1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG CAO ĐẲNG DƯỢC HÀ NỘI
GIÁO TRÌNH
THỰC HÀNH DƯỢC LIỆU
NGÀNH/NGHỀ: DƯỢC
TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG
Ban hành kèm theo Quyết định số: 119/QĐ-DHN ngày 31 tháng 3 năm 2025
của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Dược Hà Nội
LƯU HÀNH NỘI BỘ - 2025
2
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu
lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
3
LỜI GIỚI THIỆU
Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảng dạy và học tập môn thực hành dược liệu trong
chương trình đào tạo Dược sĩ bậc cao đẳng, chúng tôi biên soạn cuốn “THỰC HÀNH
DƯỢC LIỆU” dựa trên cơ sở tham khảo các tài liệu của trường Đại học Dược Hà Nội và
Dược điển Việt Nam IV.
Nội dung giáo trình gồm 3 phần:
- Kiểm nghiệm Dược liệu bằng phương pháp vật lý và hiển vi;
- Kiểm nghiệm Dược liệu bằng phương pháp hoá học;
- Nhận thức cây thuốc và vị thuốc.
Trọng tâm trong chương trình là phần kiểm nghiệm Dược liệu bằng phương pháp hoá
học và nhận thức cây thuốc và vị thuốc. Các phần được biên soạn tài liệu riêng. Phần kiểm
nghiệm Dược liệu bằng phương pháp hiển vi chúng tôi giới thiệu chủ yếu là phương pháp
nhận biết đặc điểm của một số bột dược liệu.
Với mục tiêu ngày càng nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập, chúng tôi mong
muốn tài liệu này nói riêng và các tài liệu về môn học Dược liệu nói chung sẽ cung cấp cho
người học những nội dung cần thiết, đáp ứng được nội dung, chương trình đào tạo. Chúng
tôi rất mong nhận được sự góp ý của các đồng nghiệp và của độc giả.
Hà Nội, ngày11 tháng 3 năm 2025
Tham gia biên soạn
1. DS. Bùi Đức Thanh - Chủ biên
2. DSCK1. Lý Ngọc Binh
3. DSCK2. Lê Đình Mạnh
4
MỤC LỤC
TRANG
Bài 1: Kiểm nghiệm dược liệu bằng phương pháp vật lý và hiển vi 10
Bài 2: Định tính alcaloid và tanin trong dược liệu 22
Bài 3: Định tính glycosid tim và anthranoid trong dược liệu 25
Bài 4: Định tính flavonoid và coumarin trong dược liệu 30
Bài 5: Định tính saponin trong dược liệu, xác định chỉ số phá huyết
của quả bồ kết
33
Bài 6: Nhận thức và hướng dẫn sử dụng các cây thuốc, vị thuốc 38
Bài 7: Nhận thức, điều tra cây thuốc tại thực địa
5
CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Dược liệu
Mã mô đun: MĐ17
Thời gian thực hiện mô đun: 95 giờ (Lý thuyết: 30 giờ; Thực hành, thí nghiệm,
thảo luận, bài tập: 58 giờ; Kiểm tra, thi: 07 giờ)
I. Vị trí, tính chất của mô đun
- Vị trí: Mô đun dược liệu được bố trí học sau các mô đun chung, mô đun thực vật
dược, trước các mô đun dược học cổ truyền, đảm bảo chất lượng.
- Tính chất: Là mô đun chuyên môn, thuộc các mô đun đào tạo nghề bắt buộc. Giúp
sinh viên có kiến thức về các nhóm hoạt chất trong dược liệu và có kỹ năng cơ bản về nhận
thức, kiểm nghiệm và sử dụng các cây, con làm thuốc.
II. Mục tiêu mô đun
- Kiến thức
+ Trình bày được định nghĩa, phân loại, tính chất, phương pháp kiểm nghiệm các
nhóm hoạt chất trong dược liệu;
+ Trình bày được bộ phận dùng, thu hái, chế biến, thành phần hoạt chất, tác dụng và
công dụng, cách dùng của một số dược liệu thường dùng;
- Kỹ năng
+ Thực hiện được các thao tác cơ bản trong kiểm nghiệm dược liệu bằng kính hiển vi
và bằng phương pháp hoá học;
+ Nhận biết và hướng dẫn sử dụng được các dược liệu theo danh mục cây thuốc thiết
yếu Việt Nam.
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm
+ Nêu cao ý thức gìn giữ và phát huy nền y học cổ truyền Việt Nam trong sử dụng
cây thuốc phòng và chữa bệnh;
+ Rèn luyện tác phong làm việc thận trọng, tỉ mỉ, chính xác.
III. Nội dung mô đun
1. Nội dung tổng quát và phân bố thời gian
Số
TT Tên các bài, mục trong mô đun
Thời gian (giờ)
Tổng
số
Lý
thuyết
Thực hành,
thực tập
Thi/
Kiểm
tra
1
Bài 1: Kiểm nghiệm dược liệu bằng
phương pháp vật lý và hiển vi
1. Kiểm nghiệm dược liệu bằng phương
pháp vật lý
2. Kiểm nghiệm dược liệu bằng phương
4 4