3/15/2014
1
THUỐC CHỐNG LAO
THUỐC ĐIỀU TRỊ PHONG
TS.Trần Thanh Tùng
Bộ môn Dược lý
Đại học Y Hà Nội
1
I. THUỐC CHỐNG LAO
1. Đại cương
2. Các thuốc chống lao
3. Lao kháng thuốc
4. Nguyên tắc dùng thuốc chống lao
5. Một số phác đồ điều trị lao
Nội dung trình bày
2
Mục tiêu học tập
Sau khi học xong bài này sinh viên phải:
1. Trình bày được đặc điểm tác dụng, cơ chế tác dụng, tác
dụng không mong muốn và áp dụng điều trị của 5 thuốc
chống lao thường dùng: isoniazid, rifampicin,
ethambutol, streptomycin, pyrazinamid.
2. Trình bày được các nguyên tắc khi sử dụng thuốc
chống lao.
3
Lịch sử bệnh lao:
-Robert Koch (1882)
-Giữa thế kỷ 20 tìm ra thuốc
-Năm 1992: 100 năm tìm ra vk
lao – “Bệnh lao không những
không bị khống chế mà trái lại
còn có nguy cơ bùng nổ trở
lại” (WHO)
I. ĐẠI CƯƠNG
3/15/2014
2
T×nh tr¹ng nhiÔm lao:
- ThÕ giíi: n¨m 2007 WHO th«ng b¸o
cã 1/3 d©n sè bÞ nhiÔm, trong ®ã 1/10
biÓu hiÖn bÖnh. Lµ vÊn ®Ò thêi sù cña
nhiÒu nưíc.
- ViÖt nam: ®øng thø 13/22 nưíc cã tû
lÖ m¾c lao cao nhÊt thÕ giíi, TP
HCM cã tû lÖ lao kh¸ng thuèc cao
nhÊt c¶ nưíc.
XDR - TB = Extreme Drug Resistance
I. ĐẠI CƯƠNG
- BÖnh Lao do khuÈn trùc khuÈn lao
(TB, BK) g©y nªn, cã thÓ ch÷a khái hoµn toµn
- Tæn thư¬ng lao lµ æ b· ®Ëu
- Lao lµ vi khuÈn kh¸ng cån, kh¸ng acid, sèng trong m«i
trưêng ưa khÝ, ph¸t triÓn chËm
1. ĐẠI CƯƠNG
6
- Đặc điểm vách vk lao: cấu trúc acid mycolic ưa mỡ giúp
cho vk lao có nhiều tính năng: giúp vk chịu đựng cao, giảm
hiệu lực kháng sinh, giúp lao sống tốt trong ĐTB
Cấu trúc vách vi khuẩn lao
Khung của vách
Màng
Vách vi khuẩn lao = Khung của vách + Màng
7
Thuốc Hang
lao
Tổ chức bã
đậu
Đại thực
bào
Tổ chức
xơ, vôi hóa
Isoniazid + - +-
Rifampicin + + ++ -
Ethambutol + + - -
Streptomycin + - - -
Pyrazinamid - - ++ -
Vị trí tác dụng của thuốc chống lao
8
3/15/2014
3
+ Nhãm I: lµ c¸c thuèc
thuéc chư¬ng tr×nh Quèc
gia (DOTS), bao gåm:
isoniazid, rifampicin,
ethambutol, pyrazinamid
vµ streptomycin
2. THUỐC CHỐNG LAO
Gåm 2 nhãm
+ Nhóm II: dùng dự phòng
lao kháng thuốc như:
ethionamid,
para-aminosalicylic (PAS),
cycloserin, amikacin,
kanamycin, capreomycin,
thiacetazon, fluorquinolon.
9
2.1. THUỐC CHỐNG LAO THƯỜNG DÙNG
Isoniazid
Rifampicin
Ethambutol
Pyrazinamid
Streptomycin
10
DOTS = Directly Observed Treatment
Short Course
(Ho¸ trÞ ng¾n ngµy cã kiÓm so¸t)
Uống thuốc điều trị lao dưới sự kiểm tra của nhân viên y tế
11
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
* §Æc ®iÓm tác dụng
Lµ dÉn xuÊt cña acid isonicotinic, võa cã t¸c
dông k×m khuÈn, võa cã t¸c dông diÖt khuÈn.
Thuèc cã t¸c dông trªn vi khuÈn ®ang nh©n lªn
c¶ trong vµ ngoµi tÕ bµo, kÓ c¶ trong m«i trưêng
nu«i cÊy.
Lµ thuèc sè mét trong ®iÒu trÞ tÊt c¶ c¸c thÓ lao
T¸c dông ®Æc hiÖu víi VK lao.
12
3/15/2014
4
* C¬ chÕ t¸c dông
Acid mycolic thµnh phÇn quan träng
trong cÊu tróc vách cña trùc khuÈn lao.
INH øc chÕ desaturaseng¨n c¶n sù
kÐo dµi chuçi acid mycolic.
Ngoµi ra:
+ INH t¹o chelat víi Cu2+
+ øc chÕ c¹nh tranh víi nicotinamid vµ
pyridoxin lµm rèi lo¹n chuyÓn hãa cña
trùc khuÈn lao.
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
13
* Dược động học
Thức ăn, các thuốc chứa nhôm làm giảm hấp thu thuốc.
Nồng độ trong dịch não tuỷ tương đương với nồng độ trong máu.
Sự acetyl hóa của isoniazid thông qua acetyltransferase có tính di
truyền
+ Người có hoạt tính enzym mạnh, t/2~ 1 giờ
+ Người có hoạt tính enzym yếu , t/2~ 3 giờ
INH → acetyl hydrazin → Gốc tự do (Độc với tế bào gan)
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
14
* ChØ ®Þnh:
Dù phßng lao:
- Ngưêi trong gia ®×nh bÞ lao hoÆc ngưêi thưêng xuyªn tiÕp xóc
víi lao (nh©n viªn y tÕ, …) mµ cã test Mantoux(+) hoÆc chưa
tiªm BCG
- Ngưêi cã test Mantoux(+) ®ang ®iÒu trÞ glucocorticoid hoÆc
thuèc øc chÕ miÔn dÞch, ®iÒu trÞ b»ng tia x¹
-Ngưêi bÞ nhiÔm HIV cã test Mantoux(+)
2.1.1. Isoniazid (INH, H)
15
* ChØ ®Þnh:
§iÒu trÞ lao:
- INH lµ thuèc lao c¬ b¶n, Ýt ®éc,
hiÖu qu¶. Thµnh phÇn cña hÇu
hÕt c¸c giai ®o¹n c¸c ph¸c ®å
®iÒu trÞ lao.
- Ph¶i phèi hîp chèng lao kh¸c
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
* C¸ch dïng vµ liÒu lưîng:
§iÒu trÞ phèi hîp víi thuèc kh¸c:
+ LiÒu hµng ngµy: 5mg/kg/24h,
tèi ®a 300mg/24h
+ LiÒu c¸ch ngµy: 15mg/kg/24h
Dù phßng:
+ Ngưêi lín: 300mg/24h
+ TrÎ em: 10mg/kg/24h
Uèng liªn tôc trong 6-12 th¸ng
16
3/15/2014
5
* Ph¶n øng cã h¹i:
BÊt thưêng vÒ TKTW
Viªm d©y thÇn kinh ngo¹i vi: uèng kÌm vitamin B6 15-
50mg/ngµy. (INH ức chế chuyển vit B6 thành dạng hoạt động)
Viªm gan: vµng da, men gan t¨ng. §éc t¨ng lªn khi dïng cïng
rifampicin, pyrazinamid
DÞ øng
ThiÕu m¸u, gi¶m b¹ch cÇu, tiÓu cÇu
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
17
* Chèng chØ ®Þnh:
Suy gan hoÆc viªm gan nÆng
DÞ øng víi INH
Viªm ®a d©y thÇn kinh
Ngưêi bÞ ®éng kinh
2.1.1. Isoniazid (INH, Rimifon, H)
Dạng viên phối hợp
Isoniazid 300mg + Rifampicin 150mg
18
* §Æc ®iÓm tác dụng:
-Kháng sinh phæ réng.
-§Æc trÞ víi bÖnh lao vµ phong. T¸c dông víi mét sè vi khuÈn
kh¸c, Ýt dïng v× ®éc tÝnh cao.
-DiÖt vi khuÈn c¶ trong vµ ngoµi tÕ bµo. M«i trưêng acid t¸c
dông cña thuèc m¹nh gÊp 5 lÇn.
-Cã mµu da cam, khi dïng rifampicin th× ph©n, nưíc tiÓu, nưíc
bät cã mµu ®á
2.1.2. Rifampicin (Rifampin, Rifacin, R)
19
* C¬ chÕ t¸c dông:
-G¾n víi chuçi beta cña
ARN polymerase phô thuéc ADN
cña vi khuÈn nªn ng¨n c¶n t¹o thµnh
chuçi ban ®Çu trong qu¸ tr×nh tæng
hîp ARN.
- Không ức chế ARN - polymerase
của người và động vật ở liều điều trị.
2.1.2. Rifampicin (Rifampin, Rifacin, R)
(DNA-dependent RNA polymerase) 20