ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ THỊ HƢƠNG THỦY
TRUYỆN NGẮN CỦA MỘT SỐ CÂY BÚT NỮ THỜI KỲ ĐỔI MỚI
(QUA SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ, Y BAN, PHAN THỊ
VÀNG ANH, LÝ LAN)
LUẬN VĂN THẠC SỸ VĂN HỌC
Mã số: 5 04 33
Người hướng dẫn: TS. Tôn Phƣơng Lan
Hà nội - 2004
1
MỤC LỤC
TRANG
PHẦN MỞ ĐẦU
3
1. Lý do chọn đề tài
3
2. Lịch sử vấn đề
4
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
20
4. Phương pháp nghiên cứu
20
5. Đóng góp của luận văn
21
6. Cấu trúc của luận văn
21
PHẦN NỘI DUNG
22
CHƯƠNG I
TRUYỆN NGẮN NHỮNG NĂM SAU CHIẾN TRANH VÀ TRUYỆN NGẮN
NỮ THỜI KÌ ĐỔI MỚI
22
1.1. Truyện ngắn những năm sau chiến tranh
22
1.2. Truyện ngắn nữ trong thời kì đổi mới
28
1.2.1. Truyện ngắn nữ trước thời kì đổi mới
29
1.2.2. Truyện ngắn nữ trong thời kì đổi mới
32
CHƯƠNG II
CẢM HỨNG NGHỆ THUẬT VÀ THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN
NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ, Y BAN, PHAN THỊ VÀNG ANH, LÝ LAN
40
2.1. Cảm hứng nghệ thuật
40
2.1.1. Cảm hứng ngợi ca
41
2.1.2. Cảm hứng bi kịch
45
2.1.2.1. Bi kịch do lịch sử
45
2.1.2.2. Bi kịch tình yêu
50
2.1.2.3. Bi kịch hôn nhân và gia đình
54
2.1.3. Cảm hứng chiêm nghiệm, triết lí
61
2.1.3.1. Triết lí về tình yêu
61
2.1.3.2. Triết lí về nhân sinh
63
2
2.1.3.3. Triết lí về giới nữ
66
2.2. Thế giới nhân vật
68
2.2.1. Nhân vật tính cách
69
2.2.2. Nhân vật cô đơn
73
CHƯƠNG III
NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ THU HUỆ, Y BAN, PHAN
THỊ VÀNG ANH, LÝ LAN
78
3.1. Cốt truyện
78
3.1.1. Cốt truyện truyền thống
79
3.1.2. Cốt truyện tâm lí
82
3.2. Tình huống
87
3.2.1. Tình huống tâm lí
88
3.2.2. Tình huống tự nhận thức
90
3.2.3. Tình huống mang tính kịch
92
3.3. Ngôn từ nghệ thuật
94
3.3.1. Ngôn ngữ hiện thực đời thường
94
3.3.3. Ngôn ngữ mang sắc thái nữ
96
3.4. Giọng điệu trần thuật
100
3.4.1. Giọng giãi bày, tâm sự
100
3.4.2. Giọng khinh bạc, xót xa
102
3.4.3. Giọng hài hước, châm biếm
106
3.4.4. Giọng trữ tình, đằm thắm và quyết liệt
108
PHẦN KẾT LUẬN
111
DANH MỤC TÁC PHẨM TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN THỊ THU HUỆ, PHAN
THỊ VÀNG ANH, Y BAN, LÝ LAN
114
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
115
PHỤ LỤC: QUAN NIỆM CỦA MỘT SỐ NHÀ VĂN NỮ VỀ NGHỀ VĂN
124
3
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1.1. Cuộc sống với tư cách là đối tượng thẩm mĩ bản thân nó luôn nằm
trong thế vận động, biến đổi không ngừng. Điều đó đòi hỏi văn học phải có
hình thức linh hoạt để theo sát bước ngoặt của sự chuyển đổi. Thế kỉ XX, cùng
với quá trình hiện đại hóa văn học, truyện ngắn đã có những biến chuyển rõ rệt
theo từng thời kì trở thành một bộ phận quan trọng làm nên diện mạo của văn
học dân tộc. Sau 1975, đặc biệt là từ thời kì đổi mới, cùng với những cách tân
về nội dung và hình thức, sự xuất hiện đông đảo các cây bút nữ đã tạo nên
những dấu ấn trong đời sống văn học đương đại. Tìm hiểu truyện ngắn nữ thời
kì đổi mới trước hết là tiếp cận với sự vận động của thể loại trong tiến trình
vận động của lịch sử, cũng là một cách tiếp cận với đời sống văn học hôm
nay.
1.2. Thời kì này có sự hình thành của một đội ngũ viết mới vừa trẻ về
tuổi đời lẫn tuổi nghề và đã có được thành tựu. Cùng với các tác giả trưởng
thành trong hai cuộc kháng chiến, sự có mặt của những cây bút truyện ngắn
này khiến cho văn học có được sắc thái mới khi phản ánh cuộc sống đương đại
với những biến chuyển sâu sắc. Từ những năm cuối của thập kỉ 80 và trong
suốt cả thập kỉ 90, trên văn đàn đã xuất hiện đông đảo các cây bút nữ. Không
phải ngẫu nhiên mà nhiều người coi đây là thời kỳ “thăng hoa” của truyện
ngắn nữ và đã nhiều lần nhắc đến khái niệm “âm thịnh”. Sự có mặt đông đảo
các cây bút nữ trong đời sống văn học có thể coi là một hiện tượng đáng
mừng, đáng được khích lệ.
1.3. Trong số những nhà văn nữ chuyên viết truyện ngắn thì Nguyễn
Thị Thu Huệ, Y Ban, Phan Thị Vàng Anh, Lý Lan theo ý chúng tôi là những
cây bút tiêu biểu gây được sự chú ý của người đọc. Độc giả ghi nhận những
thành tựu bước đầu của họ. Sự liên tục trong việc cho ra đời các tác phẩm và
đoạt giải thưởng cao trong các cuộc thi truyện ngắn đã chứng tỏ khả năng và
4
vị trí của họ. Các tác giả này có nhiều tập truyện ngắn xuất bản, có dấu ấn
phong cách riêng. Ngoài các tập truyện ngắn in riêng, tác phẩm của họ đã
được đăng tải trên các báo và tạp chí chứng tỏ sự hiện diện thường xuyên và
tương đối liên tục trong đời sống văn học trong vòng hơn một thập niên trở lại
đây.
Sự phác vẽ “bộ tứ” này sẽ là chưa thật đầy đủ để dựng lại diện mạo của
truyện ngắn nữ bởi họ chỉ là bốn trong số rất nhiều những cây bút nữ đang
được chú ý. Bên cạnh những cây bút “đàn chị” như Lê Minh Khuê, Dạ Ngân,
Võ Thị Hảo, Võ Thị Xuân Hà, Phạm Sông Hồng, Phạm Thị Minh Thư... là sự
xuất hiện ấn tượng của nhiều nữ cây bút truyện ngắn trẻ như Trần Thanh Hà,
Nguyễn Thị Châu Giang, Phong Điệp, Dương Nữ Khánh Thương và gần đây
nhất là Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy. Tuy nhiên trong phạm vi một luận
văn thạc sỹ, chúng tôi lựa chọn bốn cây bút nữ trên đây vì cả bốn cây bút này
không có sự chênh lệch quá xa về độ tuổi nên đã bộc lộ những nét tương đồng
ở cách tiếp cận những vấn đề của đời sống. Hơn nữa, bốn tác giả vừa có sự
gặp gỡ, có những mối quan tâm chung trong cách nhìn nhận hiện thực, lại có
những đặc điểm mang tính cá biệt mà đặt trong đời sống văn học, mỗi người
đã tự tìm cho mình một lối đi riêng, một cách thể hiện dấu ấn sáng tạo. Qua
việc khảo sát truyện ngắn của bốn tác giả trên chúng tôi muốn đi tìm những
đặc điểm chung của truyện ngắn nữ, đồng thời có thể khám phá những dấu ấn
cá nhân trong sáng tạo nghệ thuật của họ, từ đó có một cách hình dung về
truyện ngắn những năm cuối thế kỷ XX.
2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
2.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRUYỆN NGẮN SAU 1975
Với hướng nghiên cứu là truyện ngắn của một số cây bút nữ thời kì đổi
mới, chúng tôi xin bắt đầu bằng việc khảo sát tình hình nghiên cứu truyện
ngắn sau 1975, đặc biệt là từ thời kì đổi mới, khi đời sống văn học có những
chuyển động sâu sắc.