Bệnh Quai bị
Trong số các căn bệnh được báo chí trong nứơc
cảnh báo có nguy cơ bùng phát thành dịch hiện nay
có bệnh quai bị, với số trẻ em nhập viện đang gia
tăng nhanh chóng.
Đây là một căn bệnh truyền nhiễm rất dễ lây lan
và có khả năng gây ra nhiều biến chứng tai hại,
nhưng điều đáng mừng là đã có phương cách điều trị
và phòng ngừa hữu hiệu, nếu chúng ta quan tâm đúng mức.
Các biện pháp đó là gì? Bác sĩ Quang Đi, chuyên khoa ký sinh trùng, hiện đang
hành nghề trong nứơc, sẽ trình bày cùng quý vị.
Trà Mi : Trước tiên xin Bác Sĩ cho biết một định nghĩa khái quát về căn bệnh này
để quý thính giả được hiểu rõ hơn bệnh quai bị là gì ạ.
Bác sĩ Quang Đi : Bệnh quai bị là do một virus có tên là Paramyxovirus gây nên
viêm các tuyến mang tai, tuyến dưới hàm, và tuyến nước bọt. Bệnh lây trực tiếp từ
những giọt nước từ người bệnh bắn ra, hoặc lây trực tiếp qua đồ vật dụng dùng
chung trong gia đình. Bệnh này trước năm 1967 là phát triển rất là nhiều, gây
thành nạn dịch, nhưng từ sau 1967 có vaccin phòng ngừa nên nó hạn chế.
Trà Mi : Những yếu tố nguy cơ của căn bệnh quai bị là gì và các đường lây lan
chủ yếu của bệnh ạ?
Bác sĩ Quang Đi : Các yếu tố nguy cơ, tức là bệnh có thể lây qua mọi lứa tuổi
nghĩa là người đó tiếp xúc với người bệnh trực tiếp hoặc lây qua những vật dụng
của người bệnh sử dụng trước đó. Bệnh này xảy ra mọi mùa trong năm, nhưng mà
nhiều nhất là Mùa Hè nhiều hơn. Lây trực tiếp qua những giọt nước bọt của người
bệnh.
Trà Mi : Bác Sĩ nói là bệnh này thì thường nhiều nhứt là vào Mùa Hè, nhưng mà
gần đây báo chí trong nước vừa lên tiếng cảnh báo ở Sài Gòn đang có dịch thuỷ
đậu với bệnh quai bị, thì cái này có nguyên nhân là có do vì không khí hay là môi
trường ăn uống như thế nào?
Bác sĩ Quang Đi : Đúng rồi. Thì môi trường không khí, ăn uống là một trong
những nguyên nhân dễ lây lan bệnh.
Trà Mi : Xin đựoc hỏi thăm về những triệu chứng giúp nhận biết bệnh quai bị nh
ư
thế nào?
Bác sĩ Quang Đi : Thời gian ủ bệnh, tức là người bình thường khi mà tiếp xúc với
người bệnh thì nó ủ bệnh từ 14 đến 18 ngày. Lúc đó chưa có triệu chứng gì hết.
Sau đó khoảng 3 ngày sau là những triệu chứng có thể lây cho những người khác,
trong thời gian đó nó có những biểu hiện là sốt , nhức đầu, đau cơ, mệt mỏi, th
ì lúc
đó mình khó phân biệt với các bệnh lý khác, có thể là nhiễm siêu vi, hoặc là cảm
cúm, hoặc là quai bị, hoặc là nhiễm siêu vi khác. Lúc đó tuyến nước bọt chưa sưng
cho nên mình không phân biệt được.
Bệnh quai bị là do một virus có tên là Paramyxovirus gây nên viêm các tuyến
mang tai, tuyến dưới hàm, và tuyến nước bọt. Bệnh lây trực tiếp từ những giọt
nước từ người bệnh bắn ra, hoặc lây trực tiếp qua đồ vật dụng dùng chung trong
gia đình. Bệnh này trước năm 1967 là phát triển rất là nhiều, gây thành nạn dịch,
nhưng từ sau 1967 có vaccin phòng ngừa nên nó hạn chế.
Nhưng đó là thời điểm 3 ngày đầu, thời điểm rất là gây bệnh. Sau 3 ngày đầu thì
bắt đầu có triệu chứng là sưng tuyến mang tai. Lúc đó hai bên tai hoặc là một bên
tai bắt đầu sưng đỏ lên và bệnh nhân nuốt thấy đau, thấy vướng hay nuốt khó, nhai
đau. Đó là những dấu hiệu gợi ý cho mình là bệnh quai bị.
Trà Mi : Như Bác Sĩ đã nói là nguyên nhân bệnh quai bị là do virus và đường lây
truyền là do tiếp xúc với người đã có mầm bệnh, phải không ạ?
Bác sĩ Quang Đi : Bệnh quai bị có thể lây qua đường trực tiếp, ví dụ như mình hít
trực tiếp nước bọt của người bệnh, hoặc là những vật dụng của người bệnh mà
mình xài chung thì rất là dễ bị.
Trà Mi : Ngoài ra có nguy cơ là có virus đó trong môi trường không khí mà mình
nhiễm phải, hít phải và bị không ạ?
Bác sĩ Quang Đi : Nói chung là virus trong môi trường có thể bị chết bởi những
tia nắng, những tia cực tím. Nhưng môi trường ẩm thấp hoặc là không đựoc trong
sạch thì vi trùng rất dễ phát triển lắm. Nếu có người bệnh ở trong vùng đó thì rất
dễ bị lây lan.
Trà Mi : Hồi nãy Bác Sĩ có trình bày về những dấu hiệu giúp nhận biết bệnh,
nhưng mà thưa Bác Sĩ là nếu như bệnh quai bị mà không đựoc điều trị kịp thời do
chủ quan thì có thể gây ra những biến chứng tai hại như thế nào ạ?
Bác sĩ Quang Đi : Hiện tạị có những biến chứng như là viêm màng não, viêm
não. Ở nam thì nó viêm tinh hoàn, ở nữ thì viêm buồng trứng. Biến chứng chung
là viêm tủy hay có thể gây điếc. Bệnh nhân có thai mà trong 3 tháng đầu thì có thể
sẩy thai tự nhiên. Còn nói chung thì những biến chứng này đa số tỷ lệ thấp thôi, tỷ
lệ dưới 5%.
Trà Mi : Trong những đối tượng mà Bcá Sĩ vừa nhắc tới thì đối tượng nào dễ bị
mắc bệnh quai bị nhất ạ? Lứa tuổi nào chẳng hạn?
Bác s
ĩ Quang Đi :
Theo như trước đây thì đa số là trẻ em từ 5 đến 15 tuổi, đó là
những tuổi thường mắc bệnh nhất.
Trà Mi : Bệnh quai bị chúng tôi được biết là đã có vaccin để khống chế và có thể
ngừa bệnh đựơc, tại sao ở Việt Nam đến năm 2008 rồi mà còn có dấu hiệu phát
sinh dịch quai bị ở Sài Gòn?
Bác sĩ Quang Đi : Tại vì chủng ngừa vaccin quai bị không nằm trong chương
trình tiêm chủng mở rộng. Thí dụ trong chương trình mở rộng của cả nước là bạch
hầu, ho gà, uốn ván, lao, bại liệt, sởi. Còn quai bị là cái nhu cầu của mình để ngừa
bệnh cho nên giả sử một người nào bệnh trong gia đình thì dễ lây lan sang những
người khác.
Còn nếu những người khác mà được chủng ngừa từ nhỏ hoặc chủng ngừa lúc lớn
thì khả năng bệnh rất là thấp, hoặc là không bị hoặc bị rất là nhẹ. Cho nên việc
chủng ngừa nó tuỳ thuộc vào mỗi gia đình, mỗi người. Còn cả nước chủ yếu là
tiêm chủng mở rộng.
Trà Mi : Thưa Bác Sĩ, như vậy lứa tuổi nào thì đựoc khuyến khích nên tiêm ngừa
vaccin quai bị?
Bác sĩ Quang Đi : Ngừa quai bị thì nên tiêm ngừa vaccin lúc 1 tuổi, sau 4 năm thì
chích ngừa một lần nữa. Như vậy đảm bảo suốt đời không bị bệnh quai bị, hoặc
nếu có thì rất là nhẹ. Còn khi đã lớn rồi mà lúc nhỏ chưa bị bệnh quai bị mà bây
giờ muốn chủng ngừa thì chỉ cần chủng ngừa một mũi là đủ rồi.
Trà Mi : Còn những đối tượng nào không nên tiêm hoặc hoãn tiêm vaccin, thưa
Bác Sĩ.
Bác sĩ Quang Đi : Ví dụ như mình đang bị bệnh quai bị thì hiện tại mình phải
chữa bệnh cho xong thì đa số những trường hợp này không cần phải chích ngừa
nữa tại vì nó đựoc miễn dịch suốt đời. Những người bị bệnh rồi là miễn dịch suốt
đời. Cho nên những lần sau khó bị bệnh quai bị hoặc nếu có thì rất nhẹ. Còn
những người khác nếu muốn tránh bệnh quai bị thì nên chích ngừa từ nhỏ, lúc còn
là trẻ em để ngừa bệnh sau này. Còn người lớn thì chỉ cần chích một mũi là đủ rồi.
Đa số là chủng ngừa hết, còn những người hiện tại như bệnh nhân bị suy giảm
miễn dịch (bệnh AIDS) hoặc bệnh lý ung thư thì khoan chủng ngừa đã.
Trà Mi : Chủng ngừa là chủng ngừa trứoc để phòng bệnh chứ khi đã có dấu hiệu
bắt đầu bệnh rồi thì thuốc không còn tác dụng gì nữa phải không ạ?
Bác sĩ Quang Đi : Đúng rồi. Giả sử mình bị cảm chẳng hạn, mình không biết là
quai bị, lúc đó mình chích ngừa thì khi quai bị bộc phát nó không có tác dụng điều
trị hoặc chữa bệnh lúc đó mà chỉ phòng ngừa sau này thôi.
Trà Mi : Cũng xin Bác Sĩ cho biết những phản ứng phụ của vaccin ngừa quai bị,
nếu có, và những khuyến cáo từ giới chuyên môn khi sử dụng vaccin này.
Cần sợ nhất những biến chứng viêm não, màng não. Biến chứng đó nếu phát hiện
sớm thì điều trị tại bệnh viện tốt hơn. Nhiều khi bệnh nhân nhức đầu, đau đầu, ói
mửa nhiều, sốt mà điều trị không thuyên giảm thì phải nhập viện ngay.
Bác sĩ Quang Đi : Các phản ứng phụ rất là ít, hầu như chưa có hiện tượng sốc
phản vệ hoặc có vấn đề gây tử vong sau khi chích ngừa hoặc những vấn đề nào
khác. Chỉ có triệu chứng đau tại chỗ, triệu chứng sốt nhẹ thoáng qua thôi, không
có gì đáng kể cho những người chích ngừa.
Trà Mi : Như vậy thì giới chuyên môn có khuyến cáo gì đối với nhũng bệnh nhân
muốn tiêm ngừa vaccin bệnh quai bị hay không?
Bác sĩ Quang Đi : Để phòng ngừa bệnh, ngư
ời ta khuyến cáo tất cả bệnh nhân đều
nên chích ngừa, trừ trường hợp bị bệnh suy giảm miễn dịch (bệnh AIDS), bệnh ác