Kỹ thuật nuôi lươn
không bùn
Lươn là loài thuỷ đặc sản được thị trường trong và ngoài nước rất ưa chuộng do
phẩm chất thịt thơm ngon và có giá trị dinh dưỡng cao. Tuy nhiên, do khai thác
quá mức và không có ý thức bảo vệ, tái tạo nguồn lợi nên nguồn lươn từ tự nhiên
bị suy giảm nhanh chóng và ngày càng khan hiếm.
Để đáp ứng nhu cầu về lươn thương phẩm ngày càng tăng, hiện nay, phong trào
nuôi lươn phát triển rất mạnh ở nhiều địa phương trong cả nước, đặc biệt là các
tỉnh ĐBSCL với các hình thức khác nhau, nhưng phổ biến nhất vẫn là kiểu nuôi
truyền thống trong bùn đất có để cây tạp hay trồng thực vật thuỷ sinh che mát cho
lươn.
Tuy mô hình này mang lại hiệu quả kinh tế khá cao nhưng cũng bộc lộ một số hạn
chế do lươn chui rút trong bùn nên rất khó theo dõi số lượng, tốc độ tăng trưởng,
tình hình bắt mồi, dịch bệnh… của lươn nuôi để có thể có những biện pháp xử lý
kịp thời.
Mô hình nuôi lươn không bùn đang là một hướng đi mới và nhận được sự quan
tâm của người nuôi do khắc phục được những hạn chế của mô hình nuôi lươn
truyền thống cũng như khả năng thâm canh cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng
của thị trường.
1. Thiết kế bể nuôi
Nuôi lươn không bùn có thể sử dụng bể xi-măng mặt trong ốp gạch men hoặc bể
composite, lót bạt (tránh cho lươn bị trầy xước) hay đơn giản hơn là dùng tre đóng
thành khung nổi trên mặt đất và lót bạt. Bể nuôi nên thiết kế hình chữ nhật, diện
tích dao động từ 6-20 m2, chiều cao khoảng 0,7-1 m.
Đáy bể phải được làm dốc về phía ống thoát để có thể dễ dàng thải thức ăn thừa và
sản phẩm bài tiết của lươn cũng như tháo cạn nước khi cần thiết. Ống thoát làm
bằng ống nhựa PVC, được khoan lỗ nhỏ hơn kích cỡ lươn hoặc bọc lưới để tránh
lươn bị hút ra ngoài khi thay nước.
Hệ thống cấp nước nên đặt sát đáy bể và đối diện cống thoát để có thể tận dụng sức
nước đẩy cặn bã về phía cống thoát.
Giá thể cho lươn trú ẩn gồm 3 khung tre hoặc gỗ đặt chồng lên nhau chiếm khoảng
1/3 diện tích bể, mỗi khung bao gồm các thanh tre hoặc gỗ được đóng song song,
cách nhau 10 cm. Khung trên cùng được đan thêm lưới ni-lông làm sàn để giữ
được thức ăn khi cho lươn ăn.
2. Thả giống
Có thể sử dụng lươn giống thu gom từ tự nhiên hoặc giống sản xuất bằng phương
pháp bán nhân tạo (hiện nay khá phổ biến) kích cỡ tốt nhất là 40-60 con/kg, tuy
nhiên, cần lưu ý nguồn gốc của lươn để tránh mua phải lươn bị chích điện hay nhữ
mồi thuốc (tỷ lệ sống rất thấp), tốt nhất là nên mua lươn ở những cơ sở uy tín, lươn
đã qua thuần dưỡng, kích cỡ đồng đều và không bị xây xát. Tuy thời gian nuôi sẽ
kéo dài hơn nhưng ở mô hình sử dụng con giống bán nhân tạo tỷ lệ hao hụt rất thấp
và lươn nuôi có kích cỡ đồng đều hơn.
Mật độ thả nuôi thích hợp từ 200-250 con/m2. Trước khi thả vào bể, lươn phải
được sát trùng bằng cách tắm với nước muối loãng nồng độ từ 3-5‰ trong 15 phút.
Giai đoạn mới thả giống, lươn bị sốc và bỏ ăn do thay đổi môi trường đột ngột, vì
vậy phải ngưng cho lươn ăn từ 3-4 ngày, đồng thời dùng Vitamin C pha loãng tạt
vào bể lươn.
3. Chăm sóc và quản lý
- Cho ăn: Lươn là loài ăn tạp, do đó thức ăn của lươn khá phong phú bao gồm cua,
cá, ốc, giun, phụ phế phẩm gia cầm, gia súc, cám, bắp, khoai… Tuy nhiên, cần
kiểm soát lượng thức ăn sử dụng để giúp lươn tăng trưởng tốt và tăng hiệu quả
nuôi.
Do thiên về thức ăn có nguồn gốc động vật nên có thể phối trộn thức ăn cho lươn
theo công thức 90% đạm động vật (cá tạp, thịt ốc bươu vàng…) xay nhuyễn và
10% cám để tạo thành hỗn hợp có độ kết dính. Cho lươn ăn từ 1-2 lần/ngày với tỷ
lệ thức ăn khoảng 2-4% trọng lượng thân (tuỳ giai đoạn nuôi), thức ăn được chia
thành từng phần và rải lên sàn cho lươn ăn.
Do lươn có tập tính ăn đêm nên bắt mồi mạnh vào lúc chiều tối. Tuy nhiên, để
thuận tiện cho việc chăm sóc và quản lý, có thể tập cho lươn ăn vào ban ngày.
Quan sát lươn bắt mồi để có thể điều chỉnh lượng thức ăn cho phù hợp và vớt thức
ăn thừa sau khi cho ăn 30-45 phút để hạn chế ô nhiễm nước.
Chú ý, do lươn có tính lựa chọn thức ăn rất cao, một khi đã ăn quen loại thức ăn
nào đó thì muốn đổi thức ăn khác là rất khó. Vì thế, ở giai đoạn thuần dưỡng lươn
giống, không nên cho ăn ngay thức ăn theo công thức trên mà nên sử dụng 100%
thức ăn ưa thích của lươn (trùn chỉ, trùn quế) để kích thích lươn bắt mồi.
Sau đó, phối trộn từ từ trùn chỉ, trùn quế vào hỗn hợp cá biển xay và cám đến khi
lươn bắt mồi mạnh thì mới chuyển hẳn sang cá xay và cám.
- Thay nước: Do nuôi với hình thức thâm canh và đặc điểm lươn là loài thuỷ sản da
không có vảy nên rất mẫn cảm với chất lượng nước của môi trường sống. Vì thế
phải thay nước bể lươn mỗi ngày (100%) sau khi cho lươn ăn 2-3 giờ để giữ nước
bể nuôi luôn sạch. Luôn duy trì mực nước trong ao khoảng từ 30-35 cm (vừa ngập
các giá thể).