CÁC BÀI THU C C PH NG ƯƠ >
Nh ng bài thu c b
N i dung
1. 1 NH NG I THU C B
2. 2 B KHÍ
1. 2.1 T QUÂN T THANG(a t c c ph ng) ươ
2. 2.2 SÂM LINH B CH TRU TN(a t c c ph ng) ươ
3. 2.3 C M B TỲ(Khoa Nhi Vi n Đông y N i)
4. 2.4 ĐI U B TỲ PH PH NG(H i th ng Yn tâm lĩnh) ƯƠ ượ
5. 2.5 B TRUNG ÍCH KHÍ THANG Thành ph n:
6. 2.6 SINH M CHN(N i ngo i th ng bi n ho c lu n) ươ
3. 3 B HUY T
1. 3.1 T V T THANG(a t c c ph ng) ươ
2. 3.2 GIAO NGÃI THANG(Kim qu y u l c) ế ượ
3. 3.3 Đ NG QUY B HUY T THANG(N i ngo i th ng bi n ho c lu n)ƯƠ ươ
4. 3.4 QUY TỲ THANG(T sinh ph ng)ế ươ
5. 3.5 D NG VINH QUY TỲ THANG(H i th ng Yn tâm lĩnh)ƯỠ ượ
4. 4 Đ I B M TỲ KHÍ HUY T PH NG(H i th ng Yn tâm lĩnh) ƯƠ ượ
5. 5 B KHÍ HUY T
1. 5.1 BÁT TRÂN THANG(Chính th lo i y u) ế
2. 5.2 TH P TN B CHÍNH THANG(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh) ượ
3. 5.3 T B KHÍ HUY T PH NG(H i Th ng Yn tâm lĩnh)Ư ƯƠ ượ
4. 5.4 TU N B TINH HUY T CAO(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh) ượ
5. 5.5 TH T B O M NHI M Đ N(Thi u ng Ti t) Ơ ế
6. 5.6 CHÍCH CAM TH O THANG
7. 5.7 PH C M CH THANG gia gi m
8. 5.8 THÁI S N BÀNG TH CH TÁNƠ
6. 6 B ÂM
1. 6.1 L C V Đ A HOÀNG HOÀN(Ti u nhi d c ch ng tr c quy t) ượ ế
2. 6.2 T QUY HOÀN(C nh Nh c toàn th ) ư
3. 6.3 TI P T C VÔ ÂM PH NG ƯƠ
4. 6.4 Đ I B ÂM HOÀN(Đan K tâm pháp)
5. 6.5 T TH N HNƯ
6. 6.6 T ÂM GIÁNG H A PH NG(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh)Ư ƯƠ ượ
7. 6.7 NH T QUÁN TI N(Li u Châu y tho i)
8. 6.8 NH CHÍ HOÀN(L c khoa chu n th ng)
9. 6.9 B ÂM LI M D NG PH NG(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh) ƯƠ ƯƠ ượ
10. 6.10 LAO KHÁI CAO T PH NG(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh)Ư ƯƠ ượ
11. 6.11 TOÀN CN NH T KHÍ THANG
12. 6.12 HÀ XA Đ I T O HOÀN(Ngô C u ph ng) ươ
13. 6.13 TĂNG D CH THANG(Ôn b nh đi u bi n)
7. 7 B D NG ƯƠ
1. 7.1 TH N KHÍ HOÀN(Kim qu y u l c) ế ượ
2. 7.2 H U QUY HOÀN(C nh Nh c toàn th ) ư
3. 7.3 H U THIÊN BÁT V PH NG(H i Th ng Yn tâm lĩnh) ƯƠ ượ
4. 7.4 T B TRĨ D NG PH NG(H i Th ng Y tôn tâm lĩnh)Ư ƯƠ ƯƠ ượ
NH NG BÀI THU C B
Nh ng bài thu c b là nh ng bài thu c g m các v thu c có tác d ng b i d ng c ng tráng c th , t c là ch a nh ng ch ưỡ ườ ơ
g m có âm h , d ng h , khí h , huy t h . Do đó, nh ng bài thu c đ c chia thành các lo i: B khí, B huy t, B âm và ư ươ ư ư ế ư ượ ế
d ng.ươ
A. B KHÍ
Bài thu c B khí là nh ng bài thu c ch a h i ch ng khí h bi u hi n ch y u là Ph khí h (ho, khó th , c th m t m i, ư ế ế ư ơ
nh , s c m t tái nh t) ho c Tỳ khí h (chân tay m t m i, ăn kém, r i lo n tiêu hóa ho c sa các t ng ph nh sa t cung, ư ư
thoát v b n).
B. B HUY T
Bài thu c B huy t là nh ng bài thu c dùng ch a ch ng huy t h , bi u hi n lâm sàng là s c m t vàng b ng, môi l i nh ế ế ư ưỡ
chóng m t, h i h p m t ng , kinh nguy t ít, s c nh t. Bài thu c g m các v thu c b huy t nh : Th c đ a, Đ ng quy, B ế ư ươ
Hà th ô, Tang th m, K t
Trên lâm sàng th ng đ tăng c ng tác d ng b huy t có ph i h p thêm các v thu c b khí nh : Đ ng sâm,ườ ườ ế ư Hoàng kỳ,
tru t cũng có khi dùng thêm thu c ho t huy t nh Xuyên khung, Đ n sâm, Ng u t t. ế ư ơ ư
C. B KHÍ HUY T
Bài thu c B khí huy t là nh ng bài thu c có tác d ng b khí và b huy t ch a các ch ng khí huy t đ u h , th ng g m ế ế ế ư ườ
thu c b khí nh : Nhân sâm, Đ ng sâm, B ch tru t, Chích th o, ư Hoàng kỳ và b huy t nh : Hà th ô, Đ ng qui, Th c đ ế ư ươ
th m, K t .
D. B ÂM
Bài thu c b âm là nh ng bài thu c g m các v thu c ng t mát đ d ng âm nh : Đ a ưỡ ư hoàng, M ch môn, Sa sâm, Quy b
… đ ch a các ch ng âm h (ch y u là Can th n âm h ) tri u ch ng lâm sàng th ng là s t chi u, ng i g y, da nóng, ư ế ư ườ ườ
lòng bàn tay bàn chân nóng, m t ng , ra m hôi tr m, khát n c, h ng khô, l i đ , ít rêu, m ch t sác. ướ ưỡ ế -186-
E. B D NG ƯƠ
Bài thu c B d ng dùng ch a ch ng d ng h mà ch y u là tr th n d ng h , bi u hi n lâm sàng th ng là l ng g i ươ ươ ư ế ươ ư ườ ư
chân y u l ng l nh ho c ho suy n lâu ngày, ù tai, li t d ng, ho t tinh, ti u ti n nhi u l n ho c tiêu ch y kéo dài, rêu lế ư ươ ưỡ
m ch tr m, trì, nh c. ượ
Bài thu c th ng g m các v thu c tính v ng t nóng nh : Ph t , Qu nh c, Đ tr ng, L c nhung, Nh c thung dung, Dâm ườ ư ế
ho c, S n thù, Hoài s n, Ba kích thiên, Ích trí nhân … ơ ơ
B KHÍ
Bài thu c B khí là nh ng bài thu c ch a h i ch ng khí h bi u hi n ch y u là Ph khí h (ho, khó th , c th m t m i, ư ế ế ư ơ
nh , s c m t tái nh t) ho c Tỳ khí h (chân tay m t m i, ăn kém, r i lo n tiêu hóa ho c sa các t ng ph nh sa t cung, ư ư
thoát v b n).
T QUÂN T THANG
(Hòa t c c ph ng) ươ
Thành ph n:
Nhân sâm ho c Đ ng sâm 8 - 12g
Ph c linh 12g
B ch tru t 8 - 12g
Chích th o 4 - 8g
Cách dùng: Tán b t m n, m i l n u ng 8 - 12g, s c n c u ng. Có th làm thu c thang. ướ
Tác d ng: Ích khí, ki n tỳ, d ng v . ưỡ
Gi i thích bài thu c :
Bài thu c này còn có tên g i là "T v thang", "Ki n tỳ ích khí thang".
Đây là bài thu c th ng dùng ch a ch ng tỳ v khí h , trong bài: ườ ư
Nhân sâm ho c Đ ng sâm tính ng t ôn ki n tỳ, ích khí d ng v là ch d c. ưỡ ượ
B ch tru t v đ ng ôn ki n tỳ táo th p.
Ph c linh: ng t, nh t h p v i B ch tru t đ ki n tỳ th m th p, tăng c ng ch c năng v n hóa c a tỳ v . ườ
Cam th o: ng t ôn, b trung hòa v .
Các v thu c h p l i tính d c ng t ôn có tác d ng ích khí ki n tỳ d ng v . ượ ưỡ
ng d ng lâm sàng :
Đây là bài thu c đ b trung khí, ki n tỳ v , nhi u bài thu c ch a nh ng r i lo n tiêu hóa bi u hi n tỳ khí h nh c đ u dù ư ượ
thu c này gia gi m.
1. Tr ng h p Tỳ v h nh c kiêm có khí tr nh : h i, vùng th ng v đ y t c gia thêm Tr n bì đ lý khí hóa tr g i ườ ư ượ ư ơ ượ
CÔNG TÁN (Ti u nhi d c ch ng tr c quy t) th ng dùng ch a ch ng r i lo n tiêu hóa, ăn kém, đ y b ng k t qu t t. ượ ế ườ ế
2. Tr ng h p Tỳ v khí h có đàm th p tri u ch ng là ho đàm, nhi u đàm tr ng trong, khó th , th ng g p trong b nh ườ ư ườ
qu n m n gia thêm: Tr n bì, Bán h ch đ lý khí hóa đàm g i là bài L C QUÂN T THANG (Y h c chính truy n). Tr n ế ườ
viêm ph qu n m n tính gia thêm T uy n, Kho n đông hoa, B ch ti n, B i m u đ giáng khí hóa đàm ch khái.ế
3. Tr ng h p Tỳ v khí h kiêm hàn th p, tri u ch ng b ng đ y đau, h i ho c nôn, tiêu ch y, rêu l i tr ng, dày nhườ ư ơ ưỡ
bì, Ch Bán h , M c h ng, Sa nhân đ hành khí ch th ng, giáng ngh ch hóa đàm, g i là bài: H NG SA L C QUÂN Tế ươ ƯƠ
(Hòa t c c ph ng). Trên lâm sàng th ng dùng ch a viêm loét d dày, hành tá tràng th h hàn có h i ch ng hàn th p ươ ườ ư
tiêu có k t qu t t.ế
SÂM LINH B CH TRU T TÁN
(Hòa t c c ph ng) ươ
Thành ph n:
Đ ng sâm 80g
B ch linh 80g
B ch tru t 80g
S n d c 80gơ ượ
Chích Cam th o 80g
Sao Bi n đ u 40g
Liên nh c 40g
Ý dĩ nhân 40g
Sa nhân 40g
Cát cánh 40g
(có bài dùng Tr n bì ho c gia thêm Đ i táo)
Cách dùng: T t c tán b t m n, m i l n u ng 8 - 12g v i n c sôi ngu i ho c làm thu c thang s c n c u ng. ướ ướ
Tác d ng: B khí ki n tỳ, th m th p hòa v , lý khí hóa đàm.
Ch tr : Dùng ch a các b nh r i lo n tiêu hóa kéo dài, viêm đ i tràng
m n tính, ăn kém tiêu ch y ho c tr ng h p viêm c u th n m n thu c ườ
th tỳ h ho c tr ng h p lao ph i, ho đàm nhi u, chán ăn, c th m t m i thu c th tỳ ph khí h , dùng bài thu c này đ ư ườ ơ ế ư
qu t t.
C M B TỲ
(Khoa Nhi Vi n Đông y Hà N i)
Thành ph n:
B ch bi n đ u sao 200g
Ý dĩ nhân sao 200g
Hoài s n sao 200gơ
Đ ng sâm sao 200g
C c nha 100g
Liên nh c (b tim) 100g
Nh c kh u 30g
Tr n bì 30g
Sa nhân 30g
Cách dùng: Tr n bì, Sa nhân, Nh c kh u s c n c, các v khác tán b t m n, hòa n c thu c cùng ít m t đ ng, làm thàn ướ ướ ườ
c m.
Tác d ng: Ch y u là ki n tỳ, hành khí, tiêu th c. ế
Ch a tr : Tr em suy dinh d ng, r i lo n tiêu hóa kéo dài có k t qu t t. ưỡ ế
ĐI U B TỲ PH PH NG ƯƠ
(H i th ng Y tôn tâm lĩnh) ượ
Thành ph n: Là bài “T quân t thang gia gi m” g m các v :
Nhân sâm ho c Đ ng sâm 8g
B ch tru t (sao vàng) 8 - 12g
Ph c linh (t m s a) 8 - 12g
Chích th o (t m m t sao) 3g
Th c đ a (n ng cho th m) 4 - 6g ướ ơ
Liên t (b v ru t sao th m) 4 - 8g ơ
G ng n ng 3 lát ướ
Đ i táo 2 qu
Cách dùng: s c n c u ng. ướ
Tác d ng: Ki n tỳ khí, d ng tỳ âm. ưỡ
Ch a tr : Ch ng r i lo n tiêu hóa tr em, suy dinh d ng có k t qu t t. ưỡ ế
B TRUNG ÍCH KHÍ THANG
Thành ph n:
Hoàng kỳ 20g
Chích th o 4g
Thăng ma 4 - 6g
Đ ng sâm 12 - 16g
Đ ng quy 12gươ
Sài h 6 - 10g
B ch tru t 12g
Tr n bì 4 - 6g
Cách dùng: s c n c u ng. ướ
Tác d ng: Đi u b tỳ v , thăng d ng ích khí. ươ
Gi i thích bài thu c :
Là bài thu c ch y u ch a tỳ v khí h h hãm, sinh ra tri u ch ng sa n i t ng nh sa d dày, sa t cung, sa tr c tràng ho ế ư ư
tỳ khí h không nhi p th ng đ c huy t gây ch ng rong kinh ph n ho c ki t l kéo dài.ư ế ượ ế ế
Trong bài:
Hoàng kỳ: b trung ích khí, thăng d ng c bi u là ch d c. ươ ượ
Đ ng sâm, B ch tru t, Chích th o: ích khí b tỳ ki n v .
Tr n bì: lý khí hóa tr .
Thăng ma, Sài h h p v i Sâm Kỳ đ ích khí thăng đ .
Đ ng quy: b huy t hòa vinh.ươ ế
Các v thu c h p l i thành bài thu c có tác d ng b trung ích khí, thăng d ng c bi u làm cho tỳ v đ c c ng tráng, tru ươ ượ ườ
đ c đ y đ .ượ
ng d ng lâm sàng :
1. Trên lâm sàng bài thu c có th dùng đ ch a c th v n h nh c d b c m m o, m t m i ra m hôi. ơ ư ượ
2. Nh ng tr ng h p khí h h hãm gây nên các ch ng sa n i t ng nh sa t cung, sa th n, sa d dày, thoát v b n ho ườ ư ư
dùng bài thu c gia thêm Ch xác ho c Ch th c có k t qu t t. ế
3. Tr ng h p b nh đ ng ru t m n tính, r i lo n tiêu hóa kéo dài, c th h nh c có th dùng bài này có hi u qu tườ ườ ơ ư ượ
4. Tr ng h p do khí huy t h nh c gây nên s t kéo dài cũng có th dùng bài thu c này có k t qu , g i là phép ch aườ ế ư ượ ế
tr đ i nhi t".
SINH M CH TÁN
(N i ngo i th ng bi n ho c lu n) ươ
Thành ph n:
Nhân sâm (ho c Đ ng sâm) 12g
M ch môn 12g
Ngũ v t 8g
Cách dùng: s c n c u ng. ướ
Tác d ng: Ích khí li m hãn, d ng âm sinh tân. ưỡ
Gi i thích bài thu c :
Bài thu c này ch y u ch a ch ng th ng th nhi t, tân khí đ u b t n th ng nên dùng phép "Ích khí sinh tân" đ ch a. ế ươ ươ
Trong bài:
Nhân sâm ho c Đ ng sâm có tác d ng b ích khí sinh tân là ch d c. ượ
M ch môn: d ng âm sinh tân đ ng th i có tác d ng thanh ph . ưỡ ế
Ngũ v t có tác d ng li m ph ch hãn h p v i M ch môn tăng thêm tác d ng sinh tân. ế
Ba v thu c h p l i, trong đó dùng 1 b , 1 thanh, 1 li m nên có tác d ng ích khí li m hãn, d ng âm sinh tân t t. ưỡ
ng d ng lâm sàng :
1. Bài thu c ch a ch ng c m n ng mùa hè ra m hôi nhi u, m m khát, m t m i ho c trong tr ng h p th i kỳ h i ph ườ
nhi m khí âm h nh c đ u dùng có k t qu t t. ư ượ ế
2. Tr ng h p các b nh viêm ph qu n m n, lao ph i có h i ch ng khí âm b t túc dùng bài thu c này có k t qu t t cườ ế ế
thêm các v Bách b , A giao, Kho n đông hoa, T uy n đ nhu n ph ch khái. ế
3. Tr ng h p b nh suy nh c th n kinh, ng i b t r t khó ng dùng bài thu c này gia thêm Toan táo nhân, Bá t nhâườ ượ ườ
d ng tâm an th n.ưỡ
B HUY T
Bài thu c B huy t là nh ng bài thu c dùng ch a ch ng huy t h , bi u hi n lâm sàng là s c m t vàng b ng, môi l i nh ế ế ư ưỡ
chóng m t, h i h p m t ng , kinh nguy t ít, s c nh t. Bài thu c g m các v thu c b huy t nh : Th c đ a, Đ ng quy, B ế ư ươ
Hà th ô, Tang th m, K t
Trên lâm sàng th ng đ tăng c ng tác d ng b huy t có ph i h p thêm các v thu c b khí nh : Đ ng sâm,ườ ườ ế ư Hoàng kỳ,
tru t cũng có khi dùng thêm thu c ho t huy t nh Xuyên khung, Đ n sâm, Ng u t t. ế ư ơ ư
T V T THANG
(Hòa t c c ph ng) ươ
Thành ph n:
Th c đ a hoàng 12 - 24g
B ch th c 12 - 16g ượ
Đ ng quy 12 - 16gươ
Xuyên khung 6 - 8g
Cách dùng: s c n c u ng. ướ
Tác d ng: B huy t đi u huy t, ho t huy t đi u kinh. ế ế ế
Gi i thích bài thu c :
Theo sách c đây là bài thu c chuyên v đi u huy t can kinh, tr ch ng huy t h huy t sinh ra đau kinh, kinh nguy t kh ế ế ư ế
Trong bài:
Th c đ a: t th n, b huy t, d ng bào cung là ch d c. ư ế ưỡ ượ
Đ ng quy: b d ng can huy t, ho t huy t đi u kinh.ươ ưỡ ế ế
B ch th c: d ng huy t, hòa can. ượ ưỡ ế
Xuyên khung: ho t huy t, hành khí, s thông kinh m ch. ế ơ
Các v thu c cùng dùng thành m t bài thu c có tác d ng b huy t đi u huy t, tr các ch ng huy t h huy t tr . ế ế ế ư ế
ng d ng lâm sàng :
1. Bài thu c đ c dùng nhi u ch a các ch ng b nh ph n kinh nguy t không đ u, đau kinh, t t kinh cùng nhi u b nh ượ
h i ch ng huy t h . ế ư
2. Tr ng h p huy t h kiêm khí h gia Đ ng sâm,ườ ế ư ư Hoàng kỳ đ b khí sinh huy t. ế
3. Tr ng h p có huy t gia thêm Đào nhân, H ng hoa (là bài Đào h ng T v t) đ ho t huy t khu .ườ ế ế
4. Tr ng h p huy t có hàn gia Nh c qu , Bào kh ng đ ôn d ng huy t m ch.ườ ế ế ươ ưỡ ế
5. N u huy t h sinh n i nhi t gia Liên ki u,ế ế ư Hoàng c m, Đ n bì dùng Sinh đ a thay Th c đ a đ thanh nhi t l ng huy ơ ươ ế
6. Tr ng h p huy t h có ch y máu b Xuyên khung gia A giao, Hoa hòe, Tông l than đ ch huy t.ườ ế ư ư ế
7. Tr ng h p huy t h tr , đau kinh gia H ng ph ch , U t kimườ ế ư ươ ế
đ hành khí gi i u t, đi u kinh ch th ng.
8. Tr ng h p huy t h đau đ u, váng đ u gia B ch ch , Cao b n đ khu phong ch th ng.ườ ế ư
9. Trên lâm sàng có báo cáo dùng T v t thang đ ch a ch ng mày đay, có k t qu t t. ế