"TR B L C" M T H I CH NG NGUY HI M C NẺ Ị Ắ Ộ Ộ Ứ Ể Ầ
Ð C C NH BÁOƯỢ Ả
Tác gi : BS. HÀ KHÔIả
Vào ngày 12/01/1999, sau h n 3 tháng h u tòa vì t i danh hành h tr em gây ra h i ch ng SBS, Annơ ầ ộ ạ ẻ ộ ứ
Elliott Barber - m t nhân viên c a Trung tâm Chăm sóc tr em Florida, M đã b k t án 9ộ ủ ẻ ở ỹ ị ế
năm tù giam và 5 năm th thách sau khi mãn h n tù. Tr c đó 1 năm, vào ngày 5/2/1998,ử ạ ướ
trung tâm này đã b t m ng ng ho t đ ng vì b t cáo đã đ nhân viên hành h tr em, khi n béị ạ ư ạ ộ ị ố ể ạ ẻ ế
Devin Austin Thimlar và Alexis Pierson ph i nh p vi n đi u tr trong th i gian dài. Ch a h t, chả ậ ệ ề ị ờ ư ế ỉ
1 ngày sau khi b t m ng ng ho t đ ng, l i thêm m t bé b ng ng th ph i vào vi n c p c u. Cácị ạ ư ạ ộ ạ ộ ị ừ ở ả ệ ấ ứ
bé này đ u b h i ch ng tr b l c (Shaken Baby Syndrome - SBS), m t h i ch ng đ n nay v n ítề ị ộ ứ ẻ ị ắ ộ ộ ứ ế ẫ
đ c bi t đ n. Và nhi u ng i không kh i gi t mình đ nh l i li u đã bao gi mình vô tình đùaượ ế ế ề ườ ỏ ậ ể ớ ạ ệ ờ
gi n b ng cách l c m nh tr hay tung nó lên cao?ỡ ằ ắ ạ ẻ
Câu chuy n v bé Devin Austin Thimlar: ệ ề
Devin là m t n n nhân c a h i ch ng SBS. Brenda Thimlar, m c a bé Devin đã k v tr ng h p con mình trênộ ạ ủ ộ ứ ẹ ủ ể ề ườ ợ
web site nh m thông tin cho t t c m i ng i v h i ch ng SBS và cách phòng tránh. Câu chuy n v nên b c tranhằ ấ ả ọ ườ ề ộ ứ ệ ẽ ứ
khá đ y đ v tình tr ng c a m t tr b SBS: ầ ủ ề ạ ủ ộ ẻ ị
- "Ðó là sai l m l n nh t trong đ i tôi", Brenda cho bi t nh v y khi đã quy t đ nh v n g i con mình vào ngày kầ ớ ấ ờ ế ư ậ ế ị ẫ ử ế
ti p, m c dù trong ngày đ u cô đã phát hi n th y nh ng đ m xu t huy t quanh đ u con mình, nh ng l i nghĩ đóế ặ ầ ệ ấ ữ ố ấ ế ầ ư ạ
ch là ban đ không đ c h i gì. ỉ ỏ ộ ạ
- 3 ngày sau khi b t đ u g i con, tôi b t đ u th y Devin b nôn r t nhi u, h u h t sau m i b a ăn cháu đ u nôn raắ ầ ử ắ ầ ấ ị ấ ề ầ ế ỗ ữ ề
h t. Tôi đã đ a cháu đ n bác sĩ 3 l n và đ u đ c ch n đoán là nhi m siêu vi, ngay c khi cháu xu t hi n thêmế ư ế ầ ề ượ ẩ ễ ả ấ ệ
nh ng tri u ch ng m t, ti ng l o x o vùng x ng s n sau l ng và hay ng l m đi. ữ ệ ứ ở ắ ế ạ ạ ở ươ ườ ư ủ ị
- Ð n ngày th 11, tôi quy t đ nh ph i cho cháu nh p vi n c p c u vì b r i lo n đi n gi i do nôn quá nhi u.ế ứ ế ị ả ậ ệ ấ ứ ị ố ạ ệ ả ề
Devin đ c truy n d ch và cho làm nh ng xét nghi m c n thi t, và tôi th t s ng s khi bác sĩ cho bi t trên CT Scanượ ề ị ữ ệ ầ ế ậ ữ ờ ế
c a Devin có hình nh xu t huy t não. Ngay sau đó, cháu đ c chuy n đ n m t b nh vi n chuyên khoa th n kinhủ ả ấ ế ượ ể ế ộ ệ ệ ầ
và đ a ngay vào phòng chăm sóc đ c bi t. Các bác sĩ đã h i r t k xem chúng tôi có làm r i bé không, có v t gì r iư ặ ệ ỏ ấ ỹ ơ ậ ơ
trúng đ u hay b m t v t nuôi nào đó trong nhà gây t n h i?ầ ị ộ ậ ổ ạ
Ngày hôm sau, qua ch p CT và MRI, các bác sĩ đã phát hi n ra tình tr ng t n th ng thùy thái d ng bên ph i, vàụ ệ ạ ổ ươ ươ ả
nguyên nhân gây tăng áp l c n i s c a cháu là do d ch não t y và máu t quanh não mà bình th ng không có.ự ộ ọ ủ ị ủ ụ ườ
Ngoài ra Devin còn b gãy x ng chày, x ng s n và x ng h c m t. Th t không th hi u n i chuy n gì đã x yị ươ ươ ườ ươ ố ắ ậ ể ể ổ ệ ả
ra cho cháu. Ch đ n khi bác sĩ kh ng đ nh đi kh ng đ nh l i: Devin đã b l c r t m nh, chúng tôi m i hi u v n đỉ ế ẳ ị ẳ ị ạ ị ắ ấ ạ ớ ể ấ ề
và l n đ u tiên đ c nghe đ n m t h i ch ng có tên là SBS. ầ ầ ượ ế ộ ộ ứ
Ti p theo câu chuy n là s vào cu c c a c nh sát, báo chí và các ban ngành khác nhau. Ch đ n lúc này, m i ng iế ệ ự ộ ủ ả ỉ ế ọ ườ
m i nh n th c đ c t m quan tr ng c a v n đ và ngay l p t c đã thông tin v h i ch ng này b ng nhi u hìnhớ ậ ứ ượ ầ ọ ủ ấ ề ậ ứ ề ộ ứ ằ ề
th c khác nhau nh : các ch ng trình nghiên c u v SBS, nh ng ch ng trình giáo d c trên các ph ng ti n thôngứ ư ươ ứ ề ữ ươ ụ ươ ệ
tin đ i chúng. đ c g ng giúp m i ng i hi u bi t v s nguy hi m c a SBS.ạ ể ố ắ ọ ườ ể ế ề ự ể ủ
Ð nh nghĩa SBSị
SBS là tình tr ng m t tr b l c m nh d d i b i m t ng i khác, gây nên tình tr ng t n th ng cho tr . SBS cóạ ộ ẻ ị ắ ạ ữ ộ ở ộ ườ ạ ổ ươ ẻ
th ch do b l c đ n thu n hay đi kèm v i tình tr ng đ u c a tr sau khi b l c m nh r i va vào gi ng, n m hayể ỉ ị ắ ơ ầ ớ ạ ầ ủ ẻ ị ắ ạ ồ ườ ệ
m t m t ph ng nào đó. SBS còn có nh ng tên khác nh : Ch n th ng đ u do b ng c đãi (abusive head trauma),ộ ặ ẳ ữ ư ấ ươ ầ ị ượ
Ch n th ng não do l c (shaken brain trauma) hay H i ch ng tr b l c nh dây g n đ u roi (whiplash shakenấ ươ ắ ộ ứ ẻ ị ắ ư ắ ầ
infant syndrome)...
Theo m t th ng kê t i M , cho th y có kho ng 60% tr b SBS là trai và 40% là gái. Tu i b SBS có th t 0-4 tu i,ộ ố ạ ỹ ấ ả ẻ ị ổ ị ể ừ ổ
nh ng đa s các tr ng h p đ u r i vào tr d i 1 tu i (kho ng t 3-8 tháng tu i b nhi u nh t). ư ố ườ ợ ề ơ ẻ ướ ổ ả ừ ổ ị ề ấ
Có đ n 70% th ph m gây ra SBS cho tr là nam và 30% là n , trong đó đi u đáng bu n nh t là 62% tr ng h pế ủ ạ ẻ ữ ề ồ ấ ườ ợ
l i do chính cha m c a tr gây ra, 20% do b n trai c a ng i m , 14% do ng i trông tr , 3% do cha m k , 1%ạ ẹ ủ ẻ ạ ủ ườ ẹ ườ ẻ ẹ ế
do ông bà và nh ng đ i t ng khác.ữ ố ượ
Tr có th b l c trong tình hu ng nào?ẻ ể ị ắ ố
- Khi tr qu y khóc nhi u khi n cha, m ho c ng i coi sóc chúng t c gi n đ n m c m t t ch vì không dẻ ấ ề ế ẹ ặ ườ ứ ậ ế ứ ấ ự ủ ỗ
đ c. H không đánh đ a tr nh ng l i s c chúng lên và l c d d i đ th a c n gi n. Tình hu ng này d ng nhượ ọ ứ ẻ ư ạ ố ắ ữ ộ ể ỏ ơ ậ ố ườ ư
hi m g p Vi t Nam vì chúng ta ít b stress h n ng i ph ng Tây.ế ặ ở ệ ị ơ ườ ươ
- Các ông b có khuynh h ng hay bi u hi n s th ng yêu con mình, nh t là v i con trai b ng cách l c l c chúngố ướ ể ệ ự ươ ấ ớ ằ ắ ắ
ho c tung lên r i b t l y, hay nh Vi t Nam th ng đ tr lên chân r i l c l c, ch i trò "Nhong nhong ng a ôngặ ồ ắ ấ ư ở ệ ườ ể ẻ ồ ắ ắ ơ ự
đã v ".ề
- Ð tr nh t th đ ng khi đi xe đ ng xóc, khi n tr g p t i g p lui.ể ẻ ỏ ở ư ế ứ ườ ế ẻ ậ ớ ậ
- B v t nuôi trong nhà lôi đi.ị ậ
T i sao khi l c m nh l i gây nguy hi m cho tr ?ạ ắ ạ ạ ể ẻ
Nh chúng ta đã bi t, khi tr còn nh các c vùng c v n còn r t y u vì ch a phát tri n t t, do đó s h tr nângư ế ẻ ỏ ơ ở ổ ẫ ấ ế ư ể ố ự ỗ ợ
đ cho đ u tr không nhi u. Chính vì th khi b l c m nh hay tung lên tung xu ng, đ u c a tr s có khuynhỡ ầ ẻ ề ế ị ắ ạ ố ầ ủ ẻ ẽ
h ng g p t i g p lui hay xoay qua xoay l i m t cách không ki m soát đ c. H u qu có th còn n ng n h nướ ậ ớ ậ ạ ộ ể ượ ậ ả ể ặ ề ơ
n u k t thúc quá trình l c v i s va ch m m nh đ u tr vào m t b m t nào đó nh t ng, sàn nhà hay gi ng.ế ế ắ ớ ự ạ ạ ầ ẻ ộ ề ặ ư ườ ườ
Do l c gia t c đang nhanh b d ng l i đ t ng t b i m t va ch m th ng r t m nh (cũng gi ng nh m t chi c xeự ố ị ừ ạ ộ ộ ở ộ ạ ườ ấ ạ ố ư ộ ế
đang ch y nhanh tông vào t ng), h u qu là não s b xo n v n hay g p t i g p lui trong h p s d n đ n tìnhạ ườ ậ ả ẽ ị ắ ặ ậ ớ ậ ộ ọ ẫ ế
tr ng các m ch máu và th n kinh c a não b v , các mô não b xé ra gây xu t huy t não, phù não, tăng áp l c n iạ ạ ầ ủ ị ỡ ị ấ ế ự ộ
s . Có th d n đ n nh ng di ch ng v sau nh : Ch m phát tri n tâm th n, m t kh năng h c và nói, li t, đ ngọ ể ẫ ế ữ ứ ề ư ậ ể ầ ấ ả ọ ệ ộ
kinh, mù m t, đi c và th m chí t vong. ắ ế ậ ử
Ch n đoánẩ
- Th ng khó đ kh ng đ nh đ c ngay tình tr ng c a tr là do SBS, tr khi có ng i mô t rõ tình tr ng bé b l c.ườ ể ẳ ị ượ ạ ủ ẻ ừ ườ ả ạ ị ắ
Ða s các bác sĩ đ u có khuynh h ng nghĩ đ n tình tr ng bé b té.ố ề ướ ế ạ ị
- Tr ng h p n ng bé đ c mang vào c p c u v i các bi u hi n nh : khó th hay ng ng th , co gi t, ói m a, triườ ợ ặ ượ ấ ứ ớ ể ệ ư ở ừ ở ậ ử
giác l đ hay hôn mê. Khám th c th có th phát hi n có các v t b m tím quanh đ u, c hay x ng s n; Gãyừ ừ ự ể ể ệ ế ầ ầ ổ ươ ườ
x ng s n hay các x ng khác; Xu t huy t võng m c (th ng là 2 bên). Ch p CT và MRI có th phát hi n th yươ ườ ươ ấ ế ạ ườ ụ ể ệ ấ
nh ng t n th ng trong não nh : xu t huy t d i màng c ng, xu t huy t d i màng nh n, máu t , phù não vàữ ổ ươ ư ấ ế ướ ứ ấ ế ướ ệ ụ
nh i máu não.ồ
- Nh ng tr ng h p nh th ng d b b qua và d b l m v i m t s tình tr ng khác nh nhi m siêu vi, r i lo nữ ườ ợ ẹ ườ ễ ị ỏ ễ ị ầ ớ ộ ố ạ ư ễ ố ạ
tiêu hóa... Tr có th có nh ng bi u hi n sau: Qu y khóc nhi u, b ăn hay b bú, ói, ng l m, g ng m t khôngẻ ể ữ ể ệ ấ ề ỏ ỏ ủ ị ươ ặ
c m xúc, không ch u c i đùa, tr ng l c c kém. Nói chung th nh này, r t ít khi cha m đ a tr đ n khámả ị ườ ươ ự ơ ở ể ẹ ấ ẹ ư ẻ ế
bác sĩ ngay. Ði u nguy hi m nh t chính là ch không bi t nên tr có th l i ti p t c b l c khi n t n th ngề ể ấ ở ỗ ế ẻ ể ạ ế ụ ị ắ ế ổ ươ
n ng thêm. ặ
- Cũng có khi tr đã đi h c r i m i phát hi n đ c nh ng hành vi không bình th ng nh : ch m phát tri n tâmẻ ọ ồ ớ ệ ượ ữ ườ ư ậ ể
th n, h c kém, nghe kém... Nh ng tr ng h p này r t khó liên h đ c v i tình tr ng tr đã t ng b SBS tr cầ ọ ữ ườ ợ ấ ệ ượ ớ ạ ẻ ừ ị ướ
đây.
Ð phòng SBS nh th nào?ề ư ế
M c dù h u qu c a SBS th t n ng n , nh ng vi c ngăn ng a l i hoàn toàn có th th c hi n d dàng n u t t cặ ậ ả ủ ậ ặ ề ư ệ ừ ạ ể ự ệ ễ ế ấ ả
m i ng i đ u hi u rõ nh ng tác h i c a nó. C n chú ý đ n nh ng v n đ sau:ọ ườ ề ể ữ ạ ủ ầ ế ữ ấ ề
- Ð ng bao gi l c hay tung tr lên vì b t c lý do gì.ừ ờ ắ ẻ ấ ứ
- Hãy luôn c g ng t ch và đ ng bao gi có ý nghĩ trút c n gi n c a mình lên tr .ố ắ ự ủ ừ ờ ơ ậ ủ ẻ
- C n có nh ng ch ng trình tuyên truy n r ng rãi trong công chúng v tác h i c a SBS, nh t là v i nh ng ng iầ ữ ươ ề ộ ề ạ ủ ấ ớ ữ ườ
chu n b làm cha làm m , đ c bi t là v i nh ng ng i đã có con, nh ng ng i chăm sóc tr ... ẩ ị ẹ ặ ệ ớ ữ ườ ữ ườ ẻ
N u th y tr có nh ng d u hi u b t th ng nh đã trình bày, c n tìm hi u k xem tr có b SBS không đ có thế ấ ẻ ữ ấ ệ ấ ườ ư ầ ể ỹ ẻ ị ể ể
đ a đ n b nh vi n can thi p k p th i, tránh nh ng di ch ng có h i v sau.ư ế ệ ệ ệ ị ờ ữ ứ ạ ề
