VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
NGUYỄN HẠNH NHI
NGHIÊN CỨU ĐỊA DANH TỈNH QUẢNG NGÃI
Ngành: Ngôn ngữ học
Mã số: 9229020
LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. NGUYỄN VĂN KHANG
Hà Nội, 2024
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu,
kết quả nêu trong luận án là trung thực và hoàn toàn không trùng lặp với bất kỳ
một công trình nào đã công bố trong hoặc ngoài nước
TÁC GIẢ LUẬN ÁN
Nguyễn Hạnh Nhi
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
BS
Huyện Bình Sơn
BT
Huyện Ba Tơ
SH
Huyện Sơn Hà
TN
Huyện Tư Nghĩa
TB
Huyện Trà Bồng
LS
Huyện Lý Sơn
ST
Huyện Sơn Tây
NH
Huyện Nghĩa Hành
MĐ
Huyện Mộ Đức
ĐP
Huyện Đức Phổ
ST
Huyện Sơn Tịnh
ML
Huyện Minh Long
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ
THUYẾT .................................................................................................................... 7
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu .......................................................................... 7
1.1.1. Tình hình nghiên cứu địa danh trên thế giới ..................................................... 7
1.1.2. Tình hình nghiên cứu địa danh ở Việt Nam .................................................... 10
1.1.3. Tình hình nghiên cứu địa danh Quảng Ngãi ................................................... 18
1.1.4. Nhận xét .......................................................................................................... 19
1.2. Cơ sở lý thuyết của luận án ................................................................................ 20
1.2.1. Những vấn đề của địa danh và địa danh học ................................................... 20
1.2.2. Một số vấn đề về định danh ........................................................................... 29
1.2.3. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa .......................................................... 33
1.3. Khái quát về tỉnh Quảng Ngãi và tiếng Quảng Ngãi ......................................... 37
1.3.1. Khái quát về tỉnh Quảng Ngãi ......................................................................... 37
1.3.2. Khải quát về tiếng Quảng Ngãi ...................................................................... 41
1.4. Tiểu kết chương 1 .............................................................................................. 44
CHƯƠNG 2. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỊA DANH QUẢNG NGÃI XÉT TỪ GÓC ĐỘ
HỆ THỐNG- CẤU TRÚC ...................................................................................... 46
2.1. ĐẶT VẤN ĐỀ ................................................................................................... 46
2.1.1. Tổng quát về tư liệu nghiên cứu ..................................................................... 46
2.1.2. Giới hạn vấn đề nghiên cứu ............................................................................ 48
2.2. Mô hình cấu tạo của địa danh Quảng Ngãi ....................................................... 49
2.2.1. Nhận xét chung ............................................................................................... 49
2.2.2. Mô hình cấu trúc phức thể địa danh Quảng Ngãi ........................................... 50
2.2.3. Thành tố chung trong địa danh Quảng Ngãi ................................................... 53
2.3.4. Thành tố riêng trong địa danh Quảng Ngãi ..................................................... 59
2.3.5. Sự kết hợp của thành tố chung với thành tố riêng ......................................... 62
2.3. Đặc điểm của các thành tố cấu tạo trong địa danh Quảng Ngãi ........................ 66
2.3.1. Đặc điểm của các thành tố cấu tạo trong địa danh Quảng Ngãi, xét từ góc độ
nguồn gốc ngôn ngữ .................................................................................................. 66
2.3.2. Đặc điểm của cấu tạo trong địa danh Quảng Ngãi, xét từ góc độ thành tố cấu
trúc ngữ pháp ............................................................................................................. 78
2.4. Đặc điểm ý nghĩa và phương thức định danh của địa danh Quảng Ngãi........... 86
2.4.1. Đặc điểm ý nghĩacủa địa danh Quảng Ngãi .................................................... 86
2.4.2. Phương thức định danh của địa danh Quảng Ngãi.......................................... 97
2.5. Tiểu kết chương 2 ............................................................................................ 105
CHƯƠNG 3. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỊA DANH QUẢNG NGÃI XÉT TỪ GÓC ĐỘ
VĂN HOÁ- XÃ HỘI ............................................................................................. 108
3.1. Dẫn nhập .......................................................................................................... 108
3.2. Địa danh Quảng Ngãi xét trong mối quan hệ ngôn ngữ-văn hóa .................... 108
3.2.1. Mối quan hệ giữa địa danh và văn hóa ......................................................... 108
3.2.2. Đặc điểm văn hóa trong địa danh Quảng Ngãi ............................................. 109
3.3. Khảo sát trường hợp: Địa danh Quảng Ngãi trong ca dao Quảng Ngãi ..................... 138
3.3.1. Địa danh Quảng Ngãi trong ca dao Quảng Ngãi .......................................... 138
3.3.2. Các địa danh xuất hiện trong ca dao Quảng Ngãi ......................................... 138
Tiểu kết .................................................................................................................... 146
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 150
CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ................ 44
PHỤ LỤC ................................................................................................................. 45