TIÊU CH Y KÉO DÀIẢ
1.CÁC Y U T NGUY CẾ Ố Ơ ................................................................................................ 2
1.1.Tu iổ ......................................................................................................................... 2
1.2.Tr suy dinh d ngẻ ưỡ ............................................................................................... 2
1.3.Gi m mi n d chả ễ ị ...................................................................................................... 3
1.4.Tr th ng xuyên m c nhi u đ t tiêu ch y c p ho c trong ti n s đã b tiêuẻ ườ ắ ề ợ ả ấ ặ ề ử ị
ch y kéo dài.ả ................................................................................................................ 3
1.5.Ch đ ănế ộ ............................................................................................................... 3
1.6. nh h ng c a đi u tr tiêu ch y c pẢ ưở ủ ề ị ả ấ ................................................................. 3
2.NGUYÊN NHÂN TIÊU CH Y KÉO DÀIẢ .......................................................................... 3
2.1.B nh nguyên g p t l t ng đ ng tiêu ch y c p và tiêu ch y kéo dàiệ ặ ỉ ệ ươ ươ ở ả ấ ả ..... 4
2.2.B nh nguyên g p t l tr i h n TCKDệ ặ ỉ ệ ộ ơ ở .............................................................. 4
3.C CH SINH B NHƠ Ế Ệ ...................................................................................................... 4
3.1.S t n th ng ti p t c niêm m c ru tự ổ ươ ế ụ ạ ộ ................................................................ 4
3.2.S ph c h i niêm m c ru t b gián đo n.ự ụ ồ ạ ộ ị ạ ........................................................... 5
3.3.S t n th ong và s h i ph c niêm m c ru t b gián đo n gây nên h u quự ổ ư ự ồ ụ ạ ộ ị ạ ậ ả 5
3.4.S đ h u qu c a t n th ng niêm m c ru t và s ph c h i niêm m c ru tơ ồ ậ ả ủ ổ ươ ạ ộ ự ụ ồ ạ ộ
gián đo n.ạ ..................................................................................................................... 5
4.TRI U CH NG Ệ Ứ .............................................................................................................. 6
4.1.Ti n s : đã m c nhi u đ t tiêu ch y c p ho c tiêu ch y kéo dài.ề ử ắ ề ợ ả ấ ặ ả ................... 6
4.2.Lâm sàng ................................................................................................................. 6
4.2.1.Tri u ch ng tiêu hoáệ ứ ............................................................................................. 6
4.2.2. Tri u ch ng toàn thânệ ứ .......................................................................................... 6
4.2.3. Tình tr ng m t n c và r i lo n đi n gi iạ ấ ướ ố ạ ệ ả ........................................................... 7
4.2.4. Phát hi n các b nh nhi m khu n ph i h pệ ệ ễ ẩ ố ợ ......................................................... 7
4.3.C n lâm sàngậ .......................................................................................................... 7
4.3.1.Xét nghi m tìm tác nhân gây b nhệ ệ ....................................................................... 7
4.3.2. Xét nghi m đánh giá tình tr ng h p thu c a ru tệ ạ ấ ủ ộ ................................................ 7
4.3.3. Tuỳ theo ch n đoán lâm sàng c n làm thêm các XN đánh giá tình tr ng RLẩ ầ ạ
n c-đi n gi i, nhi m khu n ph i h pướ ệ ả ễ ẩ ố ợ .......................................................................... 8
4.3.4.Các xét nghi m đánh giá toàn tr ng c a trệ ạ ủ ẻ ........................................................ 8
5.ĐI U TR Ề Ị ........................................................................................................................ 8
5.1.Nguyên t cắ .............................................................................................................. 8
5.2.Đi u tr dinh d ngề ị ưỡ ................................................................................................ 8
5.2.1.Tr < 6 thángẻ ......................................................................................................... 9
5.2.2. Tr > 6 thángẻ ........................................................................................................ 9
5.2.2.1.H ng d n bà m cho tr ăn trong 5 ngàyướ ẫ ẹ ẻ ................................ 9
1
5.2.2.2.Sau 5 ngày ................................................................................ 10
5.3.Kháng sinh ............................................................................................................ 10
5.4.Bù n c và đi n gi iướ ệ ả ........................................................................................... 10
5.5.Cung c p mu i khoáng và các nhóm VTMấ ố ......................................................... 10
6.PHÒNG B NHỆ .............................................................................................................. 11
TIÊU CH Y KÉO DÀIẢ
1/ Các y u t nguy c gây tiêu ch y kéo dài.ế ố ơ ả
2/ Nguyên nhân gây tiêu ch y kéo dàiả
3/ Sinh lí b nh tiêu ch y kéo dài.ệ ả
4/ Tri u ch ng lâm sàng và c n lâm sàng c a tiêu ch y kéo dài.ệ ứ ậ ủ ả
5/ Đi u tr tiêu ch y kéo dài.ề ị ả
6/ Phòng b nh.ệ
Đ I C NGẠ ƯƠ
- Tiêu ch y kéo dài là m t đ t tiêu ch y c p (đi ngoài phân l ng > 3ả ộ ợ ả ấ ỏ
l n/ngày) kéo dài trên 14 ngày và th ng do nguyên nhân nhi m trùng.ầ ườ ễ
- Kho ng 20% đ t tiêu ch y c p tr em tr thành tiêu ch y kéo dài.ả ợ ả ấ ở ẻ ở ả
- H u qu : tiêu ch y kéo dài là nguyên nhân quan tr ng gây suy dinhậ ả ả ọ
d ng và t vong tr em d i 5 tu i.ưỡ ử ở ẻ ướ ổ
1. CÁC Y U T NGUY CẾ Ố Ơ
1.1. Tu iổ
- Đa s đ t tiêu ch y kéo dài x y ra tr 18 tháng, tr d i 1 tu i ch số ợ ả ả ở ẻ ẻ ướ ổ ỉ ố
m i m c chi m t l cao nh t.ớ ắ ế ỷ ệ ấ
- Nguy c m t đ t tiêu ch y c p tr thành tiêu ch y kéo dài gi m d n theoơ ộ ợ ả ấ ở ả ả ầ
tu iổ :
+Tr < 1 tu i:ẻ ổ 22%
+1-2 tu i:ổ10%
+2-3 tu i:ổ7%
1.2. Tr suy dinh d ngẻ ưỡ
- Th i gian trung bình m t đ t tiêu ch y c a tr SDD dài h n tr bìnhờ ộ ợ ả ủ ẻ ơ ẻ
th ng.ườ
2
- Ch s m i m c tiêu ch y kéo dài tr suy dinh d ng cao h n rõ r t soỉ ố ớ ắ ả ở ẻ ưỡ ơ ệ
v i tr bình th ng.ớ ẻ ườ
1.3. Gi m mi n d chả ễ ị
- Th ng quan sát th y tr b suy dinh d ng n ng.ườ ấ ở ẻ ị ưỡ ặ
- Tr đang ho c sau khi m c s i ẻ ặ ắ ở (b s i có nguy c m c TCKD cao h n trị ở ơ ắ ơ ẻ
bình th ng t 2-4 l n)ườ ừ ầ ho c các b nh nhi m virus khác.ặ ệ ễ
- B nh suy gi m mi n d ch m c ph i (AIDS).ệ ả ễ ị ặ ả
- Tiêu ch y kéo dài cũng là m t trong các nguyên nhân gây t vong ả ộ ử ở
nh ng b nh nhân này.ữ ệ
1.4. Tr th ng xuyên m c nhi u đ t tiêu ch y c p ho cẻ ườ ắ ề ợ ả ấ ặ trong ti nề
s đã b tiêu ch y kéo dài.ử ị ả
1.5. Ch đ ănế ộ
- Ít g p tiêu ch y kéo dài tr đ c nuôi d ng t t b ng s a m .ặ ả ở ẻ ượ ưỡ ố ằ ữ ẹ
- Nguy c m c ơ ắ tiêu ch y kéo dàiả tăng lên tr nuôi b ng s a đ ng v tở ẻ ằ ữ ộ ậ
ho c s a công nghi p (do không dung n p Lactose ho c m n c m v i ch tặ ữ ệ ạ ặ ẫ ả ớ ấ
đ m s a bò ho c đ u nành, nhi m khu n qua s a). ạ ữ ặ ậ ễ ẩ ữ
- Ăn s a đ ng v t đóng vai trò quan tr ng 30-40% tiêu ch y kéo dài.ữ ộ ậ ọ ở ả
1.6. nh h ng c a đi u tr tiêu ch y c pẢ ưở ủ ề ị ả ấ
- Khi tr b tiêu ch y c p, đi u tr không thích h p có th kéo dài th i gianẻ ị ả ấ ề ị ợ ể ờ
đ t tiêu ch y nh :ợ ả ư
+S d ng kháng sinh không đúng ch đ nh, kéo dài gây t n th ng niêmử ụ ỉ ị ổ ươ
m c ru t, lo n khu n. ạ ộ ạ ẩ
+S d ng thu c c m a làm gi m kh năng đào th i vi khu n.ử ụ ố ầ ỉ ả ả ả ẩ
+H n ch ăn u ng, ăn kiêng kéo dài khi tr b tiêu ch y c p.ạ ế ố ẻ ị ả ấ
- Vi c đi u tr thích h p các đ t TCC nhệ ề ị ợ ợ ư :
+B i ph n c-đi n gi i.ồ ụ ướ ệ ả
+Ti p t c dinh d ng.ế ụ ưỡ
+S d ng KS đúng ch đ nhử ụ ỉ ị
Có tác d ng làm gi m t l m c ụ ả ỉ ệ ắ tiêu ch y kéo dàiả.
2. NGUYÊN NHÂN TIÊU CH Y KÉO DÀIẢ
- H u h t các nguyên nhân gây TCC đ u g p ầ ế ề ặ ở tiêu ch y kéo dàiả.
3
- G m 2 nhóm chính:ồ
2.1. B nh nguyên g p t l t ng đ ng tiêu ch y c p và tiêuệ ặ ỉ ệ ươ ươ ở ả ấ
ch y kéo dàiả
Các vi khu n gây tiêu ch y xâm nh p nh : E.Coli sinh đ c t ru t ETEC,ẩ ả ậ ư ộ ố ộ
Shigella, Campylobacter, Salmonella non typhy.
2.2. B nh nguyên g p t l tr i h n TCKDệ ặ ỉ ệ ộ ơ ở
- EPEC: E.Coli gây b nh đ ng ru t.ệ ườ ộ
- EIEC: E.Coli xâm nh p.ậ
- EAEC: E.Coli bám dính.
- Các lo i E.coliạ :
+Bám dính lên k màng nh y và thành các t bào trên mô nuôi c y, xâmẽ ầ ế ấ
nh p niêm m c ru t non làm bi n đ i t bào h p thu niêm m c ru t. ậ ạ ộ ế ổ ế ấ ạ ộ
+Vi khu n E.coli bám dính k t thành chu i, thành đám... trên m t t bàoẩ ế ỗ ặ ế
h p thu, và h m tuy n gây t n th ng t bào.ấ ẽ ế ổ ươ ế
- Crypsporidium là lo i ký sinh trùng có vạ ỏ :
+Th ng gây tiêu ch y gia súc. ườ ả
+G p trong ặtiêu ch y kéo dàiả tr suy dinh d ng n ng b suy gi m mi nở ẻ ưỡ ặ ị ả ễ
d ch và nh ng b nh nhân suy gi m mi n d ch m c ph i (AIDS).ị ữ ệ ả ễ ị ắ ả
3. C CH SINH B NHƠ Ế Ệ
- Tiêu ch y kéo dàiả là h u qu c a tình tr ng:ậ ả ủ ạ
+R i lo n h p thu do s t n th ng niêm m c ru t ti p t c và ố ạ ấ ự ổ ươ ạ ộ ế ụ
+S h i ph c niêm m c ru t b gián đo n b i nhi u nguyên nhân gây nên. ự ồ ụ ạ ộ ị ạ ở ề
H u qu d n t i tình tr ng SDD n ng.ậ ả ẫ ớ ạ ặ
3.1. S t n th ng ti p t c niêm m c ru tự ổ ươ ế ụ ạ ộ
- Do kh năng đào th i vi khu n gi m sút ả ả ẩ ả các lo i vi khu n xâm nh pạ ẩ ậ
ho c bám dính s liên t c làm t n th ng các l p TB h p thu b m t niêm m cặ ẽ ụ ổ ươ ớ ấ ề ặ ạ
ru t.ộ
- S t n th ng các t bào d n t i gi m nhi u men tiêu hoá nh men tiêuự ổ ươ ế ẫ ớ ả ề ư
đ ng: disacharidase và men lactase ườ gây tình tr ng kém h p thu đ ngạ ấ ườ
lactose.
4
- Ch đ ăn có nhi u ch t đ ng nh lactose, đ i v i ch đ ăn s a đ ngế ộ ề ấ ườ ư ố ớ ế ộ ữ ộ
v t, làm tăng th m th u. Cũng nh các protein đ ng v t ch a tiêu hoá h t cóậ ẩ ấ ư ộ ậ ư ế
th h p thu qua niêm m c ru t b t n th ng ể ấ ạ ộ ị ổ ươ làm t n th ng n ng thêm,ổ ươ ặ
đ ng th i kích thích c th sinh các lo i kháng th gây d ng th c ăn và làmồ ờ ơ ể ạ ể ị ứ ứ
n ng thêm t n th ng niêm m c ru t.ặ ổ ươ ạ ộ
- Do thi u năng h p thu mu i m t ru t non, các vi khu n tăng sinh làmể ấ ố ậ ở ộ ẩ
phân hu mu i m t ỷ ố ậ gi m kh năng h p thu các ch t béo và đ ng, và mu iả ả ấ ấ ườ ố
m t không đ c h p thu khi xu ng đ i tràng s gây tăng ti t d ch.ậ ượ ấ ố ạ ẽ ế ị
3.2. S ph c h i niêm m c ru t b gián đo n.ự ụ ồ ạ ộ ị ạ
- Bình th ng các t bào niêm m c ru t đ c đ i m i liên t c nh các tườ ế ạ ộ ượ ổ ớ ụ ờ ế
bào m m vùng c tuy n Lierberkun. Các t bào h p thu ru t đ c bi t hoá vàầ ở ổ ế ế ấ ộ ượ ệ
di chuy n d n v phía đ nh các nhung mao và tr nên già c i r ng ra.ể ầ ề ỉ ở ỗ ụ
- Khi đ c cung c p các protein, năng l ng, vitamin đ c bi t là các y uượ ấ ượ ặ ệ ế
t vi l ng nh selen, K m ... thì th i gian cho m t chu kỳ đ i m i là 4 ngày.ố ượ ư ẽ ờ ộ ổ ớ
- Nh ng khi tr b SDD ch đ ăn thi u protein, năng l ng, tình tr ngư ẻ ị ế ộ ế ượ ạ
kém h p thu các ch t dinh d ng ấ ấ ưỡ kh năng đ i m i niêm m c ru t ch mả ổ ớ ạ ộ ậ
làm nh h ng l n đ n s ph c h i và đ i m i niêm m c ru t v n đã b t nả ưở ớ ế ự ụ ồ ổ ớ ạ ộ ố ị ổ
th ng ươ đây là c s chính gây tiêu ch y kéo dài.ơ ở ả
3.3. S t n th ong và s h i ph c niêm m c ru t b gián đo n gâyự ổ ư ự ồ ụ ạ ộ ị ạ
nên h u quậ ả
- Gi m kh năng h p thu các ch t dinh d ng nh đ ng, m , protein.ả ả ấ ấ ưỡ ư ườ ỡ
- M t các ch t dinh d ng đ c bi t là protein qua niêm m c ru t đã b t nấ ấ ưỡ ặ ệ ạ ộ ị ổ
th ng.ươ
- Tr do chán ăn, kiêng khem làm gi m cung c p th c ăn. Đ ng th i, trẻ ả ấ ứ ồ ờ ẻ
chán ăn, s t nhi m trùng gây tăng chuy n hoá.ố ễ ể
- Nh ng h u qu trên làm tr ữ ậ ả ẻ tiêu ch y kéo dàiả nhanh chóng b suy dinhị
d ng và tăng nguy c tiêu ch y c p thành ưỡ ơ ả ấ tiêu ch y kéo dàiả.
3.4. S đ h u qu c a t n th ng niêm m c ru t và s ph c h iơ ồ ậ ả ủ ổ ươ ạ ộ ự ụ ồ
niêm m c ru t gián đo n.ạ ộ ạ
5
- Nhi m khu n vi khu nễ ẩ ẩ
xâm nh p, bám dính .ậ
- Tăng sinh vi khu n ru tẩ ộ
T n th ng niêm m c ổ ươ ạ
ru t kéo dàiộ
Suy dinh d ng protein ưỡ
năng l ngượ
Kém kh năng ph c h i ả ụ ồ
niêm m c ru tạ ộ Tăng h p thu các ấ
protein l có kh ạ ả
năng sinh kháng thể
Kém h p th ch t ấ ụ ấ
dinh d ngưỡ
Tiêu ch y c pả ấ Tiêu ch y kéo dàiả
