ÑIEÀU TRÒ SOÁT XUAÁT HUYEÁT DENGUE NAËNG
Beänh nhaân Soát xuaát huyeát (SXH) Dengue töû vong do soác keùo daøi, xuaát huyeát
oà aït (thöôøng laø xuaát huyeát tieâu hoaù), suy hoâ haáp, SXH daïng naõo, suy gan. Ñaùnh
giaù ñuùng caùc bieán chöùng naëng naøy vaø ñieàu trò tích cöïc coù theå cöuù soáng beänh
nhaân, giaûm tæ leä töû vong trong SXH.
I. SOÁC KEÙO DAØI TRONG SXH:
1. Nguyeân nhaân:
Phaùt hieän treã soác hoaëc tieàn soác ñeå beänh nhaân dieãn tieán qua giai ñoaïn soác saâu
roài ñeán soác khoâng phuïc hoài.
Ñieàu trò soác SXH khoâng ñuùng phaùc ñoà, khoâng söû duïng ñuùng loaïi dòch thích
hôïp, lieàu löôïng dòch truyeàn khoâng ñuùng.
Khoâng theo doõi saùt beänh nhaân ñeå taùi soác nhieàu laàn.
Haäu quaû cuûa soác keùo daøi: Beänh nhaân bò soác keùo daøi tieán trieån sang giai
ñoaïn baát buø gaây toån thöông ña cô quan daãn ñeán suy hoâ haáp, roái loaïn ñoâng maùu
traàm troïng gaây xuaát huyeát oà aït ñaët bieät laø xuaát huyeát tieâu hoaù (XHTH), toan
chuyeån hoaù... vaø cuoái cuøng daãn ñeán töû vong neáu khoâng ñöôïc ñieàu trò tích cöïc.
2. Ñaùnh giaù beänh nhaân soác keùo daøi:
2.1. Xem xeùt:
Ngaøy beänh, ngaøy vaøo soác ?
Ñoä naëng khi vaøo soác (ñoä III, IV) ?
Quaù trình ñieàu trò: Thôøi gian ra soác, taùi soác, coù XHTH, coù run tieâm truyeàn?
Dòch truyeàn: - Löôïng dòch trung bình ml/kg/ 24 giôø.
-
Loaïi dòch (ñieän giaûi, cao phaân töû (CPT), maùu).
Nöôùc tieåu ?
Thay ñoåi giaù trò Hct, tieåu caàu trong quaù trình ñieàu trò?
2.2. Ñaùnh giaù laâm saøng:
Tri giaùc: Treû tænh taùo, hay böùt röùt, li bì , hoân meâ?
Tình traïng hoâ haáp: Ñeám nhòp thôû, coù khoù thôû, suy hoâ haáp, ran ôû phoåi khoâng?
Tuaàn hoaøn: Maïch; HA; tónh maïch coå noåi; daáu hieäu giaûm töôùi maùu moâ ôû da,
thôøi gian hoài phuïc maøu da?
Buïng coù caêng? Gan to ?
2.3. Caùc xeùt nghieäm caàn laøm:
Hct, ion ñoà, khí maùu, SaO2, ñöôøng huyeát, chöùc naêng ñoâng maùu; chöùc naêng
gan, thaän.
XQ tim phoåi, Echo buïng.
3. Xöû trí:
3.1. Ñieàu trò suy hoâ haáp
Thôû oxygen aåm qua nasal cannula vôùi löu löôïng 1 - 6 L / phuùt.
Neáu thaát baïi vôùi oxygen : Tím taùi hoaëc SaO2 < 90 %; thôû nhanh, thôû co keùo
cô hoâ haáp phuï
Thôû N-CPAP.
Tím taùi, thôû höôùc khoâng hieäu quaû
Ñaët noäi khí quaûn giuùp thôû.
3.2. Ñaùnh giaù - Xöû trí tình traïng soác
Ño aùp löïc tónh maïch trung öông (CVP) giuùp huôùng daãn ñieàu trò soác keùo daøi.
Löu ñoà xöû trí soác keùo daøi trong SXH Dengue.
Daáu hieäu quaù taûi?
Dö d
òch (Quaù taûi)
Dopamine ± Dobutamine
(
-
)
(+)
Test dòch truyeàn
SOÁC KEÙO DAØI
KHOÂNG ÑO ÑÖÔÏC CVP
CVP
< 5 cm H
2
O
5
-
>10 cm H2O
Thieáu dòch
Truyeàn dòch
CPT, maùu
Caûi thieän laâm saøng vaø thay ñoåi möùc CVP
Ñaùnh giaù laâm saøng & ño CVP
TTM Dextran 40, 70 5 ml / kg / 30 ph.
Sau 15 phuùt ñaùnh giaù laïi
* Caûi thieän laâm saøng
* Khoâng daáu quaù taûi
*  CVP < 2cm H
2
O
Tieáp tuïc TTM CPT
* Khoâng daáu quaù taûi
*  CVP 2 – 5 cm H
2
O
* Khoâng caûi thieän laâm saøng
* Coù daáu quaù taûi
*  CVP > 5 cm H
2
O
* Ngöng TTM CPT
* TTM Dopamine Dobutamine
Tieáp tuïc TTM CPT
vôùi toác ñoä chaäm hôn
TTM: Truyeàn tónh maïch;

CVP: Taêng möùc CVP
Test dòch truyeàn aùp duïng qui luaät 2 – 5.
CVP < 5 cm H2O vaø laâm saøng khoâng daáu hieäu quaù taûi:
- Truyeàn dòch CPT (Dextran 40, 70) toác ñoä 5- 10 ml/kg/giôø. Theo doõi saùt daáu
hieäu laâm saøng, CVP moãi 15- 30 phuùt.
- Xem xeùt truyeàn maùu nhöõng ca coù XHTH naëng.
CVP: 5 - 10 cm H2O vaø laâm saøng khoâng coù daáu hieäu quaù taûi:
Test dòch truyeàn: Dextran 40, 70: 5 ml / kg / 30 phuùt
Ñaùnh giaù tình traïng
huyeát ñoäng hoïc, daáu hieäu quaù taûi, kieåm tra laïi CVP sau 15 phuùt. AÙp duïng qui
luaät 2 - 5 neáu:
-
Laâm saøng caûi thieän, khoâng daáu quaù taûi, CVP taêng (

P
CVP
) < 2 cm H
2
O
Tieáp tuïc dòch truyeàn.
-
Laâm saøng khoâng caûi thieän, coù daáu hieäu quaù taûi, CVP taêng (

P
CVP
) > 5 cm
H
2
O
Ngöng dòch truyeàn, cho Dopamine ± Dobutamine.
-
Neáu CVP taêng (

P
CVP
) töø 2 - 5 cm H
2
O, laâm saøng khoâng coù daáu hieäu quaù
taûi thì tieáp tuïc truyeàn dòch nhöng vôùi toác ñoä chaäm hôn.
CVP > 10 cm H2O vaø laâm saøng thöôøng keøm theo coù daáu hieäu quaù taûi: Ngöng
dòch truyeàn, duøng thuoác vaän maïch Dopamine ± Dobutamine.
Trong nhöõng tröôøng hôïp khoâng ño ñöôïc CVP: Phaûi ñaùnh giaù laâm saøng xem
beänh nhaân coù daáu hieäu quaù taûi hay khoâng?
-
Neáu beänh nhaân coù daáu hieäu quaù taûi: Ngöng dòch truyeàn, cho Dopamine ±
Dobutamine.
-
Neáu beänh nhaân khoâng coù daáu hieäu quaù taûi: Truyeàn dòch CPT Dextran 40,
70: 5 ml / kg / 30 phuùt, vaø theo doõi saùt beänh nhaân moãi 15- 30 ph.
3.3. Xöû trí xuaát huyeát:
Soác keùo daøi
Ñoâng maùu noäi maïch lan toûa (ÑMNMLT) naëng
XHTH traàm
troïng
Chæ ñònh truyeàn maùu, truyeàn tieåu caàu ñaäm ñaëc, huyeát töông töôi ñoâng
laïnh. (Xem phaùc ñoà XHTH )
3.4. Xöû trí toan chuyeån hoùa maùu vaø roái loaïn ñieän giaûi:
Trieäu chöùng toan chuyeån hoùa maùu:
-
Thôû nhanh, saâu.
-
Khí maùu: pH < 7,2; HCO3- < 15 mmol/ l.
Lieàu löôïng: Natri Bicarbonate 7,5% (1ml # 1mEq) 1 -2 mEq / kg / lieàu TM
chaäm.
Löu yù:
-
Toan chuyeån hoaù luoân luoân coù ôû beänh nhaân soác keùo daøi, ñieàu trò toát soác seõ
caûi thieän tình traïng toan maùu.
-
Duøng Natri Bicarbonate ôû beänh nhaân suy hoâ haáp naëng chöa ñöôïc thoâng khí
toát seõ nguy hieåm vì gaây öù khí CO2 do H+ + HCO3-
H2CO3
H2O
+ CO2.
4. Bieän phaùp haïn cheá soác keùo daøi trong SXH:
4.1. Phaùt hieän soác sôùm:
Giaùo duïc baø meï, nhaân vieân y teá cô sôû nhaän bieát sôùm SXH vaø phaùt hieän ñöôïc
nhöõng daáu hieäu chuyeån ñoä cuûa SXH ñeå ñöa treû ñeán beänh vieän kòp thôøi.
4.2. Ñieàu trò ñuùng phaùc ñoà ñieàu trò SXH :
Ñieàu trò beänh nhaân theo ñuùng phaùc ñoà cuûa Toå chöùc y teá theá giôùi (TCYTTG).
Chæ ñònh duøng dung dòch cao phaân töû (CPT), truyeàn maùu kòp thôøi, ñuùng chæ
ñònh, ñuùng lieàu löôïng.
Trang bò ñaày ñuû phöông tieän ñieàu trò soác SXH : maùy quay Hct, dung dòch CPT,
catheter ño CVP...
4.3. Theo doõi saùt beänh nhaân soác SXH:
Toå chöùc khoa phoøng, phaân coâng tieáp nhaän, ñieàu trò beänh nhaân hôïp lyù.
Coù ñuû löïc löôïng Baùc só, ñieàu döôõng ñaõ ñöôïc huaán luyeän thaønh thaïo trong ñieàu
trò SXH.
Theo doõi saùt töøng thôøi ñieåm dieãn tieán beänh ñeå coù höôùng xöû trí kòp thôøi traùnh
taùi soác daãn ñeán soác keùo daøi.
II. SXH COÙ BIEÁN CHÖÙNG XUAÁT HUYEÁT TIEÂU HOAÙ:
SXH coù bieán chöùng XHTH chieám tæ leä khoaûng 10% beänh nhaân SXH, XHTH
laø bieán chöùng cuûa soác keùo daøi, toan chuyeån hoaùù vaø/ hoaëc suy gan naëng trong
SXH, vaø noù thöôøng laø nguyeân nhaân tröïc tieáp gaây töû vong.
1. Chaån ñoaùn:
Beänh nhaân SXH luùc ñaàu coù theå xuaát huyeát tieàm aån vaø thöôøng than ñau buïng,
buïng chöôùng, nieâm nhôït, tim nhanh, Hct giaûm nhöng khoâng coù caûi thieän laâm
saøng. Do ñoù ôû beänh nhaân SXH ñöôïc truyeàn dòch ñaày ñuû theo ñuùng phaùc ñoà
nhöng laâm saøng vaãn khoâng oån ñònh phaûi nghó ñeán nguyeân nhaân xuaát huyeát noäi
maø thöôøng laø XHTH. XHTH roõ khi beänh nhaân oùi maùu, tieâu ra maùu.
2. Ñaùnh giaù beänh nhaân:
Tình traïng huyeát ñoäng hoïc: Daáu hieäu sinh toàn, tình traïng tim, phoåi, baùng
buïng...
Möùc ñoä XHTH: Beänh nhaân oùi maùu, hay tieâu maùu; löôïng maùu oùi, tieâu ra.
Löôïng dòch, loaïi dòch ñaõ tieâm truyeàn cho beänh nhaân.
3. Caùc xeùt nghieäm caàn laøm:
Kieåm tra Hct, ñeám tieåu caàu, chöùc naêng ñoâng maùu toaøn boä.
4. Xöû trí:
Beänh nhaân caàn ñöôïc boài hoaøn theå tích ñaày ñuû, ñieàu chænh toan chuyeån hoaù,
cung caáp oxygen, vaø chæ ñònh truyeàn maùu, truyeàn tieåu caàu ñaäm ñaëc, hoaëc huyeát
töông töôi ñoâng laïnh kòp thôøi.
4.1. Boài hoaøn theå tích tuaàn hoaøn ñaày ñuû cho beänh nhaân
: Tieâm truyeàn tónh
maïch dung dòch ñieän giaûi, cao phaân töû theo ñuùng phaùc ñoà (Xin xem phaùc ñoà
ñieàu trò SXH).
4.2. Chæ ñònh truyeàn maùu
:
Khi beänh nhaân XHTH oà aït.
Hct giaûm < 30%.
Hct giaûm nhanh maø laâm saøng vaãn khoâng oån ñònh- beänh nhaân vaãn coøn soác duø
ñaõ buø ñuû dòch.
Lieàu löôïng: Truyeàn maùu töôi cuøng nhoùm 10- 20 ml/kg/laàn. Toác ñoä truyeàn maùu
tuøy theo tình traïng laâm saøng cuûa beänh nhaân. Phaûi theo doõi saùt beänh nhaân ñeå
traùnh nguy cô quaù taûi do truyeàn maùu.
4.3. Chæ ñònh truyeàn tieåu caàu vaø huyeát töông töôi ñoâng laïnh:
a) Truyeàn tieåu caàu:
Chæ ñònh truyeàn tieåu caàu khi tieåu caàu giaûm < 50.000/ mm
3
vaø beänh nhaân ñang
XHTH maø khoâng kieåm soaùt ñöôïc baèng truyeàn maùu töôi toaøn phaàn.
Lieàu löôïng: Tieåu caàu ñaäm ñaëc 10-20 ml/kg / laàn, truyeàn nhanh trong voøng 2 giôø.
b) Truyeàn huyeát töông töôi ñoâng laïnh:
Chæ ñònh khi beänh nhaân coù ÑMNMLT naëng gaây XHTH oà aït.