Tp chí Khoa hc và Phát trin 2010: Tp 8, s 2: 220 - 226 TRƯỜNG ĐẠI HC NÔNG NGHIP HÀ NI
220
MéT Sè S¢U H¹I QUAN TRäNG THUéC Bé C¸NH V¶Y TR£N RAU Hä HOA THËP Tù
Vô XU¢N 2009 T¹I Hμ NéI Vμ HIÖU QU¶ PHßNG TRõ CHóNG CñA THUèC SINH HäC
BITADIN WP
Some Important Lepidopterous Insect Pests on Crucifereae in Spring Season 2009
in Hanoi and the Effectivenes of Bio-Insecticide Bitadin WP for Their Control
Đặng Th Dung1, Phan Th Thanh Huyn2
1Khoa Nông hc, Trường Đại hc Nông nghip Hà Ni
2Cao hc ngành BVTV Khóa 16, Trường Đại hc Nông nghip Hà Ni
Địa ch email tác gi liên lc: dung5203@yahoo.com
TÓM TT
Rau h hoa thp t thường b nhiu loài sâu hi tn công, trong đó mt s loài quan trng
thuc b cánh vy, đặc bit là sâu tơ (Plutella xylostella L.), sâu khoang (Spodoptera litura F.) và
sâu xanh bướm trng (Pieris rapae L.). Chúng xut hin t đầu đến cui v vi mc độ ph biến
khá cao. Đỉnh cao mt độ thường rơi vào giai đon cây tri lá bàng. Để phòng chng chúng, người
nông dân đã s dng nhiu loi thuc hóa hc dit tr sâu hi. Song do bin pháp này có nhiu
nhược đim, nên vic đưa chế phm sinh hc thay thế thuc hóa hc là rt cn thiết, va dit được
sâu hi, va hn chế ô nhim môi trường, ít nh hưởng đến thiên địch và sc khe con người. Kết
qu kho nghim chế phm BITADIN WP tr sâu tơ và sâu xanh bướm trng cho thy hiu lc rt
cao ngay c nng độ rt thp (>90%) và đạt 100% nng độ 0,1- 0,2% (tr sâu khoang). Hiu lc
ca chế phm BITADIN WP tr 2 loài sâu trên cao hơn thuc hóa hc Regent 5 - 7 ngày sau x
mc ý nghĩa P 0,05.
T khóa: Phòng chng sâu hi, rau h hoa thp t, sâu hi bnh vy, thuc tr sâu sinh hc.
SUMMARY
Five species of Lepidopterous insect pests were found on crucifereae in Hanoi in Spring season
2009, two of them were most abundant than others, i.e. diamond back moth (Plutella xyllostella L.) and
white butterfly Pierid (Pieris rapae L.). Diamond back moth, white butterfly Pierid and Army worm
(Spodoptera litura F.) appeared on crucifereae during cropping season at Hahoi, Thuongtin, Hanoi.
The density of diamond back moth and army worm was always higher than white butterfly Pierid. The
highest density occurred at full leaf development stage. The insect density on cabbage was higher
than on Chinese cabbage. Bio-insecticide BITADIN WP exerted very high effect (>90%) against
diamond back moth and white butterfly pierid at very low concentration (0.05%). The control effect
reached 100% with concentration of 0.1 - 0.2%. In the field, the effect of BITADIN WP against
cruciferious insects was lower than in the laboratory, but higher than chemical insecticide Regent 800
WP with significance at P 0.05.
Key words: Bio-insecticide, crucifereae, insect control, Lepidopterous insect.
Mt s sâu hi quan trng thuc b cánh vy trên rau h hoa thp t v xuân 2009 ti Hà Ni ...
221
1. §ÆT VÊN §Ò
Rau xanh lμy thùc phÈm rÊt quan
träng trong ®êi sèng hμng ngμy cña con
ngêi, lμ nguån dinh dìng cÇn thiÕt cho c¬
thÓ nh protein, axit h÷u c¬, vitamin vμ c¸c
kho¸ng chÊt. Ngoμi ra, rau xanh cßn lμ
nguån thøc ¨n phôc vô cho ch¨n nu«i.
Trong c¸c lo¹i rau thùc phÈm th× rau hä hoa
thËp tù chiÕm mét vÞ trÝ quan träng trong
c¬ cÊu c©y trång cña níc ta, cung øng trªn
50% s¶n lîng rau hμng n¨m trong c¶ níc
(Mai V¨n QuyÒn, 1994). Theo ®Ò ¸n ph¸t
triÓn ngμnh rau cña Bé N«ng nghiÖp vμ
PTNT, tíi n¨m 2010 níc ta sÏ ®¹t ®îc
s¶n lîng 20 triÖu tÊn rau, ®¹t kim ng¹ch
xuÊt khÈu 1 tû USD/n¨m. §Ó ®¸p øng nhu
cÇu tiªu dïng vμ xuÊt khÈu, ngo¹i thμnh
Hμ Néi ®· h×nh thμnh nhiÒu khu vùc s¶n
xuÊt rau tËp trung. ChÝnh sù gia t¨ng diÖn
tÝch còng nh tÝnh chuyªn canh ngμy cμng
cao ®· vμ ®ang t¹o ®iÒu kiÖn cho s©u h¹i
ph¸t triÓn m¹nh. §Ó phßng trõ c¸c loμi s©u
h¹i, ngêi trång rau chñ yÕu dùa vμo biÖn
ph¸p ho¸ häc. Tuy nhiªn, viÖc qu¸ l¹m dông
thuèc trõ s©u ®· ®em l¹i nh÷ng hËu qu¶
kh«ng mong muèn. §iÒu nμy kh«ng chØ lμm
suy gi¶m tÝnh ®a d¹ng cña sinh quÇn, g©y
tæn h¹i ®Õn quÇn thÓ thiªn ®Þch mμ cßn lμm
ph¸t sinh tÝnh kh¸ng thuèc cña dÞch h¹i,
t¨ng chi phÝ phßng trõ vμ g©y ¶nh hëng
nghiªm träng ®Õn con ngêi vμ m«i trêng.
Mét trong nh÷ng gi¶i ph¸p cã triÓn väng
trong nghiªn cøu, øng dông trong s¶n xuÊt
lμ sö dông chÕ phÈm sinh häc phßng chèng
nhiÒu loμi s©u h¹i c©y trång, ®Æc biÖt ®èi víi
s©u h¹i trªn rau hä hoa thËp tù. KÕt qu¶
nghiªn cøu nμy nh»m khuyÕn c¸o ngêi s¶n
xuÊt sö dông chÕ phÈm sinh häc trong
phßng chèng s©u h¹i, b¶o vÖ s¶n phÈm n«ng
nghiÖp vμ m«i sinh.
2. VËT LIÖU Vμ PH¦¥NG PH¸P
NGHI£N CøU
2.1. VËt liÖu
TiÕn hμnh ®iÒu tra thμnh phÇn s©u h¹i
thuéc bé c¸nh v¶y trªn c¶i b¾p, c¶i bao vμ su
hμo t¹i Hμ Håi (Thêng TÝn), §Æng X¸ (Gia
L©m) vμ Song Ph¬ng (Hoμi §øc), Hμ Néi.
§iÒu tra diÔn biÕn mËt ®é s©u h¹i chÝnh
t¹i Hμ Håi, Thêng TÝn, Hμ Néi. Thuèc sinh
häc sö dông ®Ó trõ s©u t¬, s©u xanh bím
tr¾ng vμ s©u khoang lμ BITADIN WP
(Bacillus thuringiensis var. kurstaki 16.000
IU + Granulosis virus 108 PIB).
2.2. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu
§iÒu tra thμnh phÇn s©u bé c¸nh v¶y
h¹i trªn rau hä hoa thËp vô xu©n 2009 ®îc
thùc hiÖn theo ph¬ng ph¸p tù do. §iÓm
®iÒu tra kh«ng cè ®Þnh, ®Þnh kú mçi tuÇn
mét lÇn.
§iÒu tra diÔn biÕn mËt ®é s©u h¹i chÝnh
®îc thùc hiÖn theo tiªu chuÈn cña chuyªn
ngμnh BVTV. (Bé NN&PTNT., 2003). Mçi
ruéng ®iÒu tra 5 ®iÓm chÐo gãc, mçi ®iÓm 5
c©y. §Õm toμn bé sè s©u h¹i cã trªn c©y t¹i
mçi ®iÓm ®iÒu tra.
Ph¬ng ph¸p ®¸nh gi¸ hiÖu lùc cña c
phÈm BITADIN WP ®èi víi s©u t¬, s©u xanh
bím tr¾ng vμ s©u khoang (trong phßng vμ
ngoμi ®ång) ®îc thùc hiÖn theo quy ph¹m
cña chuyªn ngμnh BVTV. §iÒu tra mËt ®é
s©u tríc khi phun vμ sau phun 1, 3, 5, 7
ngμy.
3. KÕT QU NGHI£N CøU Vμ TH¶O
LUËN
3.1. Thμnh phÇn s©u bé c¸nh v¶y h¹i
rau hä hoa thËp vô xu©n 2009 t¹i
Thêng TÝn, Hμi
Thμnh phÇn s©u h¹i nãi chung, bé c¸nh
v¶y trªn rau hä hoa thËp tù nãi riªng cã thÓ
bÞ thay ®æi tïy theo thêi vô, gièng c©y trång,
kü thuËt canh t¸c vμ ®Æc biÖt lμ t¸c ®éng cña
thuèc hãa häc. Trong vô ®«ng xu©n n¨m 2009
®iÒu tra ®îc tiÕn hμnh ®Ó x¸c ®Þnh thμnh
phÇn s©u h¹i bé c¸nh v¶y trªn rau hä hoa thËp
tù t¹i mét sè ®Þa bμn trång rau t¹i Hμ Néi.
Đặng Th Dung, Phan Th Thanh Huyn
222
B¶ng 1. Thμnh phÇn s©u bé c¸nh v¶y h¹i rau hä hoa thËp tù vô xu©n 2009 t¹i Hμ Néi
TT Tên Vit Nam Tên khoa hc H Mc độ ph biến
1 Sâu tơ Plutella xylostella Linnaeus Yponomeutidae +++
2 Sâu xanh bướm trng Pieris rapae Linnaeus Pieridae +++
3 Sâu khoang Spodoptera litura Fabr Noctuidae ++
4 Sâu xanh Helicoverpa armigera Hübner ‘’ +
5 Sâu đục nõn Hellula undalis Fabr. Pyralidae +
Ghi chú: +++: Xut hin nhiu; ++: Xut hin trung bình; +: Xut hin ít
Sè liÖu b¶ng 1 cho thÊy, s©u t¬ vμ s©u
xanh bím tr¾ng lμ 2 loμi g©y h¹i cã møc ®é
phæ biÕn cao. S©u khoang xuÊt hiÖn ë møc ®é
trung b×nh. Lª ThÞ Kim Oanh (2003) cho
biÕt, thu ®îc 10 loμi s©u h¹i bé c¸nh v¶y
trªn rau hä hoa thËp tù t¹i Hμ Néi trong
nh÷ng n¨m 1995 - 2002. KÕt qu¶ nμy cao
h¬n kÕt qu¶ ®iÒu tra cña chóng t«i 5 loμi. Hå
ThÞ Thu Giang (2002) còng thu ®îc 12 loμi
t¹i vïng ngo¹i thμnh Hμ Néi trong 3 n¨m
(1997 - 1999), nhiÒu h¬n 7 loμi so víi sè liÖu
ë b¶ng 1). Theo chóng t«i, ph¹m vi thêi gian
®iÒu tra cña c¸c t¸c gi¶ nãi trªn réng h¬n
nhiÒu (Lª ThÞ Kim Oanh, 2003, thùc hiÖn
trong 7 n¨m; Hå ThÞ Thu Giang, 2002 thùc
hiÖn trong 3 n¨m), cßn nghiªn cøu nμy chØ
®iÒu tra trong mét vô xu©n.
3.2. DiÔn biÕn mËt ®é s©u h¹i chÝnh trªn
rau hä hoa thËp tù vô xu©n 2009 t¹i
Hμ Håi, Thêng TÝn, Hμ Néi
Sù biÕn ®éng sè lîng cña nh÷ng loμi
s©u h¹i quan träng trªn rau hä hoa thËp tù
phô thuéc nhiÒu vμo yÕu tè thêi tiÕt (thêi vô)
(B¶ng 2).
KÕt qu¶ b¶ng 2 cho thÊy, c¶ 3 loμi s©u
h¹i lμ s©u t¬, s©u xanh bím tr¾ng, s©u
khoang ®Òu xuÊt hiÖn sím ë giai ®o¹n rau
ph¸t triÓn th©n l¸. Tuy nhiªn, thêi gian s©u
khoang xuÊt hiÖn trªn rau muén h¬n kho¶ng
1 tuÇn. S©u t¬ lu«n cã mËt ®é cao tõ ®Çu vô
®Õn cuèi vô. MËt ®é cña c¶ 3 loμi ®Òu ®¹t
®Ønh cao vμo kho¶ng tuÇn ®Çu cña th¸ng 3
(øng víi giai ®o¹n c©y tr¶i l¸ bμng), mËt ®é
s©u t¬ ®¹t 27,5 - 36,5 con/c©y; s©u khoang
®¹t tõ 1,2 - 3,5 con/c©y. Cßn s©u xanh bím
tr¾ng ®¹t (0,63 - 0,86 con/c©y). Sau ®ã mËt
®é s©u t¬ vμ s©u xanh bím tr¾ng gi¶m dÇn
®Õn thu ho¹ch. Riªng s©u khoang, mËt ®é l¹i
t¨ng lªn ë giai ®o¹n b¾p cuèn, ®iÒu nμy cã
thÓ lμ do s©u khoang cã tÝnh ¨n t¹p, nªn khi
l¸ b¾p c¶i ®· cuèn b¾p, trëng thμnh vÉn
®Õn ®Î trøng lªn l¸ giμ, lμm t¨ng mËt ®é.
T¬ng tù, kÕt qu¶ ®iÒu tra diÔn biÕn
mËt ®é s©u h¹i chÝnh trªn c¶i bao cho thÊy
s©u t¬, s©u xanh bím tr¾ng vμ s©u khoang
còng xuÊt hiÖn rÊt sím trªn c¶i bao t¹i Hμ
Håi, Thêng TÝn, Hμ Néi ngμy tõ khi míi
trång (B¶ng 3). Chóng g©y h¹i trong suèt
thêi kú sinh trëng ph¸t triÓn cña c©y c¶i
bao. Tuy nhiªn, mËt ®é c¶ 3 loμi s©u h¹i nμy
®Òu thÊp h¬n so víi trªn c¶i b¾p. T¸c ®éng
nμy cho thÊy yÕu tè thøc ¨n cã ¶nh hëng
lín ®Õn sù gia t¾ng sè lîng cña mçi loμi
sinh vËt nãi chung, s©u h¹i rau hä hoa thËp
tù nãi riªng. KÕt qu¶ ®iÒu tra cßn cho thÊy,
trong 3 loμi s©u h¹i trªn c¶i bao, s©u xanh
bím tr¾ng cã mËt ®é thÊp h¬n s©u t¬ vμ
s©u khoang. ë giai ®o¹n c©y con mËt ®é lμ
0,25 con/c©y, sau ®ã mËt ®é s©u t¨ng dÇn.
MËt ®é s©u ®¹t cao nhÊt lμ 0,84 con/c©y vμo
lóc c©y chuÈn bÞ cho thu ho¹ch. §èi víi s©u
t¬ vμ s©u khoang, ®Ønh cao mËt ®é øng víi
giai ®o¹n c©y tr¶i l¸, 5,5 con/c©y (s©u t¬) vμ
3,8 con/c©y (s©u khoang). Tuy mËt ®é kh«ng
cao, song t¸c h¹i cña 3 loμi s©u nμy trªn c¶i
bao vÉn lín, v× søc ¨n cña s©u xanh bím
tr¾ng vμ s©u khoang rÊt cao, dÉn ®Õn võa
¶nh hëng n¨ng suÊt, võa ¶nh hëng chÊt
lîng.
Mt s sâu hi quan trng thuc b cánh vy trên rau h hoa thp t v xuân 2009 ti Hà Ni ...
223
B¶ng 2. DiÔn biÕn mËt ®é s©u h¹i chÝnh trªn c¶i b¾p vô xu©n 2009
t¹i Hμ Håi, Thêng TÝn, Hμ Néi
Mt độ (con/cây)
Ngày điu tra Giai đon sinh trưởng Sâu tơ Sâu xanh bướm trng Sâu khoang
4/2 Phát trin thân lá 4,3 0,32 0
11/2 Phát trin thân lá 2,5 0,38 0,3
18/2 Phát trin thân lá 11,9 0,54 0,4
25/2 Cây tri lá bàng 27,5 0,63 1,2
4/3 Cây tri lá bàng 36,5 0,86 3,5
11/3 Cây tri lá bàng 29,4 1,25 1,4
18/3 Cây tri lá bàng 15,6 1,58 2,3
25/3 Bp cun 2,8 0,36 5,5
1/4 Bp cun 2,2 0,28 5,3
8/4 Bp cun cht 1,9 0,22 2,7
B¶ng 3. DiÔn biÕn mËt ®é s©u h¹i chÝnh trªn c¶i bao vô xu©n 2009
t¹i Hμ Håi, Thêng TÝn, Hμ Néi
Mt độ (con/cây)
Ngày điu tra Giai đon sinh trưởng Sâu tơ Sâu xanh bướm trng Sâu khoang
27/2 Cây con 1,6 0,25 1,3
6/3 Cây con 1,8 0,16 1,9
13/3 Tri lá 2,2 0,42 2,5
20/3 Tri lá 5,5 0,34 3,8
27/3 Bp cun 3,1 0,58 1,2
3/4 Bp cun 2,7 0,72 1,4
10/4 Sp thu hoch 2,3 0,84 0,3
3.3. HiÖu lùc cña chÕ phÈm BITADIN WP.
trong phßng chèng s©u h¹i rau
hoa thËp tù
ChÕ phÈm BITADIN WP cã hiÖu lùc rÊt
cao trong phßng trõ s©u t¬ kÓ c¶ khi pha chÕ
víi nång ®é thÊp 0,05% (b»ng mét nöa liÒu
khuyÕn c¸o) (B¶ng 4). ChØ sau phun 24 giê,
hiÖu lùc cña chÕ phÈm ®· ®¹t 28,56% ë nång
®é 0,05% vμ 73% ë nång ®é 0,2%. Sau 72h,
hiÖu lùc chÕ phÈm ®¹t 100% ë nång ®é 0,1 &
0,2%. ë nång ®é 0,05%, hiÖu lùc chÕ phÈm cã
thÊp h¬n chót Ýt (92,62%). Song ®ã còng lμ
con sè lý tëng so víi nhiÒu loμi hãa chÊt
kh¸c. §iÒu nμy cho thÊy tÝnh u viÖt cña chÕ
phÈm sinh häc, nã kh«ng chØ h¹n chÕ «
nhiÔm m«i trêng, mμ cßn cã t¸c dông tiªu
diÖt s©u t¬ rÊt cao.
HiÖu lùc cña chÕ phÈm BITADIN WP ë
3 ngμy ®Çu sau khi phun thÊp h¬n thuèc hãa
häc Regent. Song sau phun 5-7 ngμy th× hiÖu
qu¶ ngîc l¹i. ChÕ phÈm BITADIN WP l¹i
cã hiÖu lùc cao h¬n Regent ë møc sai kh¸c cã
ý nghÜa P
0,05 (B¶ng 5). Cô thÓ hiÖu lùc
cña chÕ phÈm Bitadin sau 5 ngμy lμ 61,91%
(so víi 53,55% cña thuèc Regent) vμ 38,8% so
víi 28,27% t¬ng øng. §iÒu nμy cã thÓ gi¶i
thÝch lμ do thêi gian h÷u hiÖu cña chÕ phÈm
BITADIN WP ë ngoμi ®ång ruéng dμi h¬n
thuèc Regent. KÕt qu¶ nghiªn cøu cña
NguyÔn V¨n S¬n, Lª ThÞ Kim Oanh vμ cs.
(1995) ®· thö nghiÖm hiÖu lùc cña Xentari
35 WDG trªn s©u t¬ h¹i c¶i b¾p vïng Hoμi
§øc - Hμ T©y cho thÊy, hiÖu lùc cña thuèc
cao vμ kÐo dμi h¬n h¼n so víi thuèc ho¸ häc.
Theo NguyÔn V¨n C¶m (1975), thÝ nghiÖm
sö dông chÕ phÈm Bt trªn rau c¶i b¾p cho
thÊy, tû lÖ s©u t¬ chÕt 80 - 90%. §©y lμ vÊn
®Ò rÊt cã ý nghÜa trong s¶n xuÊt v× thêi gian
tån lu cña thuèc quyÕt ®Þnh sè lÇn phun
thuèc.
Đặng Th Dung, Phan Th Thanh Huyn
224
B¶ng 4. HiÖu lùc trõ s©u cña chÕ phÈm BITADIN WP trªn s©u t¬ tuæi 2
trong phßng thÝ nghiÖm
Hiu lc tr sâu (%) ca chế phm sau
Công thc thí nghim 6h 12h 24h 48h 72h
Bitadin WP 0,05% 0 0 28,56c 63,63c 92,62b
Bitadin WP 0,1% 0 0 54,62b 76,07b 100a
Bitadin WP 0,2% 0 0 73,00a 90,33a 100a
CV% 4,3 2,3 3,2
LSD0,05 4,45 3,51 6,20
Ghi chú: Các giá tr trong cùng mt ct mang ch cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa mc thng kê P 0,05.
B¶ng 5. So s¸nh hiÖu lùc cña chÕ phÈm BITADIN WP víi Regent 800WG
trõ s©u t¬ ngoμi ®ång ruéng
Hiu lc ca thuc (%) sau phun
Công thc thí nghim
1 ngày 3 ngày 5 ngày 7 ngày
Bitadin WP (0,1%) 29,54b 68,80b 61,91a 38,80a
Regent 800WG (0,1%) 62,76a 73,34a 53,55 b 28,27b
CV% 11,9 5,2 6,4 7,7
LSD0,05 12,46 8,39 4,56 5,82
Ghi chú: Các giá tr trong cùng mt ct mang ch cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa mc thng kê P 0,05.
B¶ng 6. HiÖu lùc cña BITADIN WP vμ Regent trõ s©u xanh bím tr¾ng
trong phßng thÝ nghiÖm
Hiu lc ca chế phm Bitadin sau x lý (%)
Công thc thí nghim
6h 12h 24h 48h 72h
Bitadin WP 0,05% 0 0 33,33d 58,27c 90,96b
Bitadin WP 0,1% 0 0 48,33c 87,54b 100a
Bitadin WP 0,2% 0 0 54,67b 91,48a 100a
Regent 800WG 0,1% 0 33,33 70,23a 81,67b 88,00b
CV% 4,5 2,5 3,6
LSD0,05 4,10 3,97 6,97
Ghi chú: Các giá tr trong cùng mt ct mang ch cái khác nhau thì khác nhau có ý nghĩa mc thng kê P 0,05.
KÕt qu¶ xö lý chÕ phÈm BITADIN WP
trõ s©u xanh bím tr¾ng ë c¸c nång ®é kh¸c
nhau còng t¬ng tù ®èi víi s©u t¬ (B¶ng 6).
Sau 24 giê hiÖu lùc trõ s©u cña chÕ phÈm
BITADIN WP ë nång ®é 0,05% ®¹t 33,33%,
nång ®é 0,1% ®¹t 48,33% vμ nång ®é 0,2%
®¹t 54,67%. Sau 72 giê xö lý hiÖu lùc trõ s©u
cña chÕ phÈm BITADIN WP ë c¶ 3 nång ®é
®Òu cao vμ ®¹t 90,96 - 100%. So víi thuèc
hãa häc Regent, chÕ phÈm BITADIN WP vÉn
cho hiÖu lùc cao h¬n sau 72 giê xö lý thuèc,
mÆc dï thuèc Regent t¸c ®éng nhanh h¬n
(33,33% sau 12 giê xö lý). Mét lÇn n÷a
kh¼ng ®Þnh thuèc trõ s©u sinh häc BITADIN
WP rÊt cã hiÖu qu¶ trong phßng chèng s©u t¬
vμ s©u xanh bím tr¾ng.