1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA NGỮ VĂN
ĐẶNG LAN ANH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
SỰ TRÌNH HIỆN NHÂN VẬT NỮ
TRONG CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN
TỪ TRUYỆN NGẮN ĐẾN ĐIỆN ẢNH
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
TP. Hồ Chí Minh, năm 2020
2
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA NGỮ VĂN
SỰ TRÌNH HIỆN NHÂN VẬT NỮ
TRONG CÁNH ĐỒNG BẤT TẬN
TỪ TRUYỆN NGẮN ĐẾN ĐIỆN ẢNH
Người thực hiện: Đặng Lan Anh
Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Minh
TP. Hồ Chí Minh, năm 2020
3
LỜI CẢM ƠN
Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô và cán bộ của trường Đại học Sư phạm
Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học.
Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ của Thư viện trường Đại học Sư phạm Thành
phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ tôi tận tình trong việc tìm kiếm tư liệu nghiên cứu để
hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp.
Tôi cũng vô cùng cảm ơn sự quan tâm và ủng hộ của gia đình và bạn bè. Đó chính
là nguồn động viên tinh thần rất lớn để tôi theo đuổi và hoàn thành luận văn này.
Đặc biệt tôi vô cùng tri ân sự hướng dẫn tận tình và theo dõi sát sao đầy tinh thần
trách nhiệm của tiến sĩ Nguyễn Thị Minh trong suốt quá trình thực hiện luận văn
này.
Cuối cùng tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến toàn bộ quý thầy cô của khoa
Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, những người đã có vai
trò rất lớn trong suốt quá trình tôi theo học tại trường.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
4
Mục lục
MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 5
Chương 1: Khái niệm sự trình hiện của Stuart Hall và phương pháp phân tích sự
trình hiện trong các loại văn bản ............................................................................... 22
1.1. Khái niệm sự trình hiện .................................................................................. 22
1.1.1. Công cụ phân tích sự trình hiện ................................................................ 22
1.1.2. Quá trình tạo nên sự trình hiện ................................................................. 30
1.2. Sự dịch chuyển kí hiệu từ văn bản ngôn từ đến điện ảnh ............................... 38
1.2.1. Cơ sở diễn giải hệ thống kí hiệu trong tác phẩm điện ảnh cải biên ......... 38
1.2.2. Những khái niệm cần lưu ý trong diễn giải kí hiệu tác phẩm điện ảnh ... 40
Chương 2: Sự trình hiện nhân vật nữ trong truyện ngắn “Cánh đồng bất tận” ........ 42
2.1. Nụ cười và nước mắt trong cuộc đời nhân vật Sương .................................... 43
2.1.1. Nụ cười của Sương ................................................................................... 43
2.1.2. Nước mắt của Sương ................................................................................ 60
2.2. Sự trình hiện nụ cười và nước mắt trong cuộc đời nhân vật Nương .............. 63
2.2.1. Nụ cười của Nương .................................................................................. 63
2.2.2 Nước mắt của Nương ................................................................................ 68
Chương 3: Sự trình hiện nhân vật nữ trong phim điện ảnh “Cánh đồng bất tận” ..... 72
3.1 Nhân vật Sương trong không gian chiếc ghe và cánh đồng ............................ 72
3.1.1 Nhân vật Sương trong không gian chiếc ghe ............................................ 73
3.1.2 Nhân vật Sương trong không gian cánh đồng .......................................... 85
3.2 Nhân vật Nương trong không gian chiếc ghe và cánh đồng ............................ 89
3.2.1 Nhân vật Nương trong không gian chiếc ghe ............................................ 90
3.2.2 Nhân vật Nương trong không gian cánh đồng .......................................... 94
KẾT LUẬN ............................................................................................................. 101
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
5
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong nghiên cứu văn hóa, sự trình hiện là yếu tố quan trọng để hiểu về đời sống
tinh thần của một cá nhân và tập thể. Chúng ta tư duy, nghi vấn và khám phá thế
giới bằng kinh nghiệm được tích lũy trong quá trình tiếp xúc với các loại văn bản.
Ta dần chấp nhận sự trình hiện như một phần tất yếu của nhận thức mà thiếu tính
đối thoại về nó. Bất cứ một sự trình hiện nào, dù là khách quan nhất: bản tin thời sự,
kí sự, phim tài liệu… vẫn có sự sắp đặt của người khác. Hình ảnh được trình hiện
không bao giờ là hiện thực tuyệt đối. Vì thế, nghiên cứu về sự trình hiện không đơn
thuần chỉ là miêu tả, dựng lại cấu trúc của đối tượng mà còn phát hiện ý nghĩa văn
hóa, mang lại diễn giải mới về đối tượng.
Đồng bằng Tây Nam Bộ có nhiều tác giả trẻ. Văn học gắn bó mật thiết với thiên
nhiên và con người. Nhắc đến Tây Nam Bộ, ta thường hình dung ngay đến những
con người chân chất, mộc mạc, yêu nước: người chiến sĩ trong “Những đứa con
trong gia đình” của Nguyễn Thi, người thanh niên trẻ theo tiếng gọi cách mạng
trong “Đất rừng phương Nam” của Đoàn Giỏi. Đến thời kì hiện đại, Nguyễn Ngọc
Tư là cây bút phác họa lên một góc nhìn khác trong cuộc sống đời thường ở miền
Tây Nam Bộ. Chân dung những người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư
mang lại những diễn giải mới về con người.
Trong các bài phê bình và nghiên cứu về nhân vật nữ trong “Cánh đồng bất tận”,
người phụ nữ thường được nhận định sống trong bi kịch vì nỗi cô đơn, tình yêu đơn
phương, chấp nhận nỗi đau như một thói quen. Nhưng liệu họ có thực sự đau khổ vì
chính tình yêu thương của mình hay không, hay còn vì một điều gì khác? Tập
truyện ngắn “Cánh đồng bất tận” được nhận giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam
2006, giải thưởng Văn học ASEAN năm 2008 và Literaturpreis do Litprom - Hiệp
hội quảng bá văn học châu Á năm 2018. Bộ phim “Cánh đồng bất tận” nhận được
nhiều giải thưởng giá trị như giải Cánh diều vàng 2010 cho hạng mục phim truyện
nhựa xuất sắc nhất, đạo diễn phim xuất sắc nhất, nữ diễn viên chính xuất sắc nhất và