DƯ Ợ C L IỆ U CH Ứ A T IN H D Ầ U
C h ư ơ n g 7.
M Ụ C T IÊ U :
Sau khi họ c chư ơ ng dư ợ c liệ u chứ a tinh dầ u, họ c sinh phả i trình bày đư ợ c 6 y êu
cầ u chín h sau đây:
1. Đ ịnh nghĩa tinh dầ u, qua đó phân biệ t đư ợ c giữ a tinh dầ u và chấ t thơ m tổ ng
họ p, giữ ư tinh dầ u vù chui 'néo (lipid).
2. Phư ơ ng pháp kiể m nghiệ m m ộ t dư ợ c liệ u chứ a tinh dâu.
3. P h ư ơ nqp háp kiể m nghiệ m m ộ t tinh dầ u.
4. Córii> thứ c lố thành phầ n chính củ a tinh dấ u: a vù p ninen, geraniol, Hnaloỉ,
menthol, borncol, citraỉ, citronelaỉ, m enthon, camphor, cineol, ascarìdoỉ. euf>enol,
methyU havicol, anethol, safrol và aldehyd cinnamic.
5. N hữ ng dư ợ c liệ u ( hứ a tinh dầ u iỊÍàu rác thánh phầ n k ể trên (Tên Việ t Nam,
ĩiũ khoa họ c, bộ phậ n dùng đ ể khai thác tinh dầ u).
6. 16 dư ợ c liệ u : Sả , thả o quả , bạ c hà, thông, long não, sa nhả n, tràm, bạ ch đàn,
dấ u giun, gừ ng, hoắ c hư ơ ng, thanh cao, đinh hư o ig. hư ơ nị’ nhu trấ nq, hổ i, quế . Vớ i các
nộ i dung cụ th ể sau:
— Tên Việ t Nam.
— Tên khoa họ c cùa nhữ ng loài chính trên thè aúri và nhữ ng loài phân bỏ ở V iệ t
Nam.
— Đặ c điể m thự c vậ t và ph ân hố .
— Bộ phậ n dùng:
+ Đ ể làm dư ợ L liệ u.
+ Đ ê cấ t tinh dầ u.
-T h à n h phầ n hoá họ c:
+ H àm lư ợ ng tinh clíỉu trong dư ợ c liệ u ítheo qui đinh củ a D Đ VN 11
(ì994) nế u có).
+ T ên và hàm lư ơ ng các thành phẩ n chinh (qui định vé hùm lư ợ ng cứ a
D Đ V N II h o ặ c . ÚI' liê u ch u ẩ n LỊUố t tí'k h á c ) .
— Công dụ ng:
+ C ùa dư ợ c liệ u
+ C ủ a tinh dầ u.
7 .1 . Đ Ạ I C Ư Ơ N G
7.1.1. Đ ịn h nghĩa:
T in h dẩ u là m ộ t hỗ n hợ p củ a nhiề u thành phán, thuờ ĩig có mùi thơ m , kh ô n g ta n
tron g n ư ớ c, tan tro ng các dung m ôi hữ u cơ , b av hơ i đư ơ c ơ nhiệ t đô th ư ơ ng và có th ể
đ iề u c h ế từ th ả o m ộ c bằ n g phư ơ ng pháp cấ t k éo hơ i nư ớ c.
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
7-1.2. T h ánh phan cáu tao:
V é thánh pháii cáu tao cü a tinh dáu khá phúrc tap, có thé chía th ánh 4 nhóm
chín h :
1. C ác d án chá't cúa m on oterpen.
2. C ác d án chát cü a sesq uiterpen.
3. Các dán ch át có n h án thom .
4. C ác h op chát có c h úa N va S.
7.1.2.1 . M ot so vi du vé c á c d á n ch át m on oterp en:
* C ác dán chát khóng chúa oxy .
a -P h e lia n d re n
* C ác üún i hát chúa o.w:
I
J i s . X HjíSI
a -P in e n
■OI i
a -T e rp in e n
P-P incn
I O H
Ú>
¡I
II
G e ra n io i N erol L in an o!
í
y ' i/ii
M enth ol
Ó
A ° "
a -T e rp in e o l
OH
C itro nelal C arv on
C itra l a C itral h
152
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
M en thon
w
Pulcgon
C am p hor 1-8-Cineol ý -
1.2.2. M ộ t sỏ ví dụ VỂ các dẩ n chấ t secquiterpeip:
Zingibcren
C aryophy leii
* Các hợ p c há t A zu len .
G u ajazulen V etivazulcn
Aseando!
I
x > ° r r
M enth o fu ran Perilen Elsholtziaceton
' s
C urcum en
;H2OH
X
Farneso l
Cham azulen
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
* Các secq u iterpenla cto n :
T heo đ ịn h nghĩa, các secquiterp enlacton không phả i là tn.ỉì dầ u vì nhữ ng hợ p
châ t này k h ô n g b ay hơ i ờ n hiệ t độ thư ờ ng, do đó k hôn g điề u ch ế đư ợ c b ằ n g phư ơ ng
pháp cấ t k éo hơ i nư ớ c, ch í có thể chiô t x u ấ t bầ ng dung m ôi hữ u cư . N hư ng th eo m ộ t số
tác giả , các h ợ p chấ t này có thế là n hữ ng tién chấ t cùa azulen. Do có cấ u tạ o
sec quite rpen và d o tác dụ ng sin h họ c qu an trọ ng, n ên chúng tôi xế p vào nhóm này .
S ausurea lacton Santonin A rtem isinin
7 .!.2 .3 . M ộ t s ế vi dụ VC các dar. cí-ẵâ í có nh ả n tho m :
O H
T h ym o l
O H
C arv acro l
OII
O C lli
E u g e n o l
OCH,
Ỹ
M ethvlchavicol
0C[J,
rv-W i
T
n
A nethoỉ
O C H ,
OCH ,
M c th v lcu g c n o l
r o í
Sa f rol
_COOC1I)
f'í's'Y
í ¡ i i
OH
M e th y lsa licy la t
O C H ,
CHO
H elio tropil,
„C H O
\ld e h yd cin n a m ic
154
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
* 1 -2.4. M ộ t sò ví d ụ về cá c d ầ n c h â t có ch ứ a N v à S:
M eth y la n tr a n ila t C á c dân chấ t isoth io cyan a t
R = A lk y l : C H ,- : CjHj- ; C ,H 7- ...
R = A lk en y l : C H 2= C H - C H 2-
CHọ=CH -CHj-C H 2-
A licin
7.1 .3. T ín h c h ấ t lý h o á .
* Thê' chấ t: đa số lòng ở n h iệ t dộ thư ờ ng, m ộ t số thành nhầ n ở thể rắ n: m enth o l,
bom eol, cam p ho, vanilin, heliotro p in .
* M ầ u sắ c: k h ô n g m ầ u hoặ c m ầ u vàng nhạ t. D o hiệ n tư ợ ng oxy hoá m ầ u có th ể
sẫ m lai. M ộ t số có m ầ u đặ c biệ t: c ác hợ p chấ t azulen có m ẩ u xanh m ự c,
* M ùi: đặ c b iệ t, đ a số có m ù i thơ m dễ ch iu, m ộ t số có niuFH ac, k hó chịu (tin h
dẩ u g iu n).
* V ị : c a y , m ộ t s ố c ó v ị n g ọ t : t in h d ẩ u Q u ế , H ổ i .
* B ay hơ i dư ợ c ở nhiệ t độ thư ờ ng,
* T ỷ trọ ng: đ a sô nhỏ h ơ n 1. M ộ t sô' lớ n hơ n 1: Ọ uế , Đ inh H ư ơ ng, H ư ơ ng N hu.
T ỷ lệ th ành phẩ n chính (alđ eh y d cinnam ic, cugenol) quyế t đ ịn h tý tro ng tin h d ầ u .
Nế u hàm lư ợ ng các th à n h phầ n chín h thấ p, nhữ ng tinh dầ u n ày có thể trò thành n h ẹ hơ n
nư ớ c.
* Đ ộ tan: k h ôn g tan , liay đ úng liư ii íl tan trong nư ớ c, tan trong alcol v à c ác d u n g
m ỏ i h ữ u cư khác.
* Đ ộ sôi: phụ thuộ c vào th ành phầ n cấ u tạ o, có thể đùng phư ơ ng p h áp cát p h ân
đoạ n đ ế tách riên g từ ng thành phầ n ư o ng tinh dầ u.
* N ă n g s u ấ t q u a y c ự c c a o , tả .tu y ể n h o ặ c hữ u tu y ề n .
* C hỉ s ố k húc xạ : 1,450 - 1 ,5 6 0 .
* R ấ t dẻ oxy h o á, sự o xy hoá thư ờ ng xả y ra càng vớ i sự trù n g hiệ p h o á, tin h d ầ u
sẽ c h u v ể n thành chấ t nhự a.
* M ộ t sô' th à n h phầ n chính tro n g tinh dầ u chằo c ác ph ả n ứ ng đ ăc h iệ u c ủ a ĩih ó m •
chứ c tao th ành cá c sả n ph ẩ m kế t tinh hay cho m ẩ u, dự a vào dặ c tính này để đ ịnh tịnh yà
rfinh lư ợ n" e á c th ành phầ n chín h trong tình dả u.
7 1 4 T ra n g th ái thiên nh iên và vai trò củ a tin h dầ u đố i vớ i cây:
7 1 4 1 T in h d ầ u đ ư ợ c p h â n bô r ấ t rộ n g ở tro n g h ệ th ự c vậ t, đặ c biệ t tậ p trung nhié u
ở m ố t số họ : h ọ H o a 'I’án A piaceae, họ Cúc A steraceae, h o Hoa M ôi L am iaceae, h ọ
L on g N ão L auraceae, ho Sim M yrtaceae, h ọ C am R utaceae, họ G ừ n g Z ing ib era ce a e
V.V.-- M ộ t so d ộ n g vậ t cũng có chứ a tinh đđu: Hư ơ u X ạ , Cà C uố ng.
155
Sô hoa bơi Trung tâm Hoc liêu – ĐH TN http://www.lrc-tnu.edu.vn
![Giáo trình Thực hành dược liệu (Ngành Dược Trung cấp) - Trường Cao đẳng Y tế Cà Mau [Mới nhất]](https://cdn.tailieu.vn/images/document/thumbnail/2024/20241127/gaupanda063/135x160/4941732670477.jpg)
