.
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NGỌC HUYỀN
DẠY HỌC XÁC SUẤT THỐNG KÊ THEO HƢỚNG
PHÁT TRIỂN TƢ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN HỌC
HÀ NỘI – 2020
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NGỌC HUYỀN
DẠY HỌC XÁC SUẤT THỐNG KÊ THEO HƢỚNG
PHÁT TRIỂN TƢ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
CHUYÊN NGÀNH LL&PP DẠY HỌC BỘ MÔN TOÁN
Mã số: 8.14.01.11
LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN HỌC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Trần Xuân Quang
HÀ NỘI – 2020
i
LỜI CẢM ƠN
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến tập thể các giảng viên, cán
bộ trƣờng Đại học Giáo Dục, đặc biệt là thầy TS. Trần Xuân Quang ngƣời đã
trực tiếp hƣớng dẫn, dìu dắt và giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học
quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Xin gửi tới ban giám hiệu và các thầy cô trƣờng trung học phổ thông
Triệu Quang Phục, đặc biệt là các thầy cô trong tổ Toán – Tin của trƣờng lời
cảm ơn chân thành vì đã tạo điều kiện và giúp đỡ tác giả rất nhiều trong quá
trình thực nghiệm các ý tƣởng trong luận văn.
Sự quan tâm và giúp đỡ của gia đình và bạn bè và đặc biệt là các bạn
trong lớp Cao học chuyên ngành lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn
Toán là nguồn động viên cổ vũ to lớn để tiếp thêm sức mạnh cho tác giả trong
suốt những năm tháng thực hiện đề tài.
Tuy đã hết sức cố gắng nhƣng bản luận văn này cũng không tránh khỏi
những thiếu sót cần góp ý, sửa chữa. Tác giả rất mong nhận đƣợc những ý
kiến đóng góp quý báu của các thầy cô, các đồng nghiệp và độc giả để luận
văn này đƣợc hoàn thiện.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, tháng 7 năm 2020
Tác giả luận văn
ii
MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................... ii
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... vi
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................... vii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ VÀ SƠ ĐỒ ................................................... viii
MỤC LỤC ......................................................................................................... ii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 4
3. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 4
4. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu .............................................................. 5
5. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 5
6. Phƣơng pháp nghiên cứu ............................................................................... 5
7. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 6
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 6
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ......................................... 7
1.1. Cơ sở lý luận .............................................................................................. 7
1.1.1. Một số vấn đề về tƣ duy .......................................................................... 7
1.1.2. Khái niệm tƣ duy toán học .................................................................... 10
1.1.3. Khái niệm tƣ duy phản biện .................................................................. 11
1.1.4. Các đặc trƣng của tƣ duy phản biện ...................................................... 13
1.1.5. Mối liên hệ giữa tƣ duy phản biện và tƣ duy sáng tạo .......................... 14
1.1.6. Dấu hiệu của tƣ duy phản biện trong Toán học .................................... 14
1.1.7. Đặc điểm của ngƣời tƣ duy phản biện .................................................. 16
1.1.8. Vai trò của tƣ duy phản biện với học sinh và sự cần thiết phải rèn luyện
và phát triển tƣ duy phản biện cho học sinh trong dạy học môn Toán ........... 16
iii
1.2. Lịch sử hình thành và vai trò, ý nghĩa của chủ đề Xác suất - Thống kê
trong chƣơng trình toán trung học phổ thông ................................................. 18
1.2.1. Lịch sử hình thành khái niệm Xác suất - Thống kê .............................. 18
1.2.2. Vai trò và ý nghĩa Xác suất - Thống kê trong chƣơng trình môn Toán ở
trƣờng THPT ................................................................................................... 19
1.3. Nội dung của chủ đề Xác suất – Thống kê trong chƣơng trình toán trung
học phổ thông .................................................................................................. 23
1.3.1. Mạch kiến thức Xác suất - Thống kê trong chƣơng trình SGK ............ 23
1.3.2. Mạch kiến thức xác suất thống kê trong chƣơng trình phổ thông mới . 25
1.3.3. Phân tích chƣơng trình môn toán trong chƣơng trình hiện hành và
chƣơng trình mới ............................................................................................. 28
1.4. Thực trạng việc dạy học nội dung Xác suất – Thống kê theo hƣớng phát
triển tƣ duy phản biện cho học sinh ở trƣờng trung học phổ thông ................ 29
1.4.1. Thực trạng rèn luyện tƣ duy phản biện cho học sinh của giáo viên ..... 29
1.4.2. Thực trạng việc dạy và học nội dung Xác suất – Thống kê .................. 32
Kết luận chƣơng 1 ........................................................................................... 34
CHƢƠNG 2 ..................................................................................................... 35
MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC XÁC SUẤT THỐNG KÊ THEO HƢỚNG
RÈN LUYỆN VÀ PHÁT TRIỂN TƢ DUY PHẢN BIỆN CHO HỌC SINH
TRUNG HOC PHỔ THÔNG.......................................................................... 35
2.1. Định hƣớng rèn luyện để phát triển tƣ duy phản biện cho học sinh ........ 35
2.2. Một số biện pháp phát triển tƣ duy phản biện cho học sinh thông qua dạy
học xác suất – thống kê ở trƣờng THPT ......................................................... 36
2.2.1. Biện pháp 1: Sử dụng các bài toán giúp học sinh nhận diện và phân biệt
đƣợc các số đặc trƣng của thống kê mô tả. ..................................................... 36
2.2.2. Biện pháp 2: Sử dụng các phƣơng pháp tăng cƣờng cảm xúc, đặt các
câu hỏi mở để kích thích tƣ duy phản biện cho học sinh ................................ 43