BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ CÔNG THƯƠNG
VIỆN NGHIÊN CỨU THƯƠNG MẠI
-----------------------------------
TRỊNH ANH TUẤN
GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI
PHÁP LUẬT CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM
Chuyên ngành: Thương mại
Mã số: 62.34.10.01
LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ
Người hướng dẫn khoa học:
Người hướng dẫn 1: PGS.TS Lê Danh Vĩnh
Người hướng dẫn 2: TS. Trịnh Thị Thanh Thủy
Hà Nội, Năm 2015
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của
riêng tôi. Số liệu sử dụng phân tích trong luận án có nguồn gốc rõ ràng. Các
kết quả nghiên cứu trong luận án do tôi tự tìm hiểu, phân tích một cách trung
thực, khách quan và phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. Các kết quả này
chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.
Tác giả
Trịnh Anh Tuấn
ii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU HÌNH
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài luận án .................................................................... 1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................. 4
2.1. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................ 4
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................. 4
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ................................................................. 5
3.1. Đối tượng nghiên cứu .............................................................................. 5
3.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................. 5
4. Phương pháp nghiên cứu của luận án ...................................................... 5
4.1. Phương pháp phân tích và thống kê ...................................................... 6
4.2. Phương pháp so sánh .............................................................................. 6
4.3. Phương pháp khảo sát thực tế ............................................................... 6
5. Những đóng góp mới của Luận án ........................................................... 6
5.1. Những đóng góp về lý luận và thực tiễn................................................ 6
5.2. Những đề xuất mới rút ra từ kết quả nghiên cứu của Luận án ......... 9
6. Kết cấu nội dung của Luận án ................................................................ 10
PHẦN TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ................... 11
1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước........................................................ 11
iii
2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài........................................................ 15
3. Những vấn đề được nghiên cứu trong luận án ...................................... 17
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP
LUẬT CẠNH TRANH ................................................................................ 19
1.1. Một số khái niệm có liên quan ............................................................. 19
1.1.1. Khái niệm cạnh tranh và các hình thái cạnh tranh ............................ 19
1.1.2. Khái niệm và lịch sử hình thành pháp luật cạnh tranh ...................... 22
1.1.3. Khái niệm về thực thi pháp luật cạnh tranh ....................................... 27
1.1.4. Khái niệm hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh ............................. 29
1.2. Tiêu chí để đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh .......... 31
1.2.1. Nhóm tiêu chí bên trong .................................................................... 32
1.2.2. Nhóm tiêu chí bên ngoài .................................................................... 36
1.3. Kinh nghiệm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh của
một số nước và bài học đối với Việt Nam .................................................. 40
1.3.1. Kinh nghiệm của Nhật Bản ............................................................... 40
1.3.2. Kinh nghiệm của Hoa Kỳ .................................................................. 50
1.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .................................................. 61
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT
CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM TỪ NĂM 2005 ĐẾN 2014 ................ 67
2.1. Tổng quan về pháp luật cạnh tranh Việt Nam ................................... 67
2.1.1. Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật cạnh tranh ........ 70
2.1.2. Quy định về hành vi hạn chế cạnh tranh ........................................... 70
2.1.3. Quy định về hành vi cạnh tranh không lành mạnh ............................ 80
2.1.4. Quy định về Cơ quan cạnh tranh ....................................................... 82
2.1.5. Quy định về quy trình tố tụng cạnh tranh .......................................... 83
iv
2.2. Thực trạng hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh của Việt Nam từ
năm 2005 đến năm 2014 .............................................................................. 84
2.2.1. Thực trạng vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan
thực thi pháp luật cạnh tranh Việt Nam ....................................................... 84
2.2.2. Thực trạng công tác điều tra và xử lý vụ việc cạnh tranh ................. 89
2.2.3. Thực trạng hoạt động tăng cường sự tiếp cận pháp luật cạnh tranh của
cơ quan thực thi ......................................................................................... 103
2.3. Đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh của Việt Nam trong
giai đoạn 2005 đến 2014 ............................................................................. 106
2.3.1. Đánh giá theo nhóm tiêu chí bên trong ........................................... 106
2.3.1.1. Đánh giá về tính hợp pháp của pháp luật cạnh tranh ........... 106
2.3.1.2. Đánh giá về tính thực tiễn của pháp luật cạnh tranh ............ 111
2.3.2. Đánh giá theo nhóm tiêu chí bên ngoài ........................................... 117
2.3.2.1. Đánh giá về công tác tổ chức thực thi pháp luật cạnh tranh 117
2.3.2.2. Đánh giá về khả năng tiếp cận và tuân thủ pháp luật cạnh
tranh của cộng đồng doanh nghiệp ........................................................... 120
2.3.3. Một số bất cập và nguyên nhân ....................................................... 123
2.3.3.1. Một số bất cập ........................................................................ 123
2.3.3.2. Nguyên nhân của những bật cập ........................................... 127
CHƯƠNG 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO
HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT CẠNH TRANH Ở VIỆT NAM129
3.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế ......................................................... 129
3.1.1. Bối cảnh trong nước ........................................................................ 129
3.1.2. Bối cảnh quốc tế .............................................................................. 130
3.2. Những vấn đề đặt ra đối với nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật
cạnh tranh trong thời gian tới ở Việt Nam .............................................. 131
3.2.1. Tạo lập một sân chơi bình đẳng cho cộng đồng doanh nghiệp ....... 131
3.2.2. Đáp ứng được các yêu cầu về phát triển kinh tế xã hội ................... 132
