Chèo là gì? Tìm hiểu nghệ thuật sân khấu Chèo truyền thống

Chèo

Chèo là mt loi hình ngh thut sân khu dân gian Vit Nam. Chèo

phát trin mnh  ng bng Bc B. Loi hình sân khu này phát trin cao,

giàu tính dân tc. Chèo mang tính qun chúng và c coi là mt loi hình

sân khu ca hi hè vi c im s dng ngôn ng a thanh, a ngha kt

hp vi cách nói ví von giàu tính t s, tr tình. Nu sân khu truyn

thng Trung Quc có i din tiêu biu là Kinh kch ca Bc Kinh và sân

khu Nht Bn là kch nô thì i din tiêu biu nht ca sân khu truyn

thng Vit Nam là chèo.

Lch s

Kinh ô Hoa L (Ninh Bình) là t t ca sân khu chèo, ngi sáng

lp là bà Phm Th Trân

[1][2]

, mt v ca tài ba trong hoàng cung nhà

inh vào th k 10, sau phát trin rng ra ng bng Bc B. a bàn ph

bin t! Ngh - Tnh tr ra. Chèo bt ngun t! âm nhc và múa dân gian,

nht là trò nhi t! th k 10. Qua thi gian, ngi Vit ã phát trin các tích

truyn ngn ca chèo da trên các trò nhi này thành các v di"n tr#n v$n

dài hơn. S phát trin ca chèo có mt mc quan tr#ng là thi im mt binh

s& quân i Mông C ã b bt  Vit nam vào th k 14. Binh s& này vn là

mt di"n viên nên ã a ngh thut Kinh kch ca Trung Quc vào Vit

Nam. Trc kia chèo ch' có phn nói và ngâm các bài dân ca, nhng do nh

hng ca ngh thut do ngi lính b bt mang ti, chèo có thêm phn hát.

Vào th k 15, vua Lê Thánh Tông ã không cho phép biu di"n chèo

trong cung ình, do chu nh hng ca o Khng. Chèo tr v vi nông

dân, kch bn ly t! truyn vit bng ch Nôm. Ti th k 18, hình th(c

chèo ã c phát trin mnh  vùng nông thôn Vit Nam và tip tc phát

trin, t n 'nh cao vào cui th k 19. Nhng v ni ting nh Quan Âm

Th Kính, Lu Bình Dơng L", Kim Nham, Trơng Viên xut hin trong

giai on này. n th k 19, chèo nh hng ca tung, khai thác mt s

tích truyn nh Tng Trân, Phm Ti, hoc tích truyn Trung Quc nh Hán

S tranh hùng. u th k 20, chèo c a lên sân khu thành th tr

thành chèo v)n minh. Có thêm mt s v mi ra i da theo các tích truyn

c tích, truyn Nôm nh Tô Th, Nh  Mai.

ng bng châu th sông Hng luôn là cái nôi ca nn v)n minh lúa

nc ca ngi Vit. M*i khi v mùa c thu hoch, h# li t ch(c các l"

hi  vui chơi và cm t thn thánh ã phù h cho v mùa no m. Nhc c

ch yu ca chèo là trng chèo. Chic trng là mt phn ca v)n hoá c Vit

Nam, ngi nông dân thng ánh trng  cu ma và biu di"n chèo.

Các c trưng ca chèo

Ni dung

Không ging tung ch' ca tng hành ng anh hùng ca các gii

quyn quý, chèo còn miêu t cuc sng bình d ca ngi dân nông thôn.

Nhiu v chèo còn th hin cuc sng vt v ca ngi ph n s+n sàng hy

sinh bn thân vì ngi khác. Ni dung ca các v chèo ly t! nhng truyn

c tích, truyn Nôm; c nâng lên mt m(c cao bng ngh thut sân khu

mang giá tr hin thc và t tng sâu sc. Trong chèo, cái thin luôn thng

cái ác, các s& t tt bng, hin lành, luôn * t, làm quan còn ngi v thì

tit ngha, cui cùng s, c oàn t vi chng. Các tích trò ch yu ly t!

truyn c tích, truyn Nôm; ca v nhc t! dân ca dân v; li thơ ch yu là

thơ dân gian. Li chèo thng di"n nhng vic vui ci, nhng thói xu ca

ngi i nh các vai: Thy mù, Hơng câm,  ic, Quan Âm Th Kính.

Ngoài ra chèo còn th hin tính nhân o, nh trong v Trưng Viên.

Chèo luôn gn vi cht "tr tình", th hin nhng xúc cm và tình

cm cá nhân ca con ngi, phn ánh mi quan tâm chung ca nhân loi:

tình yêu, tình bn, tình thơng.

Nhân vt trong chèo

Nhân vt trong chèo thng mang tính c l, chu-n hóa và rp

khuôn. Tính cách ca các nhân vt trong chèo thng không thay i vi

chính vai di"n ó. Nhng nhân vt ph ca chèo có th i i và lp li  bt

c( v nào, nên hu nh không có tên riêng. Có th g#i h# là thy , phú

ông, th!a tng, th sinh, h v.v...Tuy nhiên, qua thi gian, mt s nhân vt

nh Thit Thê, Th Kính, Th Mu, Súy Vân ã thoát kh.i tính c l ó và

tr thành mt nhân vt có cá tính riêng.

Di"n viên óng chèo nói chung là nhng ngi không chuyên, hp

nhau trong nhng t ch(c v)n ngh dân gian g#i là phng chèo hay phng

trò..."H" là mt vai di"n thng có trong các v di"n chèo. Anh h c

phép ch nho thoi mái cng nh nhng anh h trong cung in ca vua

chúa Châu Âu. Các cnh di"n có vai h là nơi  cho ngi dân  kích

nhng thói h tt xu ca xã hi phong kin hay k c vua quan, nhng

ngi có quyn, có ca trong làng xã. Có hai loi h chính bao gm :h áo

dài và h áo ngn

K thut kch

ây là loi hình ngh thut tng hp các yu t dân ca, dân v và các

loi hình ngh thut dân gian khác  vùng ng bng Bc B. Nó là hình

th(c k chuyn bng sân khu, ly sân khu và di"n viên làm phơng tin

giao lu vi công chúng, và có th c biu di"n ng/u h(ng. Sân khu

chèo dân gian ơn gin, nhng danh t! chèo sân ình, chiu chèo cng phát

khi t! ó.

c im ngh thut ca chèo bao gm yu t kch tính, k& thut t

s, phơng pháp biu hin tính cách nhân vt, tính cht c l và cách iu.

Ngôn ng chèo có nhng on s dng nhng câu thơ ch Hán, in c,

hoc nhng câu ca dao vi khuôn m/u lc bát rt t do, phóng khoáng v

câu ch.

Chèo không có cu trúc c nh n)m hi mt kch nh trong sân khu

Châu Âu mà các ngh s& tham gia di"n chèo thng (ng di"n. Do vy, v

kch kéo dài hay ct ngn tu0 thuc vào cm h(ng ca ngi ngh s& hay

òi h.i ca khán gi. Không ging các v opera buc các ngh s& phi thuc

lòng t!ng li và hát theo nhc trng ch' huy, ngh s& chèo c phép t do

b1 làn, nn iu  th hin cm xúc ca nhân vt. S làn iu chèo theo c

tính có khong trên 200.

Nhc c

Chèo s dng ti thiu là hai loi nhc c dây là àn nguyt và àn

nh ng thi thêm c sáo na. Ngoài ra, các nhc công còn s dng

thêm trng và chm ch#e. B gõ nu u  thì có trng cái, trng con,

trng cơm, thanh la, mõ. Trng con dùng  gi nhp cho hát, cho múa và

m cho câu hát. Có câu nói " phi trng bt thành chèo" ch' v trí quan tr#ng

ca chic trng trong êm di"n chèo. Trong chèo hin i có s dng thêm

các nhc c khác  làm phong phú thêm phn m nh àn thp lc, àn

tam thp lc, àn nguyt, tiêu v.v...

Tác phm



Mt s v chèo tiêu biu: Bài ca gi nc, Chu Mãi

Thn, ng tin Vn Lch, Hoàng Trìu kén v, Kim Nham, Lu Bình

Dơng L", Nghêu sò c hn, Quan Âm Th Kính, Tun Ty ào Hu, T!

Th(c gp tiên, Trn T L, Trơng Viên.



Mt s trích on tiêu biu: Th Mu lên chùa & Xã trng -

M$ p (v Quan Âm Th Kính), Súy Vân gi di (v Kim Nham), ánh

ghen (v Tun ty ào Hu), H Nguyt Cô hóa cáo... Chính v Tun ty

ào Hu c trích và phát trin t! v Chu Mãi Thn mà ra.



Mt s giai iu chèo c : Quân t dch, S bng, ò a, Tò

vò, Nhp ui, Du xuân, ào li"u, Ngâm bn mùa, ng trng trong

r!ng, Tuyt sơng, Quá giang...



Nghiên c(u v chèo, Lơng Th Vinh ã vit Hý Phng Ph

Lc.

Chèo

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi