Rối loạn nhân cách
Rối loạn nhân cách (BPD) là một rối loạn tâm lý nặng có đặc điểm là
thất vọng vào các mối quan hệ cá nhân không ổn định, rất tức giận, cảm giác
trống rỗng và sợ bị bỏ rơi - có thực hoặc tưởng tượng.
Đây là một trong vài kiểu rối loạn nhân cách, tất cả đều phản ánh
không có khả năng thực hiện nhu cầu và hạn chế với thế giới bên ngoài.
Những rối loạn này có thể thường xuyên gây cản trở cho hành vi của bạn và
các mối quan hệ của bạn với gia đình, bạn bè hoặc đồng nghiệp. Các rối loạn
nhân cách khác là rối loạn nhân cách hoang tưởng, rối loạn nhân cách chống
đối xã hội, rối loạn nhân cách giả tạo và rối loạn nhân cách tự kiêu.
Người bị BPD cần rất nhiều tình yêu thương và rất sợ sự thân mật. Họ
có ý nghĩ bị quấy rầy và triền miên rơi vào trạng thái rối loạn cảm xúc. Đôi
khi họ rất điềm tĩnh và có lý trí nhưng có thể bùng nổ cơn giận dữ hoặc tức
giận vô cớ vì bị từ chối hoặc phê bình.
Rối loạn nhân cách kiểu điên hay gặp hơn các bệnh tâm thần như tâm
thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực. BPD có thể tác động tới khoảng 2% số
người Mỹ trưởng thành và thường gặp ở phụ nữ trẻ. Điều trị bao gồm liệu
pháp tâm lý và thuốc.
Thuật ngữ Borderline do các bác sĩ tâm thần nghĩ ra vào những năm
1940–1950, rối loạn này gần giống như đặc điểm của loạn thần và rối loạn
chức năng thần kinh. Nhưng quan điểm đó không phản ánh những suy nghĩ
hiện thời.
Dấu hiệu và triệu chứng
Dấu hiệu và triệu chứng của BPD có thể bao gồm:
Khó kiểm soát cảm xúc hoặc cơn bốc đồng
Cảm xúc lên xuống thường xuyên
Hành động hấp tấp
Thay đổi theo tâm trạng
Quan hệ tình cảm mãnh liệt
Quá nóng giận, có thể đánh nhau
Quy kết người khác theo đen hoặc trắng, hay tốt hoặc xấu
Cảm giác trong lòng trống rỗng
Sợ cô đơn
Không giống thay đổi tâm trạng trong các rối loạn như trầm cảm và
rối loạn lưỡng cực, có thể kéo dài hàng tuần hay hàng tháng, thay đổi tâm
trạng trong BPD chỉ kéo dài vài giờ.
Những người bị BPD rất sợ cô đơn nhưng lại đẩy người khác ra xa
hành vi bất thường của họ. Họ thường bị khủng hoảng lặp đi lặp lại, đúng
hơn là các cơn khủng hoảng có thể báo trước thường liên quan đến nỗi sợ bị
bỏ rơi - nhưng hành vi của họ thường khiến họ bị bỏ rơi.
Những sự việc hay gặp, như vợ hoặc chồng về muộn vài phút, có thể
nổi giận đùng đùng hoặc thất vọng. Người bị BPD dễ tin là "bị bỏ rơi" có
nghĩa vợ (hoặc chồng) không còn yêu họ nữa hoặc họ "rất xấu". Khi bạn tình
bị cảm nhận là thiếu quan tâm, người bị BPD có thể phản ứng lại bằng thái
độ mỉa mai cực độ, đau khổ kéo dài hoặc lăng mạ bằng lời nói. Các cơn này
có thể gây ra bởi cảm giác tội lỗi.
Người bị bệnh có thể lý tưởng hoá một người yêu mới và đòi hỏi dành
nhiều thời gian cho nhau. Sự thay đổi này nhanh chóng làm mất giá trị của
người đó và cảm giác không được quan tâm đầy đủ hoặc không đáng tin cậy.
Kết quả là mối quan hệ bị phá vỡ và không bền chặt.
Người bệnh cũng có thể thay đổi đột ngột và mạnh mẽ về nhận thức,
có thể thấy thay đổi về mục tiêu và tiêu chuẩn của họ. Họ có thể nhanh
chóng thay đổi quan điểm và dự định về nghề nghiệp, đặc tính sinh lý và
kiểu bạn.
Nguyên nhân
Các bác sĩ không biết chắc chắn nguyên nhân gây BPD, nhưng có
nhiều manh mối. Chắc chắn, không phải một yếu tố đơn lẻ có thể gây bệnh,
mà có thể là sự kết hợp của:
Bẩm chất di truyền. Bạn có thể có nguy cơ bị BPD cao gấp 5
lần nếu 1 người thân trong gia đình bạn - mẹ, bố, anh chị em ruột - bị bệnh
này.
Bị lạm dụng khi còn nhỏ. Hơn một nửa số người mắc BPD có
thể bị lạm dụng thân thể hoặc tình dục khi còn nhỏ.
Tổn thương thần kinh khi còn nhỏ. Có tỷ lệ cao khác thường
những chấn thương đầu khi còn nhỏ ở người mắc BPD.
Khi nào cần đến khám bác sĩ
Nếu bạn cảm thấy thích tự làm đau mình, hãy đến phòng cấp cứu. Nếu
bạn nghiện ma túy hoặc rượu hoặc bị rối loạn ăn uống, hãy đến khám bác sĩ
để tìm nguyên nhân và cách điều trị.
Nếu một người bạn hay một thành viên trong gia đình bạn biểu hiện
tâm trạng bất ổn và các mối quan hệ không bền chặt với những người khác,
nên khuyên người đó đến khám bác sĩ để tìm cách đối phó với cảm xúc của
họ.
Sàng lọc và chẩn đoán
Bác sĩ tìm kiếm ít nhất 5 trong số những dấu hiệu sau để xác định xem
người bệnh có bị BPD hay không:
Rất sợ bị bỏ rơi
Kiểu quan hệ không bền chặt
Nhận thức không ổn định