intTypePromotion=1

Y học chứng cứ về vai trò chất chống oxy hoá trong điều trị bệnh da

Chia sẻ: ViPoseidon2711 ViPoseidon2711 | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:4

0
31
lượt xem
0
download

Y học chứng cứ về vai trò chất chống oxy hoá trong điều trị bệnh da

Mô tả tài liệu
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Mục đích bài viết nhằm cung cấp cái nhìn khách quan, khái quát về một số chất chống oxy hóa phổ biến hiện nay và vai trò của chất chống oxy hóa trong một số bệnh lý da liễu thường gặp.

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Y học chứng cứ về vai trò chất chống oxy hoá trong điều trị bệnh da

Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 22 * Số 1 * 2018 Tổng Quan<br /> <br /> <br /> Y HỌC CHỨNG CỨ VỀ VAI TRÒ CHẤT CHỐNG OXY HOÁ<br /> TRONG ĐIỀU TRỊ BỆNH DA<br /> Văn Thế Trung*, Huỳnh Nguyễn Mai Trang**, Lê Thái Vân Thanh*<br /> ĐẶT VẤN ĐỀ<br /> Các bằng chứng y khoa về nghiên cứu cơ<br /> Chất chống oxy hóa hiện là một vấn đề đang bản<br /> được quan tâm, không chỉ trong lĩnh vực da liễu<br /> Các nghiên cứu ở mức độ hóa học và tế bào<br /> mà còn được nghiên cứu và ứng dụng trong<br /> cho thấy tiềm năng của chất chống oxy hóa trong<br /> nhiều bệnh lý khác như bệnh tim mạch, ung thư.<br /> các bệnh ung thư, bệnh tim mạch. Cụ thể, cơ chế<br /> Mặc dù cơ chế tác động của chất chống oxy hóa<br /> của chất chống oxy hóa trong ngăn ngừa ung<br /> đã được làm sáng tỏ trong nhiều nghiên cứu in<br /> thư bao gồm: hoạt tính chống oxy hóa và trung<br /> vitro nhưng hiệu quả in vivo vẫn còn nhiều bàn<br /> hòa các gốc tự do, điều hòa biểu hiện gien trong<br /> cãi. Đồng thời, vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều<br /> tăng sinh và biệt hóa tế bào và các gien ức chế<br /> cũng như một số nhầm lẫn về cơ chế tác động và<br /> khối u, làm ngưng chu trình tế bào và đưa tế bào<br /> hiệu quả của các chất chống oxy hóa. Mục đích<br /> vào apotosis, điều hòa hoạt tính enzyme trong<br /> bài viết nhằm cung cấp cái nhìn khách quan,<br /> quá trinh thải độc, oxy hóa – khử, kích thích hệ<br /> khái quát về một số chất chống oxy hóa phổ biến<br /> miễn dịch, điều hòa quá trình sinh ung phụ<br /> hiện nay và vai trò của chất chống oxy hóa trong<br /> thuộc nội tiết tố và có hiệu quả kháng khuẩn,<br /> một số bệnh lý da liễu thường gặp.<br /> kháng siêu vi. Không chỉ vậy, trong các bệnh tim<br /> NỘI DUNG TỔNG QUAN mạch, các chất chống oxy hóa góp phần trung<br /> Bệnh sinh của stress, ROS trong da hòa các gốc tự do trước khi chúng tác động đến<br /> LDL (low-density lipoprotein), làm chậm quá<br /> Các gốc tự do (free radicals) có nguồn gốc từ<br /> trình xơ vữa mạch máu. Đồng thời, các hoạt chất<br /> các phân tử oxygen, nitrogen và sulphur trong<br /> từ thực vật còn giúp giảm kết tập tiểu cầu, điều<br /> các tế bào sống là những phân tử có một electron<br /> hòa quá trình hấp thu và tổng hợp cholesterol,<br /> tự do không bắt cặp. Những phân tử này được<br /> giảm huyết áp và có hiệu quả kháng viêm thông<br /> sản sinh liên tục trong quá trình chuyển hóa và<br /> qua làm giảm nồng độ CRP trong máu.<br /> các hoạt động chức năng của tế bào, có hoạt tính<br /> phản ứng mạnh với các phân tử khác để trung Các bằng chứng nghiên cứu lâm sàng<br /> hòa điện tích. Bên cạnh đó, hệ chất chống oxy Đã có khá nhiều nghiên cứu can thiệp lâm<br /> hóa nội sinh và ngoại sinh phong phú giúp trung sàng về chất chống oxi hóa. Một số nghiên cứu<br /> hòa các gốc tự do này và hạn chế tác động của cho thấy có sự tăng thoáng qua khả năng chống<br /> gốc tự do lên các phân tử quan trọng khác như oxy hóa toàn phần trong huyết tương sau khi ăn<br /> các base trong acid nucleic, acid amin trong trái cây có chứa isoflavone, tuy vậy điều này<br /> protein và các nối đôi trong các acid béo không được lý giải không phải do chính isoflavone mà<br /> bão hòa. Tuy vậy, khi cán cân giữa gốc tự do – là do tăng nồng độ acid uric trong huyết tương(5).<br /> chất chống oxy hóa trở nên mất cân bằng Ngoài ra, một số bài tổng quan khác đã thống kê<br /> (oxidative stress), chuỗi DNA, RNA, protein và một loạt nghiên cứu cho thấy các chất chống oxy<br /> lipid bị tổn thương, dẫn tới tăng nguy cơ các hóa có hiệu quả in vitro như Isoflavones (có<br /> bệnh lý tim mạch, ung thư, một số biểu hiện lão trong đậu nành) cải thiện mật độ xương ở phụ<br /> hóa da và các bệnh lý về da khác. Đây là cơ chế nữ sau mãn kinh và có hoạt tính nội tiết tố yếu,<br /> mấu chốt thúc đẩy các nhà khoa học tìm hiểu cơ catechin đơn phân (monomeric) (nồng độ cao<br /> chế chống oxy hóa để làm chậm và đẩy lùi bệnh trong trà) có hiệu quả trên những chỉ dấu sinh<br /> tật ngay từ mức độ phân tử. học chống oxy hóa trong huyết tương và chuyển<br /> <br /> <br /> 15<br /> Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ bản Tập 21 * Số 6 * 2017<br /> <br /> hóa năng lượng, Procyanidins (có trong rượu liệu bằng các chất chống oxy hóa có thể đem lại<br /> vang đỏ, nho, cacao, táo, nam việt quất lợi ích. Nghiên cứu của tác giả Lin và cs năm<br /> (cranberries) có hiệu quả đáng kể trên hệ mạch 2016(4) cũng như của Peluso và cs trong cùng<br /> máu, không chỉ do hoạt tính chống oxy hóa của năm 2016 cho thấy tiềm năng của các chất chống<br /> nó. Tuy nhiên các nghiên cứu in vivo cho kết quả oxy hóa như Coenzyme Q10, vitamin E, and<br /> hạn chế và không tương ứng với hiệu quả thấy selenium, Curcumin và một số chất khác có hoạt<br /> được in vitro. Điều này được lý giải là do 1) tính chống oxy hóa như Statins, Allopurinol<br /> không có những chỉ dấu sinh học tin cậy trên trong cải thiện chỉ số PASI trên lâm sàng và các<br /> lâm sàng, nhất là khi đánh giá quá trình sinh chỉ dấu sinh học peroxid hóa và khả năng chống<br /> ung, 2) không có các nghiên cứu trong thời gian oxy hóa toàn phần trong huyết tương.<br /> dài, và 3) các hiểu biết về sinh khả dụng của các Một số vấn đề về “thuốc viên uống chống<br /> chất chống oxy hóa còn hạn chế(9). Do đó, cần<br /> nắng”<br /> thêm các nghiên cứu can thiệp trên người kéo<br /> Hiện nay, ngày càng nhiều các chất chống<br /> dài hơn, với quy mô lớn hơn và cần có những xét<br /> oxy hóa được tìm ra và nghiên cứu về hiệu quả<br /> nghiệm chuẩn hóa để đánh giá hiệu quả của các<br /> của nó đối với nhiều bệnh lý khác nhau. Một<br /> chất chống oxy hóa trong thực tế lâm sàng.<br /> trong số đó là Polypodium leucotomas (PL), chất<br /> Chất chống oxy hóa và bệnh vảy nến chiết xuất từ cây dương xỉ vùng nhiệt đới, hiện<br /> Vai trò của các yếu tố chống oxy hóa trong đang được sử dụng trong khá nhiều chế phẩm<br /> vảy nến được đặt ra lần đầu năm 1999 khi các uống và thoa ngoài. PL là một chất có hoạt tính<br /> nhà nghiên cứu định lượng các yếu tố chống oxy chống oxy hóa mạnh, do phân tử có thành phần<br /> hóa trong máu của bệnh nhân vảy nến mảng. phenolic. Nghiên cứu về PL được công bố lần<br /> Nghiên cứu cho thấy có sự tăng quá trình đầu vào năm 1996 bởi tác giả González và cộng<br /> peroxid hóa và giảm các chất chống oxy hóa. sự(3) cho thấy khả năng ức chế rõ rệt phản ứng<br /> Một loạt các nghiên cứu khác ra đời sau đó cũng hồng ban và phản ứng gây độc ánh sáng<br /> cho thấy có sự giảm hoạt động của các chất (phototoxic reaction) do UVB và PUVA liệu<br /> chống oxy hóa nội sinh, gợi ý giả thuyết về sự pháp của PL dạng uống và thoa, thông qua<br /> mất cân bằng của cán cân gốc tự do ROS – chất tương tác với các gốc tự do và ROS, cho thấy<br /> chống oxy hóa trong sinh bệnh học của vảy nến. tiềm năng của PL trong ngăn ngừa bỏng nắng và<br /> Nghiên cứu năm 2009 của tác giả Zhou và cộng các phản ứng gây độc ánh sáng khác. Một loạt<br /> sự(12) cho thấy quá trình tăng kéo dài các gốc tự nghiên cứu khác được được công bố sau đó cũng<br /> do ROS có thể vượt quá khả năng chống đỡ của cho thấy hiệu quả và tính an toàn của PL trong<br /> các chất chống oxy hóa nội sinh, từ đó kích hoạt bảo vệ da dưới bức xạ tử ngoại. Do đó các chế<br /> nhiều tín hiệu nội bào dẫn đến nhiều bệnh lý da, phẩm uống có chứa PL thường được gọi tên<br /> trong đó có vảy nến. Riêng về vảy nến, các con “thuốc viên chống nắng”, cũng như đã có một số<br /> đường tín hiệu tế bào như mitogen-activated sản phẩm kem chống nắng thoa ngoài da hiện<br /> protein kinase/activator protein 1, nuclear factor nay được bổ sung thành phần PL. Tuy vậy 20<br /> kappaB, and Janus kinase có liên quan đến tiến năm sau, nghiên cứu của tác giả Parrado và cs<br /> triển của vảy nến và đều có tính nhạy cảm oxy năm 2016(7) đã cho thấy PL là một chất chống oxy<br /> hóa – khử. Nghiên cứu của Bacchetti và cs năm hóa mạnh và cơ chế phân tử của PL tác động lên<br /> 2013(1) cho thấy Etanercept, một chất ức chế TNF- nhiều con đường trong chuyển hóa tế bào, bao<br /> alpha được dùng trong điều trị vảy nến, cũng có gồm ức chế sản sinh và phóng thích ROS do tia<br /> tác dụng giảm quá trình peroxid hóa các lipid, tử ngoại, ức chế các con đường tín hiệu tế bào<br /> vốn gây ra do các gốc tự do ROS, tăng khả năng AP1 and NF-κB, bảo vệ các hệ chất chống oxy<br /> chống oxy hóa và có hiệu quả kháng viêm. Trị hóa tự nhiên, từ đó ngăn chặn tổn thương DNA<br /> <br /> <br /> 16<br /> Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 22 * Số 1 * 2018 Tổng Quan<br /> <br /> gây ra do ROS và tia tử ngoại. Ở mức độ tế bào, peptid chiết xuất từ nhau thai cừu được quảng<br /> PL giảm sự chết tế bào theo chương trình, hoại bá rộng rãi như là phương thức hỗ trợ làm đẹp<br /> tử tế bào qua trung gian tia tử ngoại và ức chế tái da, tuy vậy, các nghiên cứu bài bản về thành<br /> cấu trúc bất thường chất nền ngoại bào. Ngoài ra phần này còn khá ít ỏi. Chỉ có một nghiên cứu<br /> PL còn giảm viêm, ức chế biểu hiện men năm 2016 của tác giả Rekik và cs(6) cho thấy<br /> cyclooxygenase-2 (COX-2) gây ra do tia tử ngoại, peptide từ nhau thai cừu bảo về những rối loạn<br /> hoạt hóa gen ức chế ung p53, từ đó làm giảm chức năng ti thể và bảo vệ những thành phần<br /> tăng sinh tế bào gây ra do tia tử ngoại. Do đó cơ trong ti thể khỏi tổn thương do ROS và TNF-<br /> chế của PL không hẳn là “chống nắng” mà là alpha, xảy ra trong hội chứng mệt mỏi mãn tính<br /> ngăn chặn và trung hòa các tác động bất lợi của (chronic fatigue syndrome). Chưa có nghiên cứu<br /> ánh nắng mặt trời lên da. Không chỉ vậy, thông nào về hiệu quả của nhau thai cừu trong da liễu.<br /> qua nhiều cơ chế như trên, PL còn có vai trò Đặc điểm chung của các hoạt chất nhóm thực<br /> trong ức chế quá trình sinh ung và lão hóa da. phẩm chức năng hiện nay là vẫn còn khá ít<br /> Do vậy nên chăng có thể gọi PL như đúng tên nghiên cứu có giá trị về hiệu quả của các hoạt<br /> gọi ban đầu, chất chống oxy hóa, để có thể khái chất này trong y khoa nói chung và trong da liễu<br /> quát hết hiệu quả của PL và tránh nhầm lẫn. nói riêng. Một số hoạt chất được nghiên cứu sâu<br /> Vai trò các loại thực phẩm chức năng trong hơn, nhưng vẫn chỉ đang dừng lại ở cấp độ tế<br /> bào và mô hình trên động vật. Cần thêm các<br /> da liễu<br /> nghiên cứu can thiệp trên người với quy mô lớn<br /> Ngoài ra, một số thực phẩm chức năng khác<br /> hơn để kiểm chứng hiệu quả điều trị.<br /> cũng đang được nghiên cứu về hiệu quả và cơ<br /> chế tác động của nó trong tổn thương da nói KẾT LUẬN<br /> chung. Có thể kể đến như sữa ong chúa, chứa Chất chống oxy hóa đóng vai trò quan trọng<br /> thành phần chính là 10-Hydroxy-2-decenoic acid, trong cơ chế bệnh sinh của nhiều bệnh lý khác<br /> bản chất là một acid béo, có khả năng ngăn chặn nhau, trong đó có bệnh lý da liễu. Hiện đã có<br /> tổn thương do UVA, ức chế biểu hiện men một số nghiên cứu ban đầu cho thấy triển vọng<br /> matrix metalloproteinases (MMPs), do đó có khả và tiềm năng của chất chống oxy hóa trong đa<br /> năng ngăn ngừa và điều trị lão hóa da do ánh dạng các lĩnh vực thuộc chuyên khoa da liễu<br /> sáng(11). Ngoài ra thành phần này còn cho thấy như bảo vệ da khỏi tác động của ánh nắng mặt<br /> hiệu quả trong quá trình biệt hóa tế bào trời, ngăn ngừa khối u và cải thiện triệu chứng<br /> keratinocyte, phục hồi hàng rào bảo vệ da, giảm lâm sàng của một số bệnh như vảy nến. Ngược<br /> đáp ứng viêm và cấp nước cho da khô, ứng lại, cần nhìn nhận đúng đắn về giá trị của một số<br /> dụng trong điều trị chứng khô da do tia tử ngoại chất chống oxy hóa mới tìm ra chiết xuất từ thảo<br /> (UV-induced xerosis)(2). Cordycepin là một dạng dược thiên nhiên để tránh thổi phồng và ngộ<br /> đồng phân (analogue) nucleoside tương tự như nhận về giá trị của nó. Hơn nữa, cần có thêm các<br /> adenosine, là hoạt chất chính trong vị thuốc nghiên cứu can thiệp quy mô lớn hơn, dài hơi<br /> Đông y đông trùng hạ thảo, đã cho thấy hiệu hơn trên người về chất chống oxy hóa, tạo cơ sở<br /> quả tác động vào nhiều quá trình như sự chết tế vững chắc cho ứng dụng các chất chống oxy hóa<br /> bào theo chương trình apoptosis, bất hoạt chu trong hỗ trợ và điều trị bệnh lý da liễu.<br /> trình tế bào, kháng di căn, ức chế kết tập tiểu cầu<br /> TÀI LIỆU THAM KHẢO<br /> và ngăn chặn con đường trung gian gây viêm(8,10).<br /> 1. Bacchetti T, Campanati A, Ferretti G, Simonetti O, Liberati G,<br /> Mặc dù vậy, các nghiên cứu về hoạt chất này Offidani AM (2013), “Oxidative stress and psoriasis: the effect<br /> nhìn chung tập trung vào cơ chế ức chế ung và of antitumour necrosis factor-α inhibitor treatment”, Br J<br /> Dermatol. May;168(5):984-9. doi: 10.1111/bjd.12144.<br /> chống di căn trong các bệnh lý ung thư và chưa 2. Duplan H, et al (2011), “Effects of Hydroxydecine(®) (10-<br /> có nhiều nghiên cứu ở các bệnh lý da khác. Các hydroxy-2-decenoic acid) on skin barrier structure and<br /> <br /> <br /> <br /> 17<br /> Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Phụ bản Tập 21 * Số 6 * 2017<br /> <br /> function in vitro and clinical efficacy in the treatment of UV- potential”, Life Sci. Nov 26;93(23):863-9. doi:<br /> induced xerosis”, Eur J Dermatol. Nov-Dec;21(6):906-15. doi: 10.1016/j.lfs.2013.09.030. Epub 2013 Oct 10.<br /> 10.1684/ejd.2011.1531. 9. Williamson G, Manach C (2005), “Bioavailability and<br /> 3. González S, Pathak MA (1996) “Inhibition of ultraviolet- bioefficacy of polyphenols in humans. II. Review of 93<br /> induced formation of reactive oxygen species, lipid intervention studies”, Am J Clin Nutr. Jan;81(1 Suppl):243S-<br /> peroxidation, erythema and skin photosensitization by 255S.<br /> polypodium leucotomos” Photodermatol Photoimmunol 10. Zhang JL, Xu Y, Shen J. (2014), “Cordycepin inhibits<br /> Photomed. Apr;12(2):45-56. lipopolysaccharide (LPS)-induced tumor necrosis factor<br /> 4. Lin X, Huang T (2016), “Oxidative stress in psoriasis and (TNF)-α production via activating amp-activated protein<br /> potential therapeutic use of antioxidants”, Free Radic Res. kinase (AMPK) signaling”, Int J Mol Sci. Jul 8;15(7):12119-34.<br /> Jun;50(6):585-95. doi: 10.3109/10715762.2016.1162301. Epub doi: 10.3390/ijms150712119.<br /> 2016 Apr 21. 11. Zheng J, Lai W, Zhu G, Wan M, Chen J, Tai Y, Lu C (2013),<br /> 5. Lotito SB, Frei B. (2006), “Consumption of flavonoid-rich foods “10-Hydroxy-2-decenoic acid prevents ultraviolet A-induced<br /> and increased plasma antioxidant capacity in humans: cause, damage and matrix metalloproteinases expression in human<br /> consequence, or epiphenomenon?”, Free Radic Biol Med. Dec dermal fibroblasts” J Eur Acad Dermatol Venereol.<br /> 15;41(12):1727-46. Epub 2006 Jun 3. Oct;27(10):1269-77. doi: 10.1111/j.1468-3083.2012.04707.x.<br /> 6. Muluye RA, Bian Y, Wang L, Alemu PN, Cui H, Peng X, & Li Epub 2012 Oct 3.<br /> S (2016), “Placenta Peptide Can Protect Mitochondrial 12. Zhou Q, Mrowietz U, Rostami-Yazdi M (2009), “Oxidative<br /> Dysfunction through Inhibiting ROS and TNF-α Generation, stress in the pathogenesis of psoriasis”, Free Radic Biol Med. Oct<br /> by Maintaining Mitochondrial Dynamic Network and by 1;47(7):891-905. doi: 10.1016/j.freeradbiomed.2009.06.033.<br /> Increasing IL-6 Level during Chronic Fatigue”, Frontiers in Epub 2009 Jul 3.<br /> Pharmacology, 7, 328. http://doi.org/10.3389/fphar.2016.00328<br /> 7. Parrado C, Mascaraque M, Gilaberte Y, Juarranz A, Gonzalez<br /> S. (2016), “Fernblock (Polypodium leucotomos Extract):<br /> Ngày nhận bài báo: 14/11/2017<br /> Molecular Mechanisms and Pleiotropic Effects in Light- Ngày bài báo được đăng: 28/02/2018<br /> Related Skin Conditions, Photoaging and Skin Cancers, a<br /> Review”, Int J Mol Sci. Jun 29;17(7). pii: E1026. doi:<br /> 10.3390/ijms17071026.<br /> 8. Tuli HS, Sharma AK, Sandhu SS, Kashyap D. (2013)<br /> “Cordycepin: a bioactive metabolite with therapeutic<br /> <br /> <br /> <br /> <br /> 18<br />
ADSENSE
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2