B Ộ Y T Ế & B Ộ G IÁ O D Ụ C Đ À O T Ạ O
o s ê Oet '
BÀI GIẢ NG
Dime
LIỆ U
■ ■
TẬ P II
H à N ộ i -1 9 9 8
BÀI GIẢ NG
DƯ Ợ C LIỆ U
T Ậ P II
(Tài liệ u lư u hành nộ i bộ )
Chủ bìén
PỊ Ị A M t h a n h ỈCY
Tác giả .
PH Ạ M T H AN H KỲ - NG Ư Y Ẻ N T in T Â M - T R Ầ N V Ă N T IIA N 1Ĩ
© B ộ m ôn Dư ợ c liệ u T rư ừ ng Đ ạ i họ c Dư ợ c H à N ộ i
Õ i ế bả n v à in tạ i T ru ng T âm T hôn g tin - T hư việ n Đ H D H N
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
J L Ờ Z < U Ó & íĐ c Ầ M
@uôn bài ự iáề tụ . ítitợ e tự u tù tárh giáo khoa í!ùn tị /‘ít ti tình oiÌM dư ọ t. đã
ttlírte x u ấ t bàn từ nă m 1980. TCiệ n na ự ít a i l iẹ m êtt <7)ư đc tiệ n củ a 2 tnípn tj
('-ĩutònụ Hữ ạ i hạ *. (Ụ - rDttỢ e thà nh phở JCẦ @hí JHinh oà ÇJntàny. ftìạ l hạ *. rỉ)ư ẹ t*
Hjà ÍĨÍỖ Ị) thä tj eẢ n thiêi p htii hiin itiạ n lạ i tĩr tứ eít ĩTúp unụ the» ụ rt! eầ u eìiíì (Bộ
ậ iátĩ iltitf oà rtìùo tạ it, (Bâ (Ụ tĩ aà ettiị ự ỉíí là tó tài UẾ u họ e tậ p ehn tù th ăiễ ít.
Ç7hm l ự p h ủ * eÂnq., Hô m ân tDư ẹ te Hin eiut- In Mu ụ (lữ tù htìe rOư *ie. ÇThànfi piaế
7f>ế fJJtí JHink điitn tth ậ tt hiên. M ạ n lậ n
3
bao iịề mt eáe ehư ttnụ :
'õ ạ ỉ etùfntf. nỉ. d li tie U til.
n ữ u ứ Ị ề . t ifu th tia ta riu th t/flra í.
^Oư ợ f liệ u eft ứ a tj tụ em ití (= h ít fft> tû t).
nữ ittte Ufa rtf int aehỉ hữ u en.
rí)ttỢ e liệ u eắ táe di/nự kầ ómụ . Uhnẩ n.
® Â » n ô n <7) u & e l i Ị u e ủ a Ç T m û t in q i t ạ i h ọ e r t ) ư r t * ~x> ù t H Ạ i . đ ầ m n h â n , b i i m
HUM tạ p. 3 Ơ hao ụ ằ ttt:
rDư ti*. Uèu ehứ íi a h ai ở id.
^ iì ư ợ r IJjfji eh ứ a tin h d ầ u .
r/)ư ợ f t i ề u e h ứ í i eJiâï n h ư a .
'B i/W e
l i i u eft ứ a li p i d ■
lữ ộ ttạ . ữ ậ t lùm Itvuữ e.
^ĩranụ gián trìn h ítị.ỉtt inạ tt lầ n rtàụ đu đtúỊ t bổ luttự nhữ ng, ¡tfi q uả
nạ hiẽ n PJÏU ạ ẩ tt đ&ụ . ồ trong, ntirif oà tritt Ihi'ự iéti. M a Mấ dtứ te Hill đuự ẹ . tAaụ .
đnì eiệ e Jrap jrîfi
m ìn t u ú
ehư đntị ehjO ph ù hợ p. aẻ i htUỊí cAấ t rớ tronq tãụ . <7)( dụ :
pâự ích t»tẫ ầâ kítê*tụ . nÀtn tnmự . ehtiiittiỊ. ítiitíe. Hiu ehtía /fatwttöitf tnà đitéte xêịt
toài* rtttiriiuj fluff* H iu eiiúti alfü laid
ệ ìuố tt láeh nàự lù (juin trình tể tí» lin h tũin đ ạ i hđe. n in ĩỉtĩẹ ie tù ií njf/kíi 4fMt
nái là tày thitõe h ạ n ehê. Çîr-omj qtiá
:
trình h ạ t !ộ f>, tỉn h o iin tam th am ítáiào
thrm ettôtt lííeh rỉ(h ĩin ụ etÌỊỊ thuố c, ữ à
lú
thiŨH' (îjiit filan t tỉf> íị<i. ÇTS. r£)ẫ
C 7 óí
■Mặ i t ö n tmạ n, n t ồ i fñft tá e h m ợ ù í t r ì k ítA tu j. nhữ ề UỊ . tr rtn jj n t/r ie n t ă e ã Â m ú À t
tnỊ itỉii. S in h o iin cttniị n in tha nt ttfuio th in t ữ iiân: ÇTÎÏ ế tĩẽ n eáụ thííàr 'Việ t
Qlant củ a <7)ỗ (Dàn. & ti Ciiẽ ín
f t i ÿ
eèi Qttun. eùa
íj?rV.
<JMuẹ m
'Xtoàng. JCồ .
ÇJréng. ạ u ă trìn h biên toạ n tu ôn rB ài ạ ìánợ . rỉ)ư ệ f liệ u tậ p
3 3
MÙIỊ
ehÚ M j t a i M n íu ĩn dïtfK- Lự đ ó n ụ tịó p ý kiê n e úa tthiriA oán !<Â tfiá nif ttíiụ í hữ
n tầ n r7)ts'er'p Liệ u o ù n h iề u bồ n tỡ tt khá*- tro nụ . trư ờ ng , k h i n ạ h i ít n th u , eJtÚMiq, ló¿
jà n e h tĩ u t il à n h
I'H M
tfn.
rf) ltn m ÇJhxuth j t ÿ
P ità n h iệ m H ộ n tỗ tt fO ư tír l iị u
C7rttritt
ợ
rtìíti hoe HDujtíe ^K)ă Qi&i
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
Chư ơ ng 6.
D Ư Ợ C L IỆ U C H Ứ A A L C A L O ID .
M Ụ C T IÊ U H Ọ C TẬ P:
Sau khi họ c ch ư ơ ng này sinh viôrẼ phái:
/. T rình bày đư ợ c định nghĩa, cách đặ t tên. tính chấ t chung, trạ ng th ái thiên
nhiên củ a a lc ulo id trong dư ợ c liệ u.
2. T rình bày dư ợ c phư ơ ng phá p chiế t xu ấ t và phún lậ p alcaloid trong dư ợ c liệ u.
3. Trình háy dư ợ c phư ơ ng pháp định tính vù 3 phư ơ ng pháp định lư ợ ng alcalo id
thư ờ ng cìùnỵ trong dư ợ c liệ u.
4. Trình bày đư ợ c sự ph án loạ i alvaìoid trong tlư ợ c liệ u theo cấ u trúc h oú họ c.
5. Trình bày đư ợ c 36 dư ợ c liệ u chứ a aỉvaloid theo Ị iậ ị dung:
Tên Việ t nam và tên khoa họ c ( ủ a cây thuố c, họ thự c vậ t.
■ Mô tả đ ặ c điể m thư c vậ t Ẽ 'hính V7> phân bố .
- Bộ phậ n dùng làm thuố c, thu hái và c h ế biế n.
Thả nh ph ầ n hoá họ c có trong dư ợ c liệ u.
- K iể m nghiệ m dư ợ c liệ u.
- Túc dụ ng và công dụ ng.
6.1. Đ A I C Ư Ơ N G .
6.1.1. K h á i n iệ m về a lcalo id
Đ ã từ lâu cấ c nh à kh oa họ c tìm thấ y tron g cây các họ p chấ t tự n h iên, n h ữ n g h ợ p
ch ấ t n ày th ư ờ n g là nhữ n g ac id h oặ c nhữ ng ch ấ t trung tính. Đ ế n năm 1806 m ộ t d ư ợ c sĩ là
F ried rich W ílh elm S c rtü m e r phân !ậ p đư ợ c m ộ t chấ t từ nh ự a ihuố c ph iệ n có tín h k iề m
và g ây ng ủ m ạ n h đ ã đ ặ t tên là m orph ũi. N ãm 1810 G om es chiế t đư ợ c c hấ t k ế t tin h từ v ỏ
cây C an h kin a và đ ặ t tên là “ C in ch onin o”, sau đó P.J. Pelietier và J.B .C avento u lạ i ch iế t
đư ợ c h ai ch ấ t có tính kiể m từ hạ t m ộ t loài Strychnos đặ t tổ n là strych nin và b ru c in . Đ ế n
năm 1819 m ộ t dư ợ c sĩ là W ilh elm M cissn er đề nghị x ế p cấ c ch ấ t có tín h k iẻ ro lấ y từ
thự c vậ t ra th àn h m ộ t nhóm riên g v ặ ông để ng hị gọ i tên là alcaloiđ d o đó ng ư ờ i ta ghi
nh ậ n M e iss ne r là ngư ờ i dầ u tiên đư a ra kh ái niệ m về alc alo iđ và có đ ịn h ng hĩa: a lcalo id
là n hữ ng h ợ p ch ấ t hữ u ca, c ó ch ứ a nitơ , có phả n ứ ng kiề m và lấ y từ th ự c vậ t ra.
Sau này ng ư ờ i ta đ ã tìm th ấ y alcaloid khôn g nhữ ng có trong thự c vậ t m à c ò n c ó
irorig đ ộ n g vậ t n hu . sa nian d arin , sam anin lấ y từ tuyế n d a co n Salam an dra m a c u lo sa v à s .
altra.
B u fo te nin , sero to nin , bu fo tcn id ir deh ydro bufo tcn in là nhữ ng ch ấ t đ ộ c lấ y từ các
loài có c B ufo , Ba ach oto ir, tron g tu yế n d a íoài ế ch dộ c P h 'llo b a te s au ro tae nia.
Sam an darin Sam an in
5
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn