ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XA HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------
HOÀNG TH THÙY LINH
NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT
NGUYỄN BÌNH PHƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Hà Nội - 2012
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XA HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------------------------------------
HOÀNG TH THÙY LINH
NGHỆ THUẬT TỰ SỰ TRONG TIỂU THUYẾT
NGUYỄN BÌNH PHƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số : 602234
Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS TÔN PHƯƠNG LAN
Hà Nội - 2012
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU……………………………………………………………………….....
1
1. Lý do lựa chọn đề tài…………………………………………………………....
1
2. Lịch sử vấn đề…………………………………………………………………..
3
3. Đối tượng và phạm vi…………………………………………………………...
7
4. Mục đích nghiên cứu…………………………………………………………....
7
5. Phương pháp nghiên cứu……………………………………………………......
7
6. Cấu trúc luận văn……………………………………………………………......
8
PHẦN NỘI DUNG……………………………………………………………….
8
Chƣơng 1: NGƢỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
TRONG TIỂU THUYẾT NGUYỄN BÌNH PHƢƠNG……………………….
9
1.1. Một số vấn đề lý thuyết…………………………………………………….....
9
1.2. Người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Bình
Phương……………………………………………………………………………..
11
1.2.1. Trần thuật từ ngôi thứ ba……………………………………………………
11
1.2.2. Trần thuật từ ngôi thứ nhất………………………………………………….
33
Chƣơng 2: KẾT CẤU VÀ THỜI GIAN TRẦN THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT NGUYỄN BÌNH PHƢƠNG………………………………………….
37
2.1. Kết cấu trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương…………………...
37
2.1.1. Kết cấu đa tầng, xoắn kép..............................................................................
38
2.1.2. Kết cấu phân mảnh.........................................................................................
44
2.1.3. Kết cấu liên văn bản………………………………………………………………..
51
2.2. Nghệ thuật tổ chức thời gian trần thuật trong tiểu thuyết Nguyễn Bình
Phương……………………………………………………………………………..
57
2.2.1. Một số vấn đề lý thuyết...................................................................................
57
2.2.2. Thời gian sự kiện.........................................................................................
59
2.2.3. Thời gian phi tuyến tính.................................................................................
61
Chƣơng 3: NGÔN NGỮ, GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT TRONG TIỂU
THUYẾT NGUYỄN BÌNH PHƢƠNG . ………………………………………..
72
3.1. Ngôn ngữ trần thuật.................................................................................
72
3.1.1. Ngôn ngữ mang tính đa tạp, hỗn loạn, đậm sắc thái của ngôn ngữ đời sống
hiện đại.....................................................................................................................
72
3.1.2. Ngôn ngữ giàu hình ảnh, lạ hóa và đầy chất thơ...........................................
77
3.1.3. Các kiểu diễn ngôn trong ngôn ngữ trần thuật..............................................
82
3.2. Giọng điệu trần thuật........................................................................................
86
3.2.1. Giọng điệu giễu nhại, hài hước......................................................................
87
3.2.2. Giọng điệu trung tính khách quan..................................................................
89
3.2.3. Giọng điệu trữ tình chiêm nghiệm, suy tư, triết lý..........................................
92
KẾT LUẬN……………………………………………………………………….
97
THƢ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………………………………………….
100
1
MỞ ĐẦU
1. LÝ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI
1.1. Trong bức tranh văn học Việt Nam đương đại, tiểu thuyết ngày càng khẳng
định được vị trí trung tâm, tính chất “máy cái” của bản chất thể loại. Điều này thể hiện
qua bản thân sự phát triển của tiểu thuyết và bên cạnh đó còn thể hiện ở sự phát triển của
lý luận, nghiên cứu, phê bình về tiểu thuyết.
Từ sau 1975, trên diễn đàn văn học Việt Nam chứng kiến những điểm nhấn bước
ngoặt của tiểu thuyết: từ “mùa” đầu tiên với những nhà văn tiên phong như Nguyễn
Mạnh Tuấn, Lê Lựu, Ma Văn Kháng…, làn sóng thứ hai được đánh dấu với tên tuổi của
những Bảo Ninh, Chu Lai, Nguyễn Khắc Trường, Dương Hướng… Mười năm trở lại
đây, tiểu thuyết Việt Nam phát triển thực sự sôi nổi với sự xuất hiện rầm rộ các tác
phẩm của cả các nhà văn đã có thành tựu lẫn các cây bút trẻ, từ đó đã hình thành nên
một làn sóng thứ ba được định danh bởi những ngòi bút có ý thức rõ rệt trong việc cách
tân, đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết như Võ Thị Hảo, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình
Phương, Hồ Anh Thái, Thuận, Nguyễn Việt Hà, Đoàn Minh Phượng… Trong làn sóng
đổi mới tiểu thuyết đó, Nguyễn Bình Phương là một gương mặt nổi bật đại diện cho tiểu
thuyết Việt Nam đương đại.
Tính đến thời điểm này, Nguyễn Bình Phương đã cho ra đời 8 tiểu thuyết: Bả giời,
Vào cõi, Những đứa trẻ chết già, Người đi vắng, Trí nhớ suy tàn, Thoạt kỳ thủy,
Ngồi, Xe lên xe xuống. Nếu như hai tiểu thuyết đầu tay còn chưa thực sự ấn tượng thì
các tiểu thuyết còn lại của Nguyễn Bình Phương lại là những sản phẩm nghệ thuật đầy
sáng tạo. Cùng thống nhất trong một “lối viết” Nguyễn Bình Phương song mỗi một tiểu
thuyết nói trên của anh lại đánh dấu một sự sáng tạo mới, một bước tìm tòi mới của nhà
văn trẻ này về thi pháp tiểu thuyết. Bởi vậy trong nhiều năm trở lại đây, tác phẩm của
Nguyễn Bình Phương luôn được coi là hiện tượng điển hình của trào lưu đổi mới thi
pháp tiểu thuyết và luôn được dư luận chú ý.
Xuất phát từ đó, chúng tôi chọn tiểu thuyết Nguyễn Bình Phương làm đối tượng
nghiên cứu của luận văn. Khám phá, lý giải và tìm ra những đặc điểm trong “lối viết tiểu
