BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
Nguyễn Thị Kim Thoa
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC
VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC LOÀI
Vitex limonifolia WALL. EX C.B.CLARK VÀ Vitex trifolia L.
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
Hà Nội - 2019
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
-----------------------------
Nguyễn Thị Kim Thoa
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC
VÀ HOẠT TÍNH SINH HỌC LOÀI
Vitex limonifolia WALL. EX C.B.CLARK VÀ Vitex trifolia L.
Chuyên ngành: Hóa Hữu Cơ
Mã số: 9.44.01.14
LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÓA HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1. TS. Nguyễn Xuân Nhiệm
2. PGS. TS. Ninh Khắc Bản
Hà Nội – 2019
i
LỜI CAM ĐOAN
Hà Nội, ngày tháng năm 2018
Tác giả luận án
Nguyễn Thị Kim Thoa
ii
LỜI CẢM ƠN
Luận án này được hoàn thành tại Viện Hóa sinh biển - Viện Hàn lâm Khoa
học và Công nghệ Việt Nam. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả đã nhận được sự
giúp đỡ quý báu của các thầy cô, các nhà khoa học, các đồng nghiệp, bạn bè và gia
đình.
Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc, sự cảm phục và kính trọng nhất tới TS.
Nguyễn Xuân Nhiệm và PGS. TS. Ninh Khắc Bản - những người Thầy đã tận tâm
hướng dẫn khoa học, động viên, khích lệ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong
suốt thời gian thực hiện luận án.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Học viện Khoa học và Công nghệ,
đồng cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Hóa sinh biển cùng tập thể cán bộ của Viện đã quan
tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và
nghiên cứu.
Tôi xin chân thành cảm ơn phòng Nghiên cứu cấu trúc - Viện Hóa Sinh biển,
đặc biệt là PGS. TS. Phan Văn Kiệm, ThS. Đan Thị Thúy Hằng, ThS. Đỗ Thị Trang
về sự quan tâm giúp đỡ, với những lời khuyên bổ ích và những góp ý quý báu trong
việc thực hiện và hoàn thiện luận án.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Khoa Dược, Trường Đại học Yonsei, Hàn Quốc đã
giúp đỡ tôi thử hoạt tính kháng viêm và hoạt tính kháng virus.
Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Trường đại học Mỏ -
Địa chất, Phòng Tổ chức Cán bộ và các đồng nghiệp của tôi tại Bộ môn Hóa học,
khoa Khoa học cơ bản đã ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt thời
gian làm nghiên cứu sinh.
Tôi xin chân thành cảm ơn Quỹ phát triển khoa học và công nghệ Việt Nam
(NAFOSTED) đã tài trợ kinh phí theo mã số đề tài 104.01-2014.02.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới toàn thể gia đình,
bạn bè và những người thân đã luôn luôn quan tâm, khích lệ, động viên tôi trong suốt
quá trình học tập và nghiên cứu.
Xin trân trọng cảm ơn!
iii
MỤC LỤC
MỤC LỤC ............................................................................................................... III
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT................................................................... VII
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... IX
DANH MỤC HÌNH .................................................................................................. X
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ................................................................................................ 3
1.1. Giới thiệu về chi
Vitex
.................................................................................................. 3
1.1.1. Đặc điểm thực vật của chi Vitex................................................................................................ 3
1.1.2. Công dụng của các loài thuộc chi Vitex ................................................................................... 4
1.1.2.1. Tình hình sử dụng trong y học cổ truyền các loài thuộc chi Vitex ....................................... 4
1.1.2.2. Công dụng khác của các loài thuộc chi Vitex......................................................................... 5
1.1.3. Giới thiệu về loài V. limonifolia và loài V. trifolia .................................................................. 5
1.1.3.1. Loài V. limonifolia ..................................................................................................................... 5
1.1.3.2. Loài V. trifolia ............................................................................................................................ 6
1.1.4. Tình hình nghiên cứu về thành phần hóa học của chi Vitex ................................................ 7
1.1.4.1. Các hợp chất triterpennoid ....................................................................................................... 7
1.1.4.2. Các hợp chất ecdysteroid ....................................................................................................... 10
1.1.4.3. Các hợp chất labdane-diterpennoid ...................................................................................... 12
1.1.4.4. Các hợp chất lignan và neolignan ......................................................................................... 16
1.1.4.5. Các hợp chất flavonoid ........................................................................................................... 19
1.1.4.6. Các hợp chất iridoid................................................................................................................ 22
1.1.4.7. Các hợp chất khác ................................................................................................................... 24
1.1.5. Các nghiên cứu về hoạt tính sinh học của chi Vitex ............................................................ 27
1.1.5.1. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư ........................................................................................... 27
1.1.5.2. Hoạt tính kháng viêm, giảm đau ............................................................................................ 29
1.1.5.3. Hoạt tính kháng virus và vi sinh vật ...................................................................................... 31
1.1.5.4. Các hoạt tính khác ................................................................................................................... 32
1.1.6. Tình hình nghiên cứu về chi Vitex ở Việt Nam .................................................................... 33
1.1.7. Tình hình nghiên cứu về loài V. limonifolia và V. trifolia .................................................. 34
1.2. Giới thiệu về viêm ....................................................................................................... 34
1.2.1. Sơ lược về viêm .......................................................................................................................... 34
1.2.1.1. Giới thiệu về quá trình viêm ................................................................................................... 34
1.2.1.2. Các giai đoạn của quá trình viêm .......................................................................................... 35
1.2.1.3. Vai trò của nitric oxide trong bệnh lý viêm ........................................................................... 35