Chèo là gì? Tìm hiểu nghệ thuật sân khấu Chèo truyền thống

Chèo

Chèo là mt loi hình ngh thut sân khu dân gian Vit Nam. Chèo

phát trin mnh  ng bng Bc B. Loi hình sân khu này phát trin cao,

giàu tính dân tc. Chèo mang tính qun chúng và c coi là mt loi hình

sân khu ca hi hè vi c im s dng ngôn ng a thanh, a ngha kt

hp vi cách nói ví von giàu tính t s, tr tình. Nu sân khu truyn

thng Trung Quc có i din tiêu biu là Kinh kch ca Bc Kinh và sân

khu Nht Bn là kch nô thì i din tiêu biu nht ca sân khu truyn

thng Vit Nam là chèo.

Lch s

Kinh ô Hoa L (Ninh Bình) là t t ca sân khu chèo, ngi sáng

lp là bà Phm Th Trân

[1][2]

, mt v ca tài ba trong hoàng cung nhà

inh vào th k 10, sau phát trin rng ra ng bng Bc B. a bàn ph

bin t! Ngh - Tnh tr ra. Chèo bt ngun t! âm nhc và múa dân gian,

nht là trò nhi t! th k 10. Qua thi gian, ngi Vit ã phát trin các tích

truyn ngn ca chèo da trên các trò nhi này thành các v di"n tr#n v$n

dài hơn. S phát trin ca chèo có mt mc quan tr#ng là thi im mt binh

s& quân i Mông C ã b bt  Vit nam vào th k 14. Binh s& này vn là

mt di"n viên nên ã a ngh thut Kinh kch ca Trung Quc vào Vit

Nam. Trc kia chèo ch' có phn nói và ngâm các bài dân ca, nhng do nh

hng ca ngh thut do ngi lính b bt mang ti, chèo có thêm phn hát.

Vào th k 15, vua Lê Thánh Tông ã không cho phép biu di"n chèo

trong cung ình, do chu nh hng ca o Khng. Chèo tr v vi nông

dân, kch bn ly t! truyn vit bng ch Nôm. Ti th k 18, hình th(c

chèo ã c phát trin mnh  vùng nông thôn Vit Nam và tip tc phát

trin, t n 'nh cao vào cui th k 19. Nhng v ni ting nh Quan Âm

Th Kính, Lu Bình Dơng L", Kim Nham, Trơng Viên xut hin trong

giai on này. n th k 19, chèo nh hng ca tung, khai thác mt s

tích truyn nh Tng Trân, Phm Ti, hoc tích truyn Trung Quc nh Hán

S tranh hùng. u th k 20, chèo c a lên sân khu thành th tr

thành chèo v)n minh. Có thêm mt s v mi ra i da theo các tích truyn

c tích, truyn Nôm nh Tô Th, Nh  Mai.

ng bng châu th sông Hng luôn là cái nôi ca nn v)n minh lúa

nc ca ngi Vit. M*i khi v mùa c thu hoch, h# li t ch(c các l"

hi  vui chơi và cm t thn thánh ã phù h cho v mùa no m. Nhc c

ch yu ca chèo là trng chèo. Chic trng là mt phn ca v)n hoá c Vit

Nam, ngi nông dân thng ánh trng  cu ma và biu di"n chèo.

Các c trưng ca chèo

Ni dung

Không ging tung ch' ca tng hành ng anh hùng ca các gii

quyn quý, chèo còn miêu t cuc sng bình d ca ngi dân nông thôn.

Nhiu v chèo còn th hin cuc sng vt v ca ngi ph n s+n sàng hy

sinh bn thân vì ngi khác. Ni dung ca các v chèo ly t! nhng truyn

c tích, truyn Nôm; c nâng lên mt m(c cao bng ngh thut sân khu

mang giá tr hin thc và t tng sâu sc. Trong chèo, cái thin luôn thng

cái ác, các s& t tt bng, hin lành, luôn * t, làm quan còn ngi v thì

tit ngha, cui cùng s, c oàn t vi chng. Các tích trò ch yu ly t!

truyn c tích, truyn Nôm; ca v nhc t! dân ca dân v; li thơ ch yu là

thơ dân gian. Li chèo thng di"n nhng vic vui ci, nhng thói xu ca

ngi i nh các vai: Thy mù, Hơng câm,  ic, Quan Âm Th Kính.

Ngoài ra chèo còn th hin tính nhân o, nh trong v Trưng Viên.

Chèo luôn gn vi cht "tr tình", th hin nhng xúc cm và tình

cm cá nhân ca con ngi, phn ánh mi quan tâm chung ca nhân loi:

tình yêu, tình bn, tình thơng.

Nhân vt trong chèo

Nhân vt trong chèo thng mang tính c l, chu-n hóa và rp

khuôn. Tính cách ca các nhân vt trong chèo thng không thay i vi

chính vai di"n ó. Nhng nhân vt ph ca chèo có th i i và lp li  bt

c( v nào, nên hu nh không có tên riêng. Có th g#i h# là thy , phú

ông, th!a tng, th sinh, h v.v...Tuy nhiên, qua thi gian, mt s nhân vt

nh Thit Thê, Th Kính, Th Mu, Súy Vân ã thoát kh.i tính c l ó và

tr thành mt nhân vt có cá tính riêng.

Di"n viên óng chèo nói chung là nhng ngi không chuyên, hp

nhau trong nhng t ch(c v)n ngh dân gian g#i là phng chèo hay phng

trò..."H" là mt vai di"n thng có trong các v di"n chèo. Anh h c

phép ch nho thoi mái cng nh nhng anh h trong cung in ca vua

chúa Châu Âu. Các cnh di"n có vai h là nơi  cho ngi dân  kích

nhng thói h tt xu ca xã hi phong kin hay k c vua quan, nhng

ngi có quyn, có ca trong làng xã. Có hai loi h chính bao gm :h áo

dài và h áo ngn

K thut kch

ây là loi hình ngh thut tng hp các yu t dân ca, dân v và các

loi hình ngh thut dân gian khác  vùng ng bng Bc B. Nó là hình

th(c k chuyn bng sân khu, ly sân khu và di"n viên làm phơng tin

giao lu vi công chúng, và có th c biu di"n ng/u h(ng. Sân khu

chèo dân gian ơn gin, nhng danh t! chèo sân ình, chiu chèo cng phát

khi t! ó.

c im ngh thut ca chèo bao gm yu t kch tính, k& thut t

s, phơng pháp biu hin tính cách nhân vt, tính cht c l và cách iu.

Ngôn ng chèo có nhng on s dng nhng câu thơ ch Hán, in c,

hoc nhng câu ca dao vi khuôn m/u lc bát rt t do, phóng khoáng v

câu ch.

Chèo không có cu trúc c nh n)m hi mt kch nh trong sân khu

Châu Âu mà các ngh s& tham gia di"n chèo thng (ng di"n. Do vy, v

kch kéo dài hay ct ngn tu0 thuc vào cm h(ng ca ngi ngh s& hay

òi h.i ca khán gi. Không ging các v opera buc các ngh s& phi thuc

lòng t!ng li và hát theo nhc trng ch' huy, ngh s& chèo c phép t do

b1 làn, nn iu  th hin cm xúc ca nhân vt. S làn iu chèo theo c

tính có khong trên 200.

Nhc c

Chèo s dng ti thiu là hai loi nhc c dây là àn nguyt và àn

nh ng thi thêm c sáo na. Ngoài ra, các nhc công còn s dng

thêm trng và chm ch#e. B gõ nu u  thì có trng cái, trng con,

trng cơm, thanh la, mõ. Trng con dùng  gi nhp cho hát, cho múa và

m cho câu hát. Có câu nói " phi trng bt thành chèo" ch' v trí quan tr#ng

ca chic trng trong êm di"n chèo. Trong chèo hin i có s dng thêm

các nhc c khác  làm phong phú thêm phn m nh àn thp lc, àn

tam thp lc, àn nguyt, tiêu v.v...

Tác phm



Mt s v chèo tiêu biu: Bài ca gi nc, Chu Mãi

Thn, ng tin Vn Lch, Hoàng Trìu kén v, Kim Nham, Lu Bình

Dơng L", Nghêu sò c hn, Quan Âm Th Kính, Tun Ty ào Hu, T!

Th(c gp tiên, Trn T L, Trơng Viên.



Mt s trích on tiêu biu: Th Mu lên chùa & Xã trng -

M$ p (v Quan Âm Th Kính), Súy Vân gi di (v Kim Nham), ánh

ghen (v Tun ty ào Hu), H Nguyt Cô hóa cáo... Chính v Tun ty

ào Hu c trích và phát trin t! v Chu Mãi Thn mà ra.



Mt s giai iu chèo c : Quân t dch, S bng, ò a, Tò

vò, Nhp ui, Du xuân, ào li"u, Ngâm bn mùa, ng trng trong

r!ng, Tuyt sơng, Quá giang...



Nghiên c(u v chèo, Lơng Th Vinh ã vit Hý Phng Ph

Lc.

Chèo

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi