm hé giµu vµ 20% nhãm hé nghÌo t¨ng tõ 4,2 lÇn n¨m 1999 lªn 4,45 lÇn n¨m 2006. Møc chi tiªu cho nh÷ng hµng hãa tiªu dïng ngoµi ¨n uèng cña nhãm hé giµu nhÊt nhiÒu gÊp 7,1 lÇn so víi nhãm hé nghÌo nhÊt; chi cho gi¸o dôc gÊp 5,2 lÇn; chi cho c¸c ho¹t ®éng v¨n hãa, thÓ thao, gi¶i trÝ gÊp 69,8 lÇn. §¸ng l­u ý lµ, mÆc dï thu nhËp thÊp song ë khu vùc n«ng th«n chi cho ¨n uèng vÉn chiÕm tíi 50,2%, so víi thµnh thÞ lµ 43%. Nhãm nghÌo nhÊt chi cho ¨n uèng vÉn ë møc 65,2%, so víi nhãm giµu nhÊt lµ 45,8%. 1.3. Xu h­íng ph©n tÇng vÒ tµi s¶n * Ph©n tÇng vÒ nhµ ë Sau 13 n¨m (1993 - 2006) diÖn tÝch vµ chÊt l­îng nhµ ë cña ng­êi d©n (nãi chung) ®­îc c¶i thiÖn kh«ng ngõng, tõ kho¶ng 4m2/ng­êi (n¨m 1993) lªn 15m2/ng­êi P P P P (n¨m 2006). Tû lÖ hé gia ®×nh sèng nhµ t¹m gi¶m tõ 54,41% xuèng cßn 16,4% trong cïng thêi kú trªn. Tuy nhiªn, sù ph©n tÇng vÒ khÝa c¹nh nhµ ë gi÷a nhãm hé giµu (nhãm 5) vµ nhãm hé nghÌo l¹i cã mét kho¶ng c¸ch kh¸ lín vµ ngµy cµng t¨ng lªn (xem b¶ng 1). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  3. NguyÔn §×nh TÊn 5 B¶ng 1: Lo¹i nhµ ë cña c¸c hé gia ®×nh theo 5 nhãm thu nhËp (%) Lo¹i nhµ ë Nhãm 1 Nhãm 2 Nhãm 3 Nhãm 4 Nhãm 5 Nhµ kiªn cè 7,5 14,0 20,4 26,9 46,0 Nhµ b¸n kiªn cè 63,1 65,3 62,8 62,3 49,3 Nhµ t¹m vµ nhµ kh¸c 29,4 20,7 16,8 10,8 4,8 Nguån: Tæng côc Thèng kª, KSMS 2006. Qua b¶ng 1 chóng ta thÊy r»ng, nhãm (5) nhãm hé giµu sèng trong c¸c nhµ kiªn cè lµ 46%, chØ cã 4,8% sèng trong nhµ t¹m vµ nhµ kh¸c. Ng­îc l¹i nhãm (1), nhãm hé nghÌo chØ cã 7,5% sèng trong nhµ kiªn cè vµ cã tíi 29,4% sè hé sèng trong nhµ t¹m vµ nhµ kh¸c. §a sè ng­êi nghÌo sèng chen chóc trong nh÷ng ng«i nhµ t¹m bî, chËt hÑp, tï tóng, thiÕu n­íc s¹ch, thiÕu ¸nh s¸ng, kh«ng cã hè xÝ hoÆc cã hè xÝ song kh«ng hîp vÖ sinh. Sù t¨ng chÊt l­îng nhµ ë, nhµ cao cÊp chØ cã ®­îc ë nhãm 5 (nhãm giµu)... Nh÷ng nhµ biÖt thù, cã chÊt l­îng cao mäc lªn ngµy cµng nhiÒu song 100% sè nhµ ®ã lµ thuéc vÒ nhãm 5 (nhãm giµu). Nhãm nghÌo (¨n cßn ch­a ®ñ no, mÆc ch­a ®ñ Êm) th× nhµ biÖt thù chØ cã thÓ n»m trong m¬ ­íc. * Ph©n tÇng vÒ t­ liÖu, ®å dïng sinh ho¹t trong gia ®×nh Tµi s¶n cña chung, t­ liÖu sinh ho¹t trong gia ®×nh nãi riªng ®Òu t¨ng lªn c¶ vÒ mÆt sè l­îng vµ gi¸ trÞ trong c¸c hé gia ®×nh ë thêi kú ®æi míi võa qua. Tuy nhiªn, nÕu so s¸nh c¸c lo¹i ®å dïng (t­ liÖu sinh ho¹t) dïng trong 5 nhãm thu nhËp th× cã sù chªnh lÖch kh¸ râ vµ cã xu h­íng ngµy cµng t¨ng. Theo kÕt qu¶ kh¶o s¸t møc sèng d©n c­ n¨m 2004 cña Tæng côc Thèng kª, nhãm (5) nhãm giµu ®· cã 0,33% hé cã « t«, 74,05% cã xe m¸y, 80,23% cã ®iÖn tho¹i, 18,52% cã m¸y vi tÝnh, 91,72% cã ti vi mµu... Trong khi ®ã nhãm (1) nhãm nghÌo kh«ng hé nµo cã « t«, chØ cã 1,36% hé cã ®iÖn tho¹i, 0,06% cã m¸y vi tÝnh. Nh×n chung t­ liÖu sinh ho¹t, t­ liÖu tiªu dïng còng nh­ nhµ ë ngµy cµng t¨ng c¶ vÒ sè l­îng vµ gi¸ trÞ trong c¸c hé gia ®×nh giµu (nhãm 5). NÕu quy ra tiÒn th× kh¸ nhiÒu hé giµu cã hµng vµi ba tû (thËm chÝ mét sè Ýt kh¸c cã c¶ chôc tû, nhiÒu chôc tû)... Trong khi ®ã ë nhãm (1) nhãm nghÌo th× tÝnh to¸n, tæng céng tÊt c¶ c¸c ®å dïng quy ra tiÒn còng chØ vµi triÖu, thËm chÝ Ýt h¬n. NÕu ­íc tÝnh sè tµi s¶n quy ra tiÒn cña nhãm 5% giµu (nhãm ®Ønh) vµ 5% nghÌo (nhãm ®¸y) th× kho¶ng c¸ch cã thÓ tíi c¶ tr¨m lÇn. Xu h­íng t¨ng nhanh gi¸ trÞ tµi s¶n chñ yÕu thuéc vÒ nhãm giµu, nhãm cã ­u thÕ vÒ vèn, tri thøc, søc kháe, quan hÖ... ë nhãm nghÌo, tuy cuéc sèng nãi chung cã ®­îc c¶i thiÖn song chñ yÕu lµ ë møc ®ñ ¨n, ®ñ mÆc, v­ît trªn ng­ìng nghÌo tèi thiÓu, hä cã rÊt Ýt c¸c ®iÒu kiÖn n¨ng lùc ®Ó cã thÓ bøt ph¸, dµnh dôm tiÒn ®Ó mua nhµ, s¾m ti vi, m¸y vi tÝnh, m¸y ®iÖn tho¹i... (nh÷ng thø mµ hiÖn nay theo hä vÉn lµ nh÷ng hµng "xa xØ"). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  4. 6 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ... 1.4. Thµnh tùu gi¶m nghÌo lín song kh«ng ®Òu vµ xu h­íng ph©n hãa giµu nghÌo t¨ng * Thµnh tùu gi¶m nghÌo lín song tèc ®é gi¶m nghÌo chËm l¹i Trong thêi gian ®æi míi võa qua, thµnh tùu gi¶m nghÌo cña n­íc ta lµ kh¸ lín vµ liªn tôc. Chóng ta ®· ®¹t ®­îc nh÷ng thµnh tùu ®Çy Ên t­îng, dÉn ®Çu c¸c n­íc ®ang ph¸t triÓn vÒ lÜnh vùc nµy. Tû lÖ nghÌo chung gi¶m tõ 58,1% (n¨m 1993) xuèng cßn 15,5% (n¨m2006); gi¶m nghÌo ë ®« thÞ còng trong thêi gian trªn lµ 25,1% xuèng cßn 7,7%; gi¶m nghÌo ë n«ng th«n tõ 66,4% xuèng cßn 17%. Trong 13 n¨m (1993 - 2006), tû lÖ nghÌo chung cña c¶ n­íc gi¶m ®­îc xÊp xØ 3/4 sè hé nghÌo. Tuy nhiªn tèc ®é gi¶m chËm l¹i vµ cµng vÒ sau, tû lÖ gi¶m xuèng cµng khã kh¨n (xem b¶ng 2). B¶ng 2: Tû lÖ hé nghÌo qua c¸c n¨m Tû lÖ nghÌo 1993 1998 2002 2006 C¶ n­íc 58,1 37,4 28,9 15,5 Thµnh thÞ 25,1 9,2 6,6 7,7 N«ng th«n 66,4 45,5 35,6 17,0 Nguån: Tæng côc Thèng kª, VLSS 1997-1998; §TMS 2002, 2004, 2006. Kho¶ng c¸ch giµu nghÌo t¨ng lªn vµ kho¶ng c¸ch bÊt binh ®¼ng nµy diÔn ra theo trôc quan hÖ: N«ng th«n - Thµnh thÞ víi 90% ng­êi nghÌo sèng ë ®Þa bµn n«ng th«n; Ng­êi Kinh - ng­êi d©n téc thiÓu sè. Vïng T©y B¾c vµ T©y Nguyªn cã tû lÖ nghÌo cao nhÊt (tû träng nghÌo ë c¸c d©n téc Ýt ng­êi lín gÊp 4 lÇn so víi ng­êi Kinh, Hoa, trªn thùc tÕ thËm trÝ cßn cao h¬n): tû lÖ nghÌo l­¬ng thùc ®­îc c¶i thiÖn kh«ng nhiÒu kÓ tõ n¨m 1993. * Møc gi¶m nghÌo kh«ng ®Òu gi÷a c¸c vïng vµ c¸c d©n téc Giai ®o¹n 1993 - 2002, nhãm ng­êi Kinh, Hoa gi¶m nghÌo vÒ l­¬ng thùc ®­îc trªn 1/2 sè hé nghÌo, trong khi ®ã nhãm c¸c d©n téc kh¸c chØ gi¶m gÇn 1/4. Trong giai ®o¹n nµy, d©n c­ ë §«ng Nam Bé gi¶m nghÌo ®­îc xÊp xØ 7/8 sè hé nghÌo, trong khi ®ã d©n c­ khu vùc T©y B¾c chØ gi¶m ®­îc d­íi 1/3 sè hé nghÌo. * Kho¶ng c¸ch giµu nghÌo cã xu h­íng t¨ng gi÷a c¸c vïng, c¸c d©n téc, c¸c tæ chøc kinh tÕ gi÷a c¸c nhãm thu nhËp Tæng hîp tÊt c¶ c¸c khÝa c¹nh ph©n tÝch trªn ®©y cho thÊy kho¶ng c¸ch giµu nghÌo gi÷a c¸c vïng vµ gi÷a c¸c nhãm d©n c­ cã xu h­íng t¨ng. HÖ sè GINI - (hÖ sè ph¶n ¸nh møc ®é bÊt b×nh ®¼ng vÒ thu nhËp vµ chi tiªu) trong d©n c­ liªn tôc t¨ng tõ 0,350 (n¨m 1994) lªn 0,390 (n¨m 1999) vµ lªn 0,42 n¨m 2006. HiÖn nay kho¶ng c¸ch giµu nghÌo ë n­íc ta diÔn ra chñ yÕu theo c¸c trôc sau: (1) §« thÞ - n«ng th«n (90% ng­êi nghÌo ë n­íc ta thuéc c­ d©n n«ng th«n). Tû träng ng­êi nghÌo ë n«ng th«n nhiÒu gÊp h¬n 2 lÇn ë ®« thÞ n¨m 2006 (17%/7,7%). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  5. NguyÔn §×nh TÊn 7 (2) Ng­êi Kinh, Hoa vµ ng­êi d©n téc thiÓu sè. Ng­êi d©n téc thiÓu sè cã tû träng ng­êi nghÌo nhiÒu gÊp 3 lÇn ng­êi Kinh, Hoa. N¨m 2002: 69,3%/23,1%. C¸c nhãm d©n téc Ýt ng­êi vÉn tiÕp tôc ph¶i ®èi mÆt víi nhiÒu khã kh¨n lín trong nç lùc v­ît nghÌo. Trong khi chØ chiÕm 14% tæng d©n sè ViÖt Nam, c¸c d©n téc Ýt ng­êi chiÕm tíi gÇn 30% sè ng­êi nghÌo. Tû lÖ ng­êi nghÌo cña 12 tØnh miÒn nói nghÌo nhÊt cao h¬n so víi 12 tØnh kh¸ nhÊt trong c¶ n­íc lµ 4 lÇn. Theo chuÈn nghÌo vÒ l­¬ng thùc - thùc phÈm, n¨m 2002 tû lÖ ng­êi nghÌo c¸c d©n téc Ýt ng­êi trªn c¶ n­íc lµ 41,5%, gÊp 7 lÇn ng­êi Kinh, Hoa 6,5%. Tû lÖ ng­êi nghÌo tËp trung ë c¸c vïng s©u, vïng xa, vïng nói cao, vïng c¸c d©n téc thiÓu sè vµ ë nh÷ng vïng cã ®Þa lý c¸ch biÖt. N¨m 2006, tû lÖ hé nghÌo ë c¸c tØnh T©y B¾c lµ 39,4%; B¾c Trung Bé lµ 26,6%; T©y Nguyªn lµ 24%. Trong khi ®ã tû lÖ nghÌo chung cña c¶ n­íc lµ 15,5%, ®« thÞ lµ 7,7% vµ n«ng th«n lµ 17%. Cµng lªn cao, cµng ®i vµo vïng s©u, vïng xa, vïng ®ång bµo d©n téc Ýt ng­êi, tû lÖ hé ®ãi, hé nghÌo cµng cao vµ biÓu hiÖn cµng râ. N¨m 1999 - 2000, cã tíi 65% phô n÷ ë T©y B¾c vµ 40% phô n÷ ë T©y Nguyªn sinh ®Î t¹i nhµ mµ kh«ng cã sù trî gióp chuyªn m«n nµo, 3/4 phô n÷ d©n téc thiÓu sè vïng Duyªn H¶i miÒn Trung vµ T©y Nguyªn sinh con t¹i nhµ, kh«ng cã sù trî gióp y tÕ so víi tû lÖ chung cña toµn quèc lµ 17%. NÕu so s¸nh møc trung b×nh tö vong trÎ s¬ sinh ë 12 tØnh miÒn nói trªn víi 12 tØnh ®øng ®Çu c¶ n­íc th× tû lÖ cao gÊp ≈ 4 lÇn (60,11/16,6). - Kho¶ng 23% trÎ em d©n téc thiÓu sè ë ViÖt Nam thiÕu c©n so víi løa tuæi. Tû lÖ nµy ë miÒn nói phÝa B¾c lµ 34%, Duyªn h¶i miÒn Trung vµ T©y Nguyªn lµ 45%. 1/4 sè trÎ em thiÕu c©n lµ ng­êi d©n téc sèng ë Duyªn h¶i miÒn Trung vµ T©y Nguyªn bÞ suy dinh d­ìng ®é 2 vµ 3. - Tû lÖ d©n sè trung b×nh kh«ng ®­îc dïng n­íc s¹ch ë 12 tØnh trªn cao gÊp gÇn 18 lÇn ë 12 tØnh ®øng ®Çu c¶ n­íc (71,79/4,05). - Tuæi thä trung b×nh cña 12 tØnh d©n téc miÒn nói thÊp h¬n so víi 12 tØnh ®øng ®Çu c¶ n­íc kho¶ng 10 tuæi (67,6/77,66). Nh÷ng tØnh d©n téc miÒn nói hoÆc ®«ng d©n téc Ýt ng­êi cã gi¸ trÞ cña chØ sè ph¸t triÓn thiªn niªn kû (MDG) tæng hîp thÊp ®øng cuèi b¶ng trong c¶ n­íc.1 F 0 P * Ngoµi ra lµ c¸c "trôc" giµu nghÌo kh¸c nh­: + Trôc giµu nghÌo gi÷a vïng kinh tÕ n¨ng ®éng vµ kh«ng n¨ng ®éng nh­ vïng tø gi¸c kinh tÕ phÝa Nam (Thµnh phè Hå ChÝ Minh - §ång Nai - B×nh D­¬ng - Bµ RÞa Vòng Tµu); ë phÝa B¾c (Hµ Néi, Qu¶ng Ninh, H¶i Phßng, VÜnh Phóc) vµ c¸c vïng kh«ng n¨ng ®éng kh¸c. + Trôc giµu nghÌo gi÷a c¸c nhãm thu nhËp: Nhãm (5) (nhãm giµu) vµ nhãm 1 Nguån: §­a c¸c môc tiªu thiªn niªn kû MDG ®Õn víi ng­ßi d©n, Liªn HiÖp quèc t¹i ViÖt Nam, 11/2002. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  6. 8 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ... (1) nhãm nghÌo võa diÔn ra gi÷a c¸c vïng, võa diÔn ra trong néi bé c¸c vïng, ngµnh, khu vùc kinh tÕ. 2. Xu h­íng ph©n tÇng x· héi vÒ ®êi sèng v¨n ho¸ tinh thÇn 2.1. Xu h­íng ph©n tÇng vÒ mÆt chi tiªu cho y tÕ, c¸c sinh ho¹t v¨n ho¸, thÓ thao, gi¶i trÝ Ph©n tÇng x· héi kh«ng chØ biÓu hiÖn râ trong lÜnh vùc kinh tÕ mµ cßn biÓu hiÖn kh¸ râ trong lÜnh vùc v¨n ho¸, tinh thÇn. §iÒu nµy biÓu hiÖn râ nhÊt vµ tr­íc nhÊt lµ ë c¸c nhãm thu nhËp. Nhãm (5) nhãm giµu dµnh 13,26% ng©n s¸ch thu hµng th¸ng chi cho viÖc ®i l¹i vµ b­u ®iÖn; 2,09% chi cho v¨n ho¸, thÓ thao, gi¶i trÝ, nhiÒu h¬n gÊp 4 lÇn chi cho ®i l¹i, b­u ®iÖn cña nhãm nghÌo (nhãm 1) gÊp 20 lÇn chi cho v¨n ho¸, thÓ thao, gi¶i trÝ... §ã lµ ch­a kÓ sè phÇn tr¨m ®ã cña nhãm (5) nhãm giµu, nhiÒu h¬n nhiÒu lÇn cña nhãm (1) nhãm nghÌo. NÕu tÝnh thùc th× chi cho y tÕ, ch¨m sãc søc khoÎ gÊp 10 lÇn (50.08®/10.04®), chi cho ®i l¹i, b­u ®iÖn gÊp 13 lÇn (97,74®/7,72®), chi cho v¨n ho¸, thÓ thao, gi¶i trÝ gÊp 82 lÇn (17,25®/0,21®). Ph©n tÇng vÒ mÆt chi tiªu cho nh÷ng ho¹t ®éng trªn cßn ®­îc thÓ hiÖn sù kh¸c biÖt kh¸ râ gi÷a thµnh thÞ vµ n«ng th«n ®Æc biÖt lµ gi÷a ng­êi Kinh chiÕm ®a sè d©u c­ vµ ng­êi d©n téc Ýt ng­êi ë vïng s©u, vïng xa. VÝ dô: chi tiªu cho y tÕ - ch¨m sãc søc khoÎ vµo nh÷ng n¨m 1999 - 2005 ë vïng d©n téc miÒn nói chØ kho¶ng 1USD/ng­êi/n¨m, trong khi ®ã ë Hµ Néi, thµnh phè Hå ChÝ Minh lªn tíi 20 USD/ng­êi/n¨m. Chi cho c¸c ho¹t ®éng vui ch¬i, gi¶i trÝ, du lÞch cña nh÷ng c­ d©n ®« thÞ còng cao h¬n rÊt nhiÒu so víi c­ d©n ng­êi d©n téc vïng s©u vïng xa. 2.2. Xu h­íng ph©n tÇng x· héi vÒ mÆt gi¸o dôc Song hµnh víi ph©n tÇng x· héi vÒ kinh tÕ, v¨n ho¸, thÓ thao, gi¶i trÝ... lµ ph©n tÇng vÒ mÆt gi¸o dôc. BiÓu hiÖn tr­íc hÕt cña qu¸ tr×nh nµy lµ sù ph©n tÇng x· héi vÒ mÆt gi¸o dôc gi÷a n«ng th«n vµ ®« thÞ. ë thµnh thÞ ®iÒu kiÖn häc tËp tèt h¬n, thÇy giái h¬n, ®i l¹i thuËn tiÖn h¬n, tr­êng líp khang trang h¬n. §a sè c¸c bËc phô huynh cã tr×nh ®é häc vÊn cao nªn viÖc gióp ®ì, h­íng dÉn cho c¸c em häc tËp tèt h¬n... ChÝnh v× vËy mµ sè trÎ em nhËp häc ®óng tuæi ë ®« thÞ bao giê còng cao h¬n ë n«ng th«n, tû lÖ b×nh qu©n qua nhiÒu n¨m lµ 97 - 98%/ 90%. Vµ cµng lªn cao th× tû lÖ c¸c em tèt nghiÖp c¸c cÊp häc tËp l¹i cµng cao h¬n so víi trÎ em n«ng th«n (xem b¶ng 3). Theo b¶ng 3, sè tèt nghiÖp trung häc chuyªn nghiÖp cña c¸c em ë thµnh thÞ nhiÒu gÊp 3 lÇn sè em ë n«ng th«n, sè tèt nghiÖp ®¹i häc trë lªn nhiÒu gÊp h¬n 7 lÇn. ë n­íc ta, tuyÖt ®¹i bé phËn sè ng­êi cã tr×nh ®é tiÕn sÜ, phã gi¸o s­, gi¸o s­ thµnh danh ë ®« thÞ vµ lµm viÖc ë ®« thÞ. ë n«ng th«n, rõng nói, sè ng­êi cã tr×nh ®é cao rÊt Ýt. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  7. NguyÔn §×nh TÊn 9 B¶ng 3: Sè häc sinh tèt nghiÖp trªn 10.000 d©n 2 F 1 P Häc sinh, sinh viªn tèt nghiÖp Thµnh thÞ (ng­êi) N«ng th«n (ng­êi) Phæ th«ng c¬ së 1.834 1.637 Phæ th«ng trung häc 985 284 Trung häc chuyªn nghiÖp 397 123 §¹i häc trë lªn 317 45 Ph©n tÇng x· héi vÒ mÆt gi¸o dôc còng thÓ hiÖn kh¸ râ qua c¸c nhãm thu nhËp: Nhãm (5) nhãm giµu chi cho gi¸o dôc 6,53% cña thu nhËp/ th¸ng nhiÒu gÊp 1,5 lÇn cña nhãm (1) nhãm nghÌo chi 4,8% thu nhËp/ th¸ng (n¨m 2002); chi 46,52 ngh×n ®ång/ th¸ng nhiÒu gÊp 6 lÇn cña nhãm (1) nhãm nghÌo, chi 8,13 ngh×n ®ång/th¸ng (n¨m 2004). Râ rµng r»ng con em cña nhãm x· héi kh¸ gi¶ sÏ cã nhiÒu ®iÒu kiÖn tèt h¬n ®Ó häc tËp vµ th¨ng tiÕn trong gi¸o dôc, ng­îc l¹i con em nhãm x· héi nghÌo rÊt khã cã ®iÒu kiÖn ®Ó v­¬n cao. HiÖn t­îng bá häc cña c¸c em häc sinh PTCS vµ PTTH ë nhiÒu ®Þa ph­¬ng nghÌo võa råi lµ mét minh chøng rÊt râ cho qu¸ tr×nh nµy. M¶ng nghiªn cøu nµy ë ViÖt Nam n­íc ta ch­a cã nhiÒu, ®Æc biÖt lµ cßn thiÕu c¸c sè liÖu ®iÒu tra ®Þnh l­îng. Ph©n tÇng x· héi vÒ mÆt gi¸o dôc còng diÔn ra kh¸ râ gi÷a ng­êi Kinh vµ ng­êi d©n téc thiÓu sè. Tû lÖ ®i häc ë bËc tiÓu häc cña trÎ em vïng d©n téc thiÓu sè chØ ®¹t æn ®Þnh ë møc 80%, thÊp h¬n 12% so víi trÎ em ng­êi Kinh. Tr×nh ®é häc vÊn trung b×nh cña ng­êi d©n téc miÒn nói rÊt thÊp, ®Æc biÖt lµ phô n÷. Trong mét sè n¨m qua hiÖn t­îng phô n÷ mï ch÷ hoÆc t¸i mï xuÊt hiÖn kh¸ nhiÒu... 3. Xu h­íng h×nh thµnh ph©n tÇng x· héi hîp thøc vµ mÆt tr¸i kh«ng tr¸nh khái lµ ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc Tr­íc hÕt ph¶i thõa nhËn r»ng, PTXH n¶y sinh lµ do cã sù tån t¹i cña hiÖn t­îng bÊt b×nh ®¼ng tøc lµ sù kh«ng ngang b»ng nhau gi÷a c¸c thµnh viªn trong x· héi vÒ mÆt n¨ng lùc, thÓ chÊt, trÝ tuÖ, ®iÒu kiÖn, c¬ may; hai lµ, do cã sù ph©n c«ng lao ®éng x· héi vÒ mÆt nghÒ nghiÖp vµ nh÷ng vÞ thÕ x· héi chiÕm ­u thÕ. ChÝnh sù tån t¹i kh¸ch quan, tù nhiªn, phæ biÕn cña hai hiÖn t­îng x· héi nµy ®· lu«n lµm n¶y sinh hiÖn t­îng PTXH. §Õn l­ît nã, PTXH l¹i t¸c ®éng trë l¹i x· héi mét c¸ch tÝch cùc hoÆc tiªu cùc. Dï muèn hay kh«ng muèn PTXH ®· vµ ®ang tån t¹i tõ cæ ®Õn kim, tõ §«ng sang T©y trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi, kh«ng trõ mét quèc gia nµo 3 vµ lÏ dÜ nhiªn ViÖt Nam kh«ng ph¶i lµ mét ngo¹i lÖ. 2F P P Trong thêi gian võa qua, ph©n hãa giµu nghÌo, PTXH ®· trë thµnh nh÷ng vÊn ®Ò x· héi bøc thiÕt ®­îc §¶ng vµ Nhµ n­íc ta hÕt søc quan t©m gi¶i quyÕt. Tuy nhiªn, ®iÒu quan träng lµ chóng ta cÇn ph¶i ®¸nh gi¸ cho ®óng thùc chÊt b¶n chÊt cña PTXH. Ph©n tÇng x· héi lµ tèt hay xÊu, lµ tÝch cùc hay tiªu cùc, lµ c¸i cÇn thiÕt cho trËt tù x· héi hay lµ c¸i tiªu cùc, ph­¬ng h¹i ®Õn x· héi... §Ó lµm ®­îc ®iÒu nµy chóng ta cÇn ®i s©u t×m hiÓu vµ tiÕn hµnh sù thao t¸c hãa kh¸i niÖm, t¸ch bãc kh¸i 2 NguyÔn §×nh Cö: Gi¸o tr×nh d©n sè - Ph¸t triÓn. Nxb N«ng nghiÖp - 1997, tr. 161. 3 Trong x· héi céng s¶n nguyªn thñ tuy ch­a xuÊt hiÖn giai cÊp, song ®· xuÊt hiÖn nh÷ng mÇm mèng cña PTXH (hay PTXH mét c¸ch s¬ khai). Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  8. 10 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ... niÖm PTXH nãi chung thµnh hai kh¸i niÖm bé phËn lµ PTXH hîp thøc vµ PTXH kh«ng hîp thøc. Trªn thùc tÕ ë n­íc ta hiÖn nay ®ang h×nh thµnh vµ tån t¹i c¶ PTXH hîp thøc vµ PTXH kh«ng hîp thøc. Ph©n tÇng x· héi hîp thøc lµ PTXH ®­îc h×nh thµnh mét c¸ch tù nhiªn, nã ®­îc n¶y sinh chñ yÕu lµ trªn c¬ së cña sù kh¸c biÖt vÒ tµi, ®øc vµ sù ®ãng gãp, sù cèng hiÕn thùc tÕ cña mçi c¸ nh©n cho x· héi... Ng­êi nµo tµi cµng cao, ®øc cµng réng, n¨ng lùc trÝ tuÖ, thÓ chÊt cµng lín, ®ãng gãp cho x· héi cµng nhiÒu th× ng­êi ®ã cµng xøng ®¸ng ®­îc x· héi t«n vinh vµ ®­îc x· héi dµnh cho nh÷ng thï lao cao, phï hîp víi c¸i mµ hä ®ãng gãp, cèng hiÕn... Ng­êi nµo tµi, ®øc trung b×nh, n¨ng lùc thÓ chÊt, trÝ tuÖ trung b×nh, ®ãng gãp cho x· héi ë møc trung b×nh ng­êi ®ã sÏ ®øng ë vÞ trÝ trung b×nh, ®­îc ®¸nh gi¸ vµ ®­îc ®·i ngé trung b×nh. Cßn nh÷ng ng­êi tµi, ®øc thÊp, n¨ng lùc, thÓ chÊt trÝ tuÖ thÊp, ®ãng gãp cho x· héi ë møc thÊp, ng­êi ®ã sÏ nhËn ®­îc sù ®¸nh gi¸, ®·i ngé ë møc t­¬ng xøng. ViÖt Nam n­íc ta lµ mét x· héi cã chÕ ®é chÝnh trÞ tiÕn bé, hÖ thèng ph¸p luËt vµ c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ - x· héi ®ang kh«ng ngõng ®­îc ®æi míi, hoµn thiÖn... Chóng ta ®ang ph¸t triÓn mét nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng ®Þnh h­íng x· héi chñ nghÜa, d­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng vµ sù qu¶n lý cña mét nhµ n­íc ph¸p quyÒn cña d©n, do d©n vµ v× d©n... Chóng ta ®ang hÕt søc tÝch cùc ®æi míi thÓ chÕ chÝnh s¸ch, gi¶m thiÓu c¸c thñ tôc hµnh chÝnh, minh b¹ch hãa nÒn kinh tÕ.. Chñ ®éng héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ mét c¸ch thËn träng song hÕt søc tÝch cùc...Víi nh÷ng lÏ ®ã ph©n tÇng x· héi hîp thøc cã nhiÒu ®iÒu kiÖn vµ c¬ héi ®Ó h×nh thµnh ph¸t triÓn... §¸ng tiÕc lµ, bªn c¹nh sù h×nh thµnh ph©n tÇng x· héi hîp thøc mét khuynh h­íng chñ ®¹o ®ang dÇn chiÕm ­u thÕ trong x· héi th× ®ång thêi còng xuÊt hiÖn vµ cã sù tån t¹i cña ph©n tÇng x· héi bÊt hîp thøc. Ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc hay "bÊt" hîp thøc lµ tÊt c¶ nh÷ng g× ®èi lËp víi ph©n tÇng x· héi hîp thøc. Nã ®­îc h×nh thµnh kh«ng ph¶i trªn c¬ së cña sù kh¸c biÖt vÒ c¸i tµi, c¸i ®øc vÒ n¨ng lùc thÓ chÊt trÝ tuÖ vµ sù ®ãng gãp thùc tÕ cña mçi c¸ nh©n cho x· héi mµ l¹i do tham nhòng, lµm ¨n phi ph¸p ®Ó giµu cã, luån l¸ch, xu nÞnh, m¸nh khãe thñ ®o¹n ®Ó cã chøc vô, kh«n khÐo, lõa läc ®Ó mang l¹i nh÷ng uy tÝn "gi¶ hiÖu". HiÖn t­îng ph©n tÇng x· héi kh«ng hîp thøc n¶y sinh vµ tån t¹i do nhiÒu nguyªn nh©n song tr­íc hÕt ph¶i kÓ ®Õn ®ã lµ do nh÷ng s¬ hë, láng lÎo trong hÖ thèng ph¸t luËt, gi¸o dôc... Nh÷ng tiªu chuÈn xem xÐt ®¸nh gi¸ thiÕu khoa häc, râ rµng, minh b¹ch (kh«ng hîp t×nh hîp lý) cßn tån t¹i vµ chi phèi c¸c ho¹t ®éng cña x· héi... hai lµ, ph¶i kÓ ®Õn sù yÕu kÐm, suy tho¸i vÒ mÆt ®¹o ®øc, nh©n c¸ch cña mét bé phËn trong x· héi; sau cïng lµ nh÷ng "qu¸n tÝnh" cña qu¸ khø, sù "kÕ thõa" nh÷ng tµn tÝch, thãi h­ tËt xÊu cña c¸c x· héi tr­íc ®ã ®Ó l¹i. Víi hai lo¹i PTXH nãi trªn, PTXH hîp thøc cã thÓ ®­îc hiÓu nh­ lµ c«ng b»ng x· héi, nã lµ ®éng lùc thóc ®Èy x· héi ph¸t triÓn, lµ nh©n tè t¹o ra sù æn ®Þnh vµ ph¸t triÓn bÒn v÷ng cña x· héi, lµ c¸i gãp phÇn t¹o ra bé mÆt nh©n v¨n, nh©n b¶n, nh©n ¸i trong x· héi. PTXH nh­ vËy lµ c¸i chóng ta ®¸ng mong muèn, lµ c¸i cÇn thiÕt ph¶i cã, lµ c¸i chóng ta thõa nhËn nã mét c¸ch tù gi¸c. MÆt kh¸c chóng ta cÇn ®Èy m¹nh Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  9. NguyÔn §×nh TÊn 11 viÖc tuyªn truyÒn vËn ®éng vµ qu¶ng b¸ cho nh÷ng ng­êi kh¸c cïng hiÓu vµ thõa nhËn nã, ñng hé sù tån t¹i cña nã. H¬n thÕ n÷a, chóng ta cÇn tõng b­íc thiÕt chÕ nã mét c¸ch chñ ®éng thËn träng, nghiªm tóc, khoa häc. §èi víi PTXH kh«ng hîp thøc, chóng ta kh«ng nh÷ng kh«ng chÊp nhËn nã c¶ vÒ thùc tiÔn lÉn nh÷ng biÖn b¹ch cho sù tån t¹i cña nã mµ cßn cÇn ph¶i tÝch cùc ®Êu tranh, lªn ¸n nã mét c¸ch gay g¾t, kh«ng khoang nh­îng. Víi nã cÇn kiÕn nghÞ lªn §¶ng, Nhµ n­íc cÊp trªn vµ c¸c c¬ quan chøc n¨ng tÝch cùc ®Êu tranh vµ ®­a ra nh÷ng biÖn ph¸p thÝch hîp nh»m tõng b­íc thu hÑp ph¹m vi t¸c ®éng cña nã, ng¨n chÆn nã, kiÓm so¸t nã, cao h¬n n÷a lµ trõng ph¹t nã mét c¸ch kiªn quyÕt. VÒ ®iÒu nµy §¶ng ta còng ®· chØ ra "TiÕp tôc ®Èy m¹nh cuéc ®Êu tranh chèng tham nhòng trong bé m¸y nhµ n­íc vµ toµn bé hÖ thèng chÝnh trÞ... g¾n chèng tham nhòng víi chèng l·ng phÝ, quan liªu, bu«n lËu, ®Æc biÖt lµ hµnh vi lîi dông chøc quyÒn ®Ó lµm giµu bÊt chÝnh" 4. 3F P P Chóng ta cÇn c­¬ng quyÕt thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi tøc lµ ®¶m b¶o sù "phï hîp gi÷a vai trß thùc tiÔn cña c¸ nh©n (nhãm x· héi) víi ®Þa vÞ cña hä trong ®êi sèng x· héi, gi÷a quyÒn vµ nghÜa vô cña hä, gi÷a lµm vµ h­ëng, gi÷a lao ®éng vµ sù tr¶ c«ng, gi÷a téi ¸c vµ sù trõng ph¹t, gi÷a c«ng lao vµ sù thõa nhËn cña x· héi"5. F 4 P P 4. Xu h­íng h×nh thµnh tÇng líp x· héi “­u tréi” vµ nhãm x· héi yÕu thÕ TÇng líp x· héi "­u tréi", hay "v­ît tréi" cña x· héi kh«ng "næi" lªn, "hiÖn" lªn nh­ mét lùc l­îng x· héi, [nhãm x· héi riªng rÏ (®éc lËp)] mµ bao gåm nh÷ng phÇn tö ­u tó nhÊt, n¨ng ®éng nhÊt, tµi hoa nhÊt v­ît tréi lªn tõ ë kh¾p c¸c giai cÊp, tÇng líp, tæ chøc x· héi trong x· héi... §ã lµ nh÷ng ng­êi c«ng nh©n, nhiÒu s¸ng kiÕn t×m tßi, lµm viÖc cã n¨ng suÊt cao, t¹o ra ®­îc nhiÒu s¶n phÈm ®Ñp, tèt, cã chÊt l­îng, mang l¹i lîi Ých h÷u dông cho x· héi; nh÷ng doanh nh©n tµi ba, th¸o v¸t, s¶n xuÊt kinh doanh giái, ¸p dông ®­îc nh÷ng c¬ chÕ qu¶n lý míi, c«ng nghÖ - kü thuËt tiªn tiÕn mang l¹i nhiÒu lîi nhuËn, gi¶i quyÕt ®­îc nhiÒu viÖc lµm cho ng­êi lao ®éng, t¹o ra nhiÒu s¶n phÈm, mÉu m· hµng hãa ®a d¹ng, hÊp dÉn, chÊt l­îng tèt, cã søc c¹nh tranh cao trong th­¬ng tr­êng, trÝch nép ®­îc nhiÒu ng©n s¸ch cho nhµ n­íc còng nh­ ®ãng gãp nhiÒu nguån tµi chÝnh cho c¸c viÖc lµm "t×nh nghÜa", "tõ thiÖn", nu«i d­ìng bµ mÑ ViÖt Nam anh hïng... §ã lµ nh÷ng nhµ qu¶n lý giái, nh÷ng nhµ khoa häc nhiÒu ph¸t minh, s¸ng chÕ, ®­a ra nh÷ng quy tr×nh c«ng nghÖ míi, nh÷ng c¬ chÕ qu¶n lý ­u viÖt, nh÷ng ®Ò xuÊt kiÕn nghÞ thiÕt thùc mang l¹i nhiÒu lîi Ých cho ®Êt n­íc. §ã lµ nh÷ng n«ng d©n lµm ¨n giái, nh÷ng chñ trang tr¹i d¸m nghÜ, d¸m lµm, th¸o v¸t, n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, khai th¸c, tËn dông mét c¸ch hiÖu qu¶ tµi nguyªn ®Êt ®ai, rõng, biÓn, s«ng hå vµ nguån lùc lao ®éng d«i d­ tõ n«ng nghiÖp, n«ng th«n, t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm dåi dµo, cã gi¸ trÞ cho x· héi. Nh÷ng ng­êi thî thñ c«ng, ph¸t huy bµn tay vµng víi nh÷ng ý t­ëng vµng t¹o ra nh÷ng s¶n phÈm ®éc ®¸o mang l¹i th­¬ng hiÖu 4 §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam: V¨n kiÖn §¹i héi ®¹i biÓu toµn quèc lÇn thø IX, Nxb ChÝnh trÞ Quèc gia, Hµ Néi, 2001, tr.136. 5 Tõ ®iÓn B¸ch khoa TriÕt häc. M.1983 (TiÕng Nga), tr. 65. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  10. 12 Xu h­íng biÕn ®æi ph©n tÇng x· héi ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn kinh tÕ ... cã uy tÝn vµ lîi Ých cao cho x· héi... §ã lµ nh÷ng c«ng chøc ®­a ra ®­îc nhiÒu ý t­ëng c¶i c¸ch, hîp lý hãa, tèi ­u hãa c¸c gi¶i ph¸p thñ tôc hµnh chÝnh, mang l¹i nhiÒu tiÖn Ých vµ sù hµi lßng cho ng­êi d©n... §ã lµ nh÷ng chiÕn sÜ, sü quan qu©n ®éi, c«ng an th«ng minh, qu¶ c¶m, ®­a ra ®­îc nhiÒu ph­¬ng ¸n b¶o vÖ trËt tù, an ninh x· héi cã hiÖu qu¶, hãa gi¶i, ng¨n chÆn ®­îc nhiÒu ©m m­u chèng ph¸ x· héi cña c¸c lùc l­îng thï ®Þch, b¶o vÖ ®­îc v÷ng ch¾c thµnh qu¶ cña CNXH, gi÷ g×n ®­îc sù b×nh yªn cho mäi ng­êi. TÇng líp x· héi ­u tréi nµy ®ang ngµy cµng lín lªn, m¹nh lªn vµ trë thµnh vÞ trÝ "®Çu tÇu", nh÷ng “con chim ®Çu ®µn”, nh÷ng m¹nh th­êng qu©n ®Çy sung m·n, l«i kÐo, dÉn d¾t c¸c nhãm x· héi ®i lªn. Sù h×nh thµnh tÇng líp x· héi "­u tréi" g¾n chÆt víi qu¸ tr×nh h×nh thµnh cÊu tróc PTXH hîp thøc. Hä lµ tÇng líp ­u tó "tréi v­ît", v­¬n lªn, "tråi lªn" tõ kh¾p c¸c giai cÊp, tÇng líp trong c¬ cÊu - giai tÇng x· héi. Hä cÇn ph¶i ®­îc §¶ng, Nhµ n­íc vµ ®oµn thÓ x· héi nh×n nhËn mét c¸ch ®óng ®¾n, ®¸nh gi¸ ®óng tµi n¨ng vµ c«ng lao cña hä, t«n vinh hä, vinh danh hä, cÇn ph¶i chó ý theo dâi, thu hót, ®µo t¹o, s¾p xÕp, bæ nhiÖm hä vµo c¸c vÞ trÝ then chèt cña bé m¸y quyÒn lùc, gi¸c ngé, gi¸o dôc lý t­ëng cho hä ®Ó hä tù nhËn thøc vµ tù nguyÖn ®øng vµo ®éi ngò cña §¶ng vµ chóng ta s½n sµng kÕt n¹p hä vµo §¶ng. (NÕu hä ®ang lµ quÇn chóng tÝch cùc vµ cã ®Çy ®ñ c¸c tiªu chuÈn cÇn thiÕt cña ng­êi ®¶ng viªn t­¬ng lai). NÕu hä lµ doanh nh©n, nhµ khoa häc, chóng ta cÇn cã c¸c chÝnh s¸ch an toµn, th«ng tho¸ng, t¹o ra cho hä nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó hä cã thÓ ph¸t huy cao nhÊt n¨ng lùc kinh doanh vµ s¸ng t¹o cña m×nh. CÇn ph¶i t¹o ra cho hä nh÷ng hµnh lang, m«i tr­êng, thêi hËu tù do, réng r·i, nh÷ng ­u ®·i vÒ thuÕ, vèn, nh÷ng t­ vÊn vµ hç trî ph¸p lý vµ nh÷ng chÕ tµi b¶o vÖ hä khi lîi Ých vµ nh÷ng ho¹t ®éng hîp ph¸p cña hä bÞ ®e däa, x©m h¹i. Song hµnh víi sù h×nh thµnh nhãm x· héi “v­ît tréi”, tÇng líp x· héi “­u tréi” lµ sù xuÊt hiÖn mét c¸ch tÊt yÕu, kh«ng tr¸ch khái c¸c nhãm x· héi “yÕu thÕ”, tÇng líp x· héi yÕu thÕ, nh÷ng nhãm x· héi nµy còng ®­îc h×nh thµnh tõ kh¾p c¸c giai cÊp, tÇng líp, tæ chøc, nghÒ nghiÖp x· héi nh­ c«ng nh©n, n«ng d©n, trÝ thøc, c«ng chøc, thî thñ c«ng, tiÓu th­¬ng, tiÓu chñ... Hä bao gåm nh÷ng ng­êi kh«ng cã nghÒ nghiÖp æn ®Þnh, häc vÊn, tay nghÒ thÊp, kh«ng cã tay nghÒ hoÆc cã nghÒ råi song ch­a kiÕm ®­îc viÖc lµm... Nh÷ng ng­êi sèng trong c¸c gia ®×nh ®«ng con, Ýt lao ®éng, ®«ng nh©n khÈu phô thuéc; søc kháe yÕu, hay èm ®au, hoÆc gia ®×nh cã nhiÒu ng­êi ®au bÖnh, tµn tËt, gÆp nhiÒu rñi ro, thiªn tai, ®Þch häa... sèng ë vïng s©u, vïng xa, ®Êt ®ai canh t¸c Ýt, c»n cçi, thêi tiÕt kh¾c nghiÖt, ®Þa h×nh chia c¾t, giao th«ng ®i l¹i khã kh¨n, c¬ së h¹ tÇng thÊp kÐm, phong tôc lµm ¨n l¹c hËu...Hä cã thÓ lµ nh÷ng ng­êi d©n ë diÖn “gi¶i táa” ®Êt ®ai, nhµ ë... Sang m«i tr­êng sèng míi hä ch­a ®­îc ®µo t¹o nghÒ nghiÖp, sù chuÈn bÞ vÒ mÆt t©m lý ®Ó thÝch nghi vµ héi nhËp víi n¬i ë míi. Hä cã thÓ lµ nh÷ng doanh nh©n, nh÷ng tiÓu th­¬ng, tiÓu chñ, thî thñ c«ng lµm ¨n thua lç, thÊt b¸t, tôt hËu vÒ mÆt kü thuËt, c«ng nghÖ, kh«ng theo kÞp hoÆc kh«ng ®ñ n¨ng lùc “chÌo chèng” c¹nh tranh ®Ó tån t¹i vµ ph¸t triÓn. Hä còng cã thÓ lµ nh÷ng ng­êi thuéc diÖn chÝnh s¸ch x· héi nh­ th­¬ng binh, gia ®×nh liÖt sÜ, MÑ Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn
  11. NguyÔn §×nh TÊn 13 ViÖt Nam anh hïng, nh÷ng ng­êi cã c«ng víi c¸ch m¹ng, ®· hy sinh x­¬ng m¸u, tuæi xu©n, søc kháe cña m×nh cho sù nghiÖp gi¶i phãng cña ®Êt n­íc. Nay hä thiÕu søc kháe, häc vÊn, chuyªn m«n nghÒ nghiÖp..., hä thuéc diÖn nh÷ng ng­êi cÇn ®­îc hç trî, nu«i d­ìng, ®Òn ¬n ®¸p nghÜa. Nh÷ng ng­êi thuéc c¸c nhãm x· héi yÕu thÕ, tÇng líp x· héi yÕu thÕ nµy h×nh thµnh mét c¸ch kh¸ ®«ng ®¶o ®ang lµ mét hiÖn t­îng x· héi nhøc nhèi lµ mèi quan ng¹i cho nhiÒu ban l·nh ®¹o, qu¶n lý ë c¸c tæ chøc, ®Þa ph­¬ng, còng nh­ sù quan t©m, lo l¾ng cña §¶ng vµ Nhµ n­íc. * * * Râ rµng r»ng, ®æi míi, ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr­êng, héi nhËp kinh tÕ quèc tÕ, tÊt yÕu dÉn ®Õn ph©n tÇng, ph©n hãa x· héi, viÖc h×nh thµnh c¸c nhãm x· héi yÕu thÕ, tÇng líp x· héi yÕu thÕ lµ mét tÊt yÕu kh«ng tr¸ch khái. Bëi vËy, trong khi ph¶i chó ý ®Õn tÇng líp “­u tréi”, t¹o ra nh÷ng m«i tr­êng “thêi hËu” thuËn lîi cho tÇng líp x· héi ­u tréi, cã nh÷ng chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch tháa ®¸ng cho tÇng líp nµy ph¸t triÓn, ph¸t huy ®­îc tµi n¨ng vµ nh÷ng ®ãng gãp, cèng hiÕn cña m×nh cho x· héi th× ®ång thêi §¶ng, Nhµ n­íc, c«ng ®ång x· héi còng cÇn ph¶i cã nh÷ng chÝnh s¸ch vµ sù quan t©m tho¶ ®¸ng ®Õn c¸c nhãm x· héi yÕu thÕ, tÇng líp x· héi yÕu thÕ. Ch¼ng h¹n nh­ viÖc ®µo t¹o nghÒ nghiÖp, t¹o nhiÒu chç lµm viÖc míi cho nhãm x· héi yÕu thÕ, t¹o nh÷ng ®iÒu kiÖn vµ ph­¬ng tiÖn sinh kÕ cho hä, cung cÊp dÞch vô thuËn tiÖn víi gi¸ ­u ®·i ®Ó ng­êi nghÌo dÔ tiÕp cËn, sö dông... t¹o nh÷ng c¬ héi vµ gióp nh÷ng ng­êi yÕu thÕ nh÷ng ®iÒu kiÖn häc tËp n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n, søc khoÎ ®Ó hä cã thÓ vËn dông ®­îc c¬ héi quyÕt t©m giµnh ®­îc thµnh c«ng trong s¶n xuÊt, kinh doanh, gãp phÇn c¶i thiÖn ®êi sèng, t¨ng thu nhËp cho gia ®×nh. Bản quyền thuộc viện Xã hội học www.ios.org.vn

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

Đồng bộ tài khoản