Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thanh Nga – Cao học NG50A
Nghiên cứu một số kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Huy Thiệp
theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại
- 1 -
§¹i häc quèc gia Hµ Néi
tr- êng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n
KHOA NG¤N NG÷
NGUYÔN THANH NGA
NGHI£N CøU MéT Sè KÞCH B¶N V¡N HäC CñA
NGUYÔN HUY T¦ëng vµ nguyÔn huy thiÖp theo
c¸ch nh×n cña lÝ thuyÕt héi tho¹i
LuËn v¨n th¹c sÜ ng«n ng÷
Hµ Néi - 2008
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thanh Nga – Cao học NG50A
Nghiên cứu một số kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Huy Thiệp
theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại
- 2 -
§¹i häc quèc gia Hµ Néi
tr- êng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n
KHOA NG¤N NG÷
NGUYÔN THANH NGA
NGHI£N CøU MéT Sè KÞCH B¶N V¡N HäC CñA
NGUYÔN HUY T¦ëng vµ nguyÔn huy thiÖp theo
c¸ch nh×n cña lÝ thuyÕt héi tho¹i
Ngµnh: LÝ luËn ng«n ng÷
M· ngµnh: 60.22.01
Ng-êi h-íng dÉn: gs.ts nguyÔn thiÖn gi¸p
Hµ Néi - 2008
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thanh Nga – Cao học NG50A
Nghiên cứu một số kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Huy Thiệp
theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại
- 3 -
Mục lục
Mở đầu………………………………………………………………………..1
1) Lí do chọn đề tài………………………………………………………........1
2 Lịch sử vấn đề……………………………………………………………....2
3) Đối tượng nghiên cứu……………………………………………………...2
4) Mục đích nghiên cứu…………………………………………………….....3
5) Đóng góp của luận văn……………………………………………………..3
6) Phương pháp nghiên cứu……………………………………………….......4
Phần nội dung..................................................................................................6
Chương 1: Một số vấn đề lí luận chung…………………………………....6
1.1 Kịch bản văn học là một thể loại diễn ngôn……………………………...6
1.2 Đặc trưng của kịch bản văn học…………………………………………..9
1.2.1 Xung đột kịch………………………………………………………...9
1.2.2 Hành động và cốt truyện kịch………………………………………..9
1.2.3 Nhân vật kịch………………………………………………………..10
1.2.4 Ngôn ngữ kịch………………………………………………………11
1.3 Lí thuyết hội thoại và hội thoại sân khấu………………………………..12
1.3.1 Quan niệm về hội thoại và và các văn bản hội thoại………………..12
1.3.2 Cấu trúc hội thoại…………………………………………………...14
1.4 Ngôn cảnh trong kịch bản văn học………………………………………16
1.5 Kịch bản văn học theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại………………...19
1.6 Giới thiệu đôi nét về tác giả Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Huy Tưởng và
các kịch bản văn học……………………………………………………………20
1.7 Tiểu kết…………………………………………………………………..23
Chương 2: Kịch bản văn học của Nguyễn Huy Thiệp…………………...24
2.1 Kịch bản văn học của Nguyễn Huy Thiệp………………………………24
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thanh Nga – Cao học NG50A
Nghiên cứu một số kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Huy Thiệp
theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại
- 4 -
2.2 Các dạng ngôn ngữ kịch trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy Thiệp28
2.2.1 Đối thoại…………………………………………………………….29
2.2.2 Độc thoại……………………………………………………………36
2.2.3 Bàng thoại…………………………………………………………...38
2.3 Cấu trúc cặp thoại trong kịch bản văn học………………………………39
2.3.1 Cấu trúc nội tại của cặp thoại……………………………………….40
2.3.2 Tính chất các cặp thoại……………………………………………...42
2.4 Cơ chế tạo ra hàm ý hội thoại trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy
Thiệp……………………………………………………………………………43
2.4.1 Cơ chế thứ nhất: Sự vi phạm quy tắc chiếu vật và chỉ xuất…………44
2.4.2 Cơ chế thứ hai: Các hành động ngôn từ gián tiếp…………………..46
2.4.3 Cơ chế thứ ba: Sự vi phạm các quy tắc hội thoại……………………52
2.4.5 Nhận xét về hàm ý hội thoại trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy
Thiệp……………………………………………………………………………67
2.5 Lịch sự và giao tiếp……………………………………………………...67
2.5.1 Lịch sự và nguyên tắc lịch sự……………………………………….67
A- Chiến lược lịch sự và sự thể hiện chiến lược lịch sự trong kịch bản văn
học của Nguyễn Huy Thiệp……………………………………………………71
B- Một số mô hình câu biểu thị cầu khiến và biểu thị sự khen trong các
kịch bản văn học của Nguyễn Huy Thiệp……………………………………...77
2.5.2 Vai giao tiếp và quan hệ giao tiếp…………………………………..85
A- Quan hệ và vai giao tiếp……………………………………………..85
B- Chiến lược “Xưng khiêm hô tôn”……………………………………87
2.6 Tiểu kết…………………………………………………………………..91
Chương 3: Kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng………………......93
3.1 Kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng……………………………...94
Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thanh Nga – Cao học NG50A
Nghiên cứu một số kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng và Nguyễn Huy Thiệp
theo cách nhìn của lí thuyết hội thoại
- 5 -
3.2 Các dạng ngôn ngữ kịch trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy
Tưởng…………………………………………………………………………..98
3.2.1 Đối thoại…………………………………………………………….99
3.2.2 Độc thoại…………………………………………………………..102
3.3 Cấu trúc các cặp thoại trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng105
3.3.1 Cấu trúc nội tại của cặp thoại……………………………………..105
3.3.2 Tính chất các cặp thoại…………………………………………….107
3.4 Cơ chế tạo ra hàm ý hội thoại…………………………………………..108
3.4.1 Cơ chế thứ nhất: Sự vi phạm quy tắc chiếu vật và chỉ xuất………108
3.4.2 Cơ chế thứ hai: Các hành động ngôn từ gián tiếp…………………110
3.4.3 Cơ chế thứ ba: Sự vi phạm các quy tắc lập luận…………………..116
3.4.4 Cơ chế thứ tư: Sự vi phạm các quy tắc hội thoại…………………117
3.4.5 Nhận xét…………………………………………………………...125
3.5 Lịch sự và giao tiếp…………………………………………………….126
3.5.1 Lịch sự trong kịch bản văn học của Nguyễn Huy Tưởng…………126
3.5.2 Quan hệ giao tiếp và vai giao tiếp…………………………………132
3.6 Tiểu kết…………………………………………………………………136
Kết luận…………………………………………………………………....138