1
Bé Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o
Tr−êng ®¹i häc Kinh tÕ quèc d©n
--------0--------
NhiÖm vô hîp t¸c quèc tÕ vÒ khoa häc vµ c«ng nghÖ
theo nghÞ ®Þnh th− N¨m 2005
Tªn nhiÖm vô:
Nghiªn cøu ph−¬ng ph¸p luËn
x©y dùng chÝnh s¸ch x∙ héi n«ng th«n
cña céng hoµ liªn bang ®øc
vµ vËn dông cho ViÖt nam
Chñ nhiÖm : GS. TS. Mai Ngäc C−êng
Tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n
6554
21/9/2007
Hµ Néi, n¨m 2006
2
Danh s¸ch
thµnh viªn chÝnh vµ céng t¸c viªn tham gia ®Ò tµi
Thµnh viªn chÝnh tham gia ®Ò tµi
1 GS.TS. Mai Ngäc C−êng Tr−êng §¹i häc KTQD Chñ nhiÖm
2 GS.TS. NguyÔn V¨n Th−êng Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
3 GS.TS. NguyÔn V¨n Nam Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
4 GS.TSKH. Lª §×nh Th¾ng Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
5 PGS.TS. Hoµng V¨n Hoa Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
6 PGS.TS. NguyÔn Ngäc HuyÒn Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
7 PGS.TS. NguyÔn Quèc tÕ Tr−êng §H Kinh tÕ TP HCM Thµnh viªn
8 PGS.TS.NguyÔn ThÞ Nh− Liªm Tr−êng §H Kinh tÕ §µ N½ng Thµnh viªn
9 TS. Ph¹m Hång Ch−¬ng Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
10 Ths.NCS Hå ThÞ H¶i YÕn Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
11 Ths. Mai Ngäc Anh Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
12 Ths.NCS NguyÔn H¶i §¹t Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
13 Ths.NCS NguyÔn Phóc HiÒn Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
14 Ths. TrÞnh Mai V©n Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
15 CN. Tr−¬ng Tö Nh©n Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
16 CN. NguyÔn §×nh H−ng Tr−êng §¹i häc KTQD Thµnh viªn
C.éng t¸c viªn trong n−íc
1 PGS.TS. Kim V¨n ChÝnh Häc viÖn ChÝnh trÞ quèc gia Hå ChÝ Minh
2 PGS. TS. NguyÔn V¨n §Þnh Tr−êng §¹i häc KTQD
3 PGS.TS. §ç §øc B×nh Tr−êng §¹i häc KTQD
4 PGS.TS §µo ThÞ Ph−¬ng Liªn Tr−êng §¹i häc KTQD
5 TS. TrÇn ViÖt TiÕn Tr−êng §¹i häc KTQD
6 TS. Ph¹m ThÞ §Þnh Tr−êng §¹i häc KTQD
7 TS. Chu TiÕn Quang ViÖn Qun lý Kinh tÕ TW, Bé KH&§T
8 TS. Bïi V¨n Hång Trung t©m nghiªn cøu BHXH ViÖt Nam
9 Lª V¨n Phóc Trung t©m NCKH, BHXH ViÖt Nam
10 Ths. L−u ThÞ Thu Thuû Trung t©m NCKH, BHXH ViÖt Nam
11 Ths. NguyÔn ThÞ Hiªn ViÖn Qu¶n lý Kinh tÕ TW, Bé KH&§T
12 Ths. Lª ThÞ QuÕ Trung t©m NCKH, BHXH ViÖt Nam
13 Lª Anh Dòng Héi n«ng d©n ViÖt Nam
14 Phan Anh TuÊn B¶o hiÓm x· héi n«ng d©n NghÖ An
Céng t¸c viªn n−íc ngoµi
1 GS.TSKH. Uwe Jens Nagel §¹i häc tæng hîp Humboldt, CHLB §øc
2 GS.TS. Matthias Dennhhardt §¹i häc tæng hîp Humboldt, CHLB §øc
3 GS.TS. Karl Jaster §¹i häc tæng hîp Humboldt, CHLB §øc
4 TS. Astrid Haegar §¹i häc tæng hîp Humboldt, CHLB §øc
3
Môc lôc
Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t......................................................................................... 5
Më ®Çu .................................................................................................................................... 6
Ch−¬ng I:nh÷ng vÊn ®Ò chung vÒ ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng
chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n: kinh nghiÖm céng hoµ liªn bang ®øc
vµ nhËn thøc cña viÖt nam hiÖn nay................................................................... 11
1.1. Ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë Céng hoµ
Liªn bang §øc................................................................................................................. 11
1.1.1. NhËn thøc vÒ thùc chÊt, vÞ trÝ vai trß cña chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n
ë Céng hoµ liªn bang §øc.............................................................................11
1.1.2. B¶o hiÓm x· héi vµ trî cÊp x· héi cho n«ng d©n - Néi dung chñ yÕu
cña chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë CHLB §øc .............................................18
1.2. Mét sè kinh nghiÖm tõ nghiªn cøu ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng chÝnh
s¸ch x· héi n«ng th«n ë Céng hoµ Liªn bang §øc..................................................... 38
1.3. Ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng ChÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë ViÖt Nam
hiÖn nay........................................................................................................................... 58
1.3.1. Kh¸i qu¸t tranh luËn vÒ chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta hiÖn
nay .................................................................................................................59
1.3.2. Thùc chÊt, vÞ trÝ vµ tÇm quan träng cña hÖ thèng chÝnh s¸ch x· héi
n«ng th«n .......................................................................................................61
1.3.3. Nh÷ng luËn cø khoa häc x¸c ®Þnh néi dung chÝnh s¸ch x· héi n«ng
th«n ë n−íc ta................................................................................................69
1.3.4. Néi dung c¬ b¶n vÒ chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta ...............75
Ch−¬ng II: Thùc tr¹ng chÝnh s¸ch x· héi trong n«ng th«n viÖt nam
hiÖn nay ............................................................................................................................... 89
2.1 ChÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta tõ khi ®æi míi ®Õn nay.................. 89
2.1.1. ChÝnh s¸ch viÖc lµm, thu nhËp cho lao ®éng n«ng th«n .....................89
2.1.2. ChÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho khu vùc n«ng th«n n−íc ta..... 102
2.1.3. ChÝnh s¸ch an sinh x· héi cho khu vùc n«ng th«n........................... 115
2.1.4. ChÝnh s¸ch cung cÊp dÞch vô x· héi c¬ b¶n ®èi víi n«ng th«n........ 131
2.2. §¸nh gi¸ chung vÒ t¸c ®éng cña chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta
nh÷ng n¨m qua.............................................................................................................145
2.2.1. Nh÷ng t¸c ®éng tÝch cùc vµ nguyªn nh©n ........................................ 145
2.2.2. Nh÷ng h¹n chÕ cña hÖ thèng chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n vµ nguyªn
nh©n ............................................................................................................ 152
4
Ch−¬ng III: Mét sè KhuyÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn ph−¬ng ph¸p luËn
x©y dùng hÖ thèng chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta nh÷ng
n¨m tíi trªn c¬ së vËn dông kinh nghiÖm cña CHLB §øc .................... 165
3.1. KhuyÕn nghÞ vËn dông kinh nghiÖm vÒ ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng chÝnh
s¸ch x· héi n«ng th«n cña CHLB §øc vµo ®iÒu kiÖn cña ViÖt Nam........................ 165
3.1.1. NhËn thøc râ nh÷ng ®iÓm t−¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt chñ yÕu gi÷a CHLB
§øc vµ ViÖt Nam ®Ó vËn dung kinh nghiÖm vÒ ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng
CSXH n«ng th«n vµo thùc tiÔn n−íc ta....................................................... 165
3.1.2. B−íc ®i vËn dông ph−¬ng ph¸p luËn x©y dùng chÝnh s¸ch x· héi n«ng
th«n cña CHLB §øc cã thÓ vËn dông vµo ®iÒu kiÖn ViÖt Nam.................. 166
3.2 KhuyÕn nghÞ ph−¬ng h−íng hoµn thiÖn néi dung hÖ thèng chÝnh s¸ch x·
héi n«ng th«n ë n−íc ta nh÷ng n¨m tíi..................................................................... 169
3.2.1. Ph−¬ng h−íng hoµn thiÖn néi dung chÝnh s¸ch viÖc lµm cho n«ng d©n
nh÷ng n¨m s¾p tíi ...................................................................................... 169
3.2.2. Ph−¬ng h−íng hoµn thiÖn néi dung chÝnh s¸ch xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo
trong n«ng th«n thêi gian tíi...................................................................... 176
3.2.3. Ph−¬ng h−íng x©y dùng vµ hoµn thiÖn néi dung hÖ thèng chÝnh s¸ch
an sinh x· héi cho n«ng d©n....................................................................... 183
3.2.4. Hoµn thiÖn chÝnh s¸ch cung cÊp c¸c dÞch vô x· héi c¬ b¶n cho n«ng
d©n .............................................................................................................. 191
3.3. KhuyÕn nghÞ vÒ nh÷ng ®iÒu kiÖn chñ yÕu ®Ó x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ
thèng chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n ë n−íc ta nh÷ng n¨m tíi.................................194
3.3.1. TiÕp tôc t¹o ®éng lùc thóc ®Èy ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi trong khu vùc
n«ng th«n .................................................................................................... 194
3.3.2. Phèi hîp vµ sö dông cã hiÖu qu¶ c¸c nguån ®Çu t− tõ ng©n s¸ch nhµ
n−íc nh»m thùc hiÖn chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n. ................................... 202
3.3.3. T¨ng c−êng vai trß nhµ n−íc trong viÖc cung cÊp dÞch vô c«ng phï
hîp víi ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa vµ héi
nhËp kinh tÕ quèc tÕ.................................................................................... 206
3.3.4. T¨ng c−êng luËt ho¸ c¸c chÝnh s¸ch x· héi n«ng th«n.................... 207
3.3.5. T¨ng c−êng n¨ng lùc qu¶n lý trong thùc hiÖn chÝnh s¸ch x· héi n«ng
th«n............................................................................................................. 209
3.3.6. §a d¹ng ho¸ h×nh thøc thùc hiÖn CSXH n«ng th«n trªn c¬ së t¨ng
c−êng sù tham gia cña c¸c tæ chøc x· héi vµ cña ng−êi d©n..................... 211
KÕt luËn............................................................................................................................. 214
Phô lôc............................................................................................................................... 216
Tµi liÖu tham kh¶o....................................................................................................... 221
5
Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t
ASXH: An sinh x· héi
AOK Tæ chøc b¶o hiÓm cho ng−êi lao ®éng
BHXH: B¶o hiÓm x· héi
BKK: Tæ chøc b¶o hiÓm cña chñ doanh nghiÖp
vµ thµnh viªn héi ®ång qu¶n trÞ doanh nghiÖp
BHYT: B¶o hiÓm y tÕ
C§KTC¢: Céng ®ång kinh tÕ ch©u ¢u
CHLB : Céng hoµ liªn bang
CNH, H§H : C«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸
CSHT C¬ së h¹ tÇng
CSXH: ChÝnh s¸ch x· héi
CTMTQG: Ch−¬ng tr×nh môc tiªu quèc gia
DNNN: Doanh nghiÖp nhµ n−íc
GD&§T : Gi¸o dôc vµ ®µo t¹o
EU : Liªn minh Ch©u ¢u
KCB: Kh¸m ch÷a bÖnh
KCN: Khu c«ng nghiÖp
KH&§T: KÕ ho¹chvµ §Çu t−
L§,TB&XH : Lao ®éng, Th−¬ng binh vµ X· héi
LKK: Tæ chøc b¶o hiÓm cho n«ng d©n
MTQGNS: Môc tiªu quèc gia vÒ n−íc s¹ch
NLN: N«ng, l©m, ng− nghiÖp
NN&PTNT: N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n
NSNN: Ng©n s¸ch nhµ n−íc
RVO: H×nh thøc ph¸p lý s¬ khai cña BHXH
TNL§: Tai n¹n lao ®éng
THPT: Trung häc phæ th«ng
UBND: Uû ban nh©n d©n
X§GN: Xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo
XHCN: X· héi chñ nghÜa