i
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC
KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
HOÀNG VĂN ĐẠI
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC
ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ CẢNH BÁO NGUY CƠ LŨ QUÉT
CHO LƯU VỰC SÔNG NGÀN PHỐ - NGÀN SÂU
LUẬN ÁN TIẾN SĨ THỦY VĂN HỌC
HÀ NỘI - 2021
BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
VIỆN KHOA HỌC
KHÍ TƯỢNG THỦY VĂN VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC
ĐÁNH GIÁ RỦI RO VÀ CẢNH BÁO NGUY CƠ LŨ QUÉT
CHO LƯU VỰC SÔNG NGÀN PHỐ - NGÀN SÂU
Ngành: Thủy văn học
Mã số: 9440224
LUẬN ÁN TIẾN SĨ THỦY VĂN HỌC
Tác giả luận án
Hoàng Văn Đại
Giáo viên hướng dẫn 1
GS. TS Trần Hồng Thái
Giáo viên hướng dẫn 2
PGS. TS Lã Văn Chú
HÀ NỘI - 2021
LỜI CAM ĐOAN
Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của bản thân tác giả.
Các kết quả nghiên cứu và các kết luận trong Luận án này là trung thực, không
sao chép dưới bất kỳ hình thức nào từ bất kỳ một nguồn nào. Việc tham khảo
các nguồn tài liệu đã được thực hiện trích dẫn đầy đủ và ghi nguồn tài liệu tham
khảo theo đúng quy định.
Tác giả Luận án
Hoàng Văn Đại
LỜI CẢM ƠN
Trước tiên tác giả xin gửi lời cảm ơn đến Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ
văn và Biến đổi khí hậu đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong quá
trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án.
Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả xin gửi lời cảm ơn đặc
biệt tới hai người thầy hướng dẫn khoa học là GS. TS. Trần Hồng Thái và PGS.
TS. Lã Văn Chú đã tận tình giúp đỡ tác giả từ những bước đầu tiên xây dựng
hướng nghiên cứu, cũng như trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện
Luận án. Các Thầy luôn ủng hộ, động viên và hỗ trợ những điều kiện tốt nhất
để tác giả hoàn thành Luận án.
Tác giả trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn
và Biến đổi khí hậu, Phòng Khoa học Đào tạo và Hợp tác Quốc tế, Bộ môn Thủy
văn học tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ trong thời gian nghiên cứu, hoàn thành
Luận án.
Tác giả chân thành cảm ơn các chuyên gia, các nhà khoa học của Viện
Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu, các đồng nghiệp và các cơ
quan đã có những góp ý về khoa học cũng như hỗ trợ nguồn tài liệu, số liệu
cho tác giả trong suốt quá trình thực hiện Luận án.
Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn gia đình đã luôn ở bên cạnh, động
viên cả về vật chất lẫn tinh thần, tạo mọi điều kiện tốt nhất để tác giả có thể
hoàn thành Luận án của mình.
TÁC GIẢ
Hoàng Văn Đại
i
MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................. IV
DANH MỤC HÌNH .............................................................................................. VI
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ................................................................................ IX
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Tính cấp thiết của luận án ........................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ................................................................................ 3
3. Câu hỏi nghiên cứu .................................................................................. 3
4. Luận điểm bảo vệ .................................................................................... 3
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................ 4
6. Phương pháp nghiên cứu ......................................................................... 4
7. Đóng góp mới của luận án ....................................................................... 4
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.................................................................. 4
9. Bố cục của luận án ................................................................................... 5
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ LŨ QUÉT .......................... 7
1.1. Một số khái niệm .................................................................................. 7
1.2. Tổng quan nghiên cứu trong và ngoài nước .......................................... 8
1.2.1. Tổng quan chung về lũ quét và hiểm họa ........................................ 8
1.2.2. Tổng quan nghiên cứu về rủi ro do lũ quét ................................... 15
1.2.3. Tổng quan nghiên cứu về tổn thương do lũ quét ........................... 17
1.2.4. Tổng quan nghiên cứu ngưỡng mưa phục vụ cảnh báo lũ quét ..... 21
1.3. Tổng quan lưu vực sông Ngàn Phố - Ngàn Sâu. .................................. 25
1.3.1. Đặc điểm tự nhiên khu vực nghiên cứu ......................................... 25
1.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội.............................................................. 30
1.3.3. Thực trạng lũ, lũ quét tại lưu vực sông Ngàn Phố - Ngàn Sâu ...... 31
1.4. Tiểu kết Chương 1 .............................................................................. 34
CHƯƠNG 2. PHƯƠNG PHÁP VÀ SỐ LIỆU NGHIÊN CỨU .............................. 37
2.1. Cách tiếp cận ...................................................................................... 37
2.1.1. Tiếp cận theo lưu vực sông ........................................................... 37
2.1.2. Tiếp cận lịch sử ............................................................................ 37