TÌM HI U LU T CÁN B , CÔN G CH C
TIÊU CHU N CÔNG CH C VÀ V N Đ NĂNG L C
TRONG
QUÁ TRÌNH TI P T C C I CÁCH CÔNG V , CÔNG CH C
TS. TR N ANH TU N
Vi n tr ng Vi n Khoa h c t ch c nhà n c, B N i v ưở ướ
t qu ho t đ ng công v ph thu c ch y u vào ch t l ng đ i ngũế ế ượ
công ch c. Ch t l ng đ i ngũ công ch c đ c hình thành d a trên c ượ ượ ơ
s tiêu chu n công ch c ch u nh h ng c a các n i dung quy đ nh ưở
trong tiêu chu n công ch c. Trong ho t đ ng th c ti n, các c quan qu n công ơ
ch c đ u căn c vào tiêu chu n công ch c đ th c hi n vi c tuy n d ng, s
d ng, b nhi m, đánh giá, quy ho ch, đào t o, b i d ng và qu n lý công ch c. ưỡ
m t m c đ nh t đ nh th coi tiêu chu n công ch c là n n móng đ t o nên
nâng cao ch t l ng đ i ngũ công ch c. Trong quá trình th c hi n vi c ti p t c ượ ế
c i cách công v , công ch c, v n đ đ u tiên, r t quan tr ng không th xem
nh tiêu chu n công ch c. M t m t, đâym t trong các tiêu chí đo l ng ch t ườ
l ng đ i ngũ công ch c; m t khác, đó còn là nhân t t o nên hi u qu c a ti nượ ế
trình c i cách công v , công ch c. Tiêu chu n công ch c c b n t ng đ i n ơ ươ
đ nh, nh ng th thay đ i c n thi t ph i thay đ i khi yêu c u phát tri n kinh ư ế
t h i, yêu c u c i cách hành chính làm thay đ i n i dung ch t l ng ho tế ượ
đ ng công v .
K
Lu t cán b , công ch c m i đ c ban hành nh ng quy đ nh m i v ượ
ph ng th c qu n lý công v , công ch c. M t s nguyên t c qu n lý cán b , côngươ
ch c mang tính c i cách đã đ c th hi n t i Đi u 5 c a Lu t - đó là: “k t h p ượ ế
gi a tiêu chu n ch c danh, v trí vi c làm ch tiêu biên ch ”; “vi c s d ng, ế
đánh giá, phân lo i cán b , công ch c ph i d a trên ph m ch t chính tr , đ o đ c
năng l c thi hành công v ”. Bên c nh đó, Lu t quy đ nh vi c “Nhà n c ướ
chính sách đ phát hi n, thu hút, b i d ng, tr ng d ng đãi ng x ng đáng đ i ưỡ
v i ng i tài năng” (Đi u 6). Các quy đ nh này c a Lu t cán b , công ch c đã ườ
kh ng đ nh nh n m nh: vi c qu n công ch c ph i căn c vào tiêu chu n,
đ c bi t chú tr ng đ n năng l c, tài năng. N i dung này ph i th c hi n song song ế
v i xác đ nh v trí vi c làm g n v i ch tiêu biên ch . Đây là c s pháp lý quan ế ơ
tr ng đ Nhà n c ti p t c hoàn thi n th c hi n h th ng tiêu chu n công ướ ế
ch c. H n n a, yêu c u nâng cao ch t l ng đ i ngũ công ch c trong b i c nh ơ ượ
hi n nay đ t ra s c n thi t ph i kh n tr ng hoàn thi n h th ng tiêu chu n ế ươ
công ch c.
1. V tiêu chu n công ch c
Tiêu chu n công ch c bao g m tiêu chu n chung tiêu chu n c th . Tiêu
chu n chung là đi u ki n c n, mang tính ch t “c ng” b t c công dân nào
mu n tham gia công v đ u ph i h i đ . Tiêu chu n c th đi u ki n đ , g n
v i t ng v trí vi c làm c th . th hi n tính ch t, đ c đi m riêng c a ngành,
lĩnh v c và mang tính chuyên môn, nghi p v c th . Ng i đ c tuy n d ng vào ườ ượ
m i v trí công tác c th ho c b nhi m vào v trí lãnh đ o, qu n lý, bên c nh
tiêu chu n chung đ i v i công ch c, còn ph i đ t các tiêu chu n c th liên quan
đ n ng ch công ch c ho c ch c v t ng ng. Ngay t nh ng ngày đ u l pế ươ
n c, trong S c l nh 76/SL năm 1950 v Quy ch công ch c Vi t Nam do Chướ ế
t ch H Chí Minhban hành đã quy đ nh các tiêu chu n v công ch c. Sau đó, t
Pháp l nh cán b , công ch c năm 1998 cho đ n Lu t cán b , công ch c năm 2008 ế
đã quy đ nh nh ng tiêu chu n công ch c ph i đ t đ c. Đ n nay, theo quy ượ ế
đ nh c a Lu t cán b , công ch c, tiêu chu n chung đ i v i công ch c bao g m:
- Ph i công dân Vi t Nam, mang m t qu c t ch qu c t ch Vi t Nam.
Lu t qu c t ch năm 2008 đã s a đ i cho phép công dân Vi t Nam đ c ư
mang nhi u qu c t ch. Nh ng ho t đ ng công v m t ho t đ ng nhân danh ư
quy n l c nhà n c, th c thith a hành pháp lu t, b o v l i ích c a nhân dân, ướ
c a h i qu c gia. Công ch c ph i nghĩa v trung thành v i th ch chính ế
tr , v i Nhà n c. v y, nh t thi t công ch c Vi t Nam tham gia vào công v ướ ế
ph i là công dân Vi t Nam và ch mang m t qu c t ch là qu c t ch Vi t Nam. Lu t
không cho phép v a mang qu c t ch Vi t Nam v a mang thêm qu c t ch c a n c ướ
khác. Thông l tình hình chung các n c khác cũng v y, ng i đăng ký tuy n ướ ườ
d ng vào công ch c ch đ c phép mang m t qu c t ch c a n c đó. ư ướ
- Đ t đ tu i quy đ nh t đ 18 tu i tr lên. Đây cũng đi m m i trong
tuy n d ng công ch c. Tr c đây, pháp lu t quy đ nh tu i đăng d tuy n công ướ
ch c t đ 18 tu i đ n 40 tu i, m t s tr ng h p tu i d tuy n th cao ế ườ
h n nh ng không quá 45 tu i. Quy đ nh nh v y nh m b o v quy n l i choơ ư ư
nh ng ng i tham gia vào công ch c khi đ n tu i đ c ngh ch đ trong đi u ườ ế ư ế
ki n ch đ b o hi m h i tr c đây còn nh ng h n ch . Nh ng quy đ nh nh ế ướ ế ư ư
v y đã h n ch c h i c a công dân, không t o đi u ki n thu hút đ c ng i ế ơ ượ ườ
tài năng t khu v c t tham gia vào công v . Đ n nay, Lu t b o hi m h i năm ư ế
2008 đã có s a đ i, b sung, theo đó bên c nh hình th c b o hi m b t bu c, đã có
thêm hình th c b o hi m t nguy n. Do đó, Lu t cán b , công ch c ch quy đ nh
tu i tuy n d ng m c sàn-là t đ 18 tu i tr lên - không kh ng ch đ tu i ế
tuy n d ng m c tr n, mi n còn trong đ tu i lao đ ng. Đi u này nghĩa
n u còn trong đ tu i lao đ ng - d i 55 tu i v i n d i 60 tu i v i nam -ế ướ ướ
m i công dân có đ đi u ki n quy đ nh đ u có c h i tham gia vào công v . ơ
- Đ s c kh e công tác. Tiêu chu n này nhi u khi ch a đ c chú tr ng ư ượ
đúng m c th ng nh t trong cách hi u. Đây tiêu chu n nh ng đ ng th i cũng ư
đi u ki n đ tham gia công v . S c kh e không ch đ n thu n liên quan đ n ơ ế
m đau, b nh t t trong đó còn bao hàm c khía c nh tâm lý, tinh th n. Không
ai có th hoàn thành t t công v khi luôn tr ng thái không cân b ng v tâm lý
m t n đ nh v tinh th n. nhi u n c, ng i d tuy n công ch c khi n p h s ướ ườ ơ
d tuy n không ph i n p gi y khám s c kh e c a c quan y t . Ng i ta ch ơ ế ườ
ki m tra s c kh e đ i v i ng i đã trúng tuy n t k t qu qua các vòng thi ườ ế
tr c). Vi c ki m tra s c kh e đ c coi nh vòng cu i - thu c n i dung c a kỳướ ượ ư
tuy n d ng. N u không b o đ m s c kh e s không đ c tuy n d ng, m c dù có ế ượ
th đã trúng tuy n qua các vòng tr c. Quy đ nh nh th còn góp ph n gi m thi u ướ ư ế
th t c hành chính, gi y t ti t ki m th i gian c a nhi u ng i- đây cũng ế ườ
v n đ mà Vi t Nam th tham kh o. Trong quá trình tham gia công v , n u ế
không đ s c kh e t công ch c th xin thôi vi c ho c chuy n sang làm vi c
các khu v c khác phù h p.
- Ph i đ n t nguy n đăng d tuy n vào công ch c. Ch đ công v ơ ế
hi n nay c a nhi u n c v n theo ph ng th c thu n nh n. Ng i s d ng lao ướ ươ ườ
đ ng - Nhà n c - đ c quy n l a ch n ng i vào công ch c. Còn ng i d ướ ượ ườ ườ
tuy n m c nguy n v ng tuy n d ng nh ng th đ c ho c không đ c ư ượ ượ
to i nguy n. Nghĩa v quy n c a công ch c đã đ c pháp lu t quy đ nh. Công ư
dân nguy n v ng gia nh p vào công v thì khi vi t đ n đăng d tuy n (theo ế ơ
m u quy đ nh) chính m t s cam k t s th c hi n đ đúng các nghĩa v ế
quy n đó. v y, không nên hi u làm đ n đăng ch th t c c n ph i ơ
đ c coi là tiêu chu n đ đăng ký tuy n d ng.ượ
Bên c nh các tiêu chu n chung nói trên, căn c vào t ng ngành, t ng nh
v c c a ho t đ ng công v , ng i d tuy n vào công ch c ph i đ t đ c tiêu ườ ượ
chu n c th t ng ng v i m i v trí công tác. Đ b o đ m hi u qu c a ho t ươ
đ ng công v , m i công ch c ph i đ t đ c các yêu c u c th phù h p v i m i ư
v trí nh t đ nh. M i v trí th ng đ c xác đ nh t ng ng v i m t ng ch ch c ườ ượ ươ
danh ho c m t ch c v c th nh t đ nh. M i ng ch m i ch c v đ u quy
đ nh tiêu chu n v ph m ch t, trình đ , năng l c g n v i ch c trách, nhi m v c
th . N u ng i đ c b trí vào công v không đáp ng đ c tiêu chu n c a ế ườ ượ ượ
ng ch ho c ch c v qu n lý thì không th hoàn thành ch c trách, nhi m v c a v
trí đ m nhi m.
Lu t cán b , công ch c cũng quy đ nh m t s tr ng h p không đ c đăng ườ ượ
ký d tuy n vào công ch c, đó là:
- Không c t t i Vi t Nam. Quy đ nh này nh m b o đ m cho công ch cư
th th c hi n đ y đ các nghĩa v ch c trách c a mình. Th c t cho th y ế
không ai th làm vi c trong m t qu c gia l i không th ng trú t i qu c gia ườ
đó, h n n a đó l icông ch c. Các n c trên th gi i đ u quy đ nh nh v y đ iơ ướ ế ư
v i công ch c.
- M t ho c b h n ch năng l c hành vi dân s ; đang b truy c u trách ế
nhi m nh s ; đang ch p hành ho c đã ch p hành xong b n án, quy t đ nh v ế
hình s c a tòa án mà ch a đ c xóa án tích... ư ượ
Nh v y, theo các quy đ nh c a Lu t cán b , công ch c năm 2008, tiêuư
chu n công ch c đã nhi u đi m c b n đ c s a đ i đ đáp ng yêu c u c i ơ ư
cách ch đ công v , công ch c, phù h p v i các văn b n pháp lu t khác yêuế
c u phát tri n, h i nh p kinh t qu c t . Tuy nhiên, trong các tiêu chu n công ế ế
ch c nói trên thì các tiêu chu n c th m i đ c quy đ nh mang tính ch t khung ượ
ch a đ c quy đ nh chi ti t t i Lu t. do vì, trong th c t các tiêu chu nư ượ ế ế
c th (g m các ng ch công ch c và các ch c v qu n lý) có r t nhi u, không th
quy đ nh chi ti t trong Lu t đ c. v y, Qu c h i đã giao cho Chính ph trách ế ượ
nhi m quy đ nh chi ti t các tiêu chu n c th này. Đ tri n khai th c hi n có hi u ế
qu Lu t cán b , công ch c góp ph n nâng cao ch t l ng đ i ngũ công ch c, ượ
c n thi t ph i xây d ng, hoàn thi n b sung các tiêu chu n c th c a công ế
ch c.
2. Nh ng v n đ đ t ra đ i v i tiêu chu n c th c a công ch c
V tiêu chu n ng ch công ch c, t năm 1993 Nhà n c đã ban hành h ướ
th ng tiêu chu n ch c danh các ng ch công ch c, viên ch c. Quá trình th c hi n
đ n nay đã đ c trên 16 năm. Theo các Quy t đ nh s 78/2004/QĐ-BNV ngàyế ượ ế
03/11/2004; Quy t đ nh s 136/2005/QĐ-BNV ngày 19/12/2005 Quy t đ nh sế ế
73/2005/QĐ-BNV ngày 25/7/2005 c a B tr ng B N i v , hi n nay tiêu chu n ưở
ch c danh ng ch công ch c trong n n hành chính c a Vi t Nam 70 ng ch công
ch c bao g m t các ng ch cao c p tr xu ng cho đ n các ng ch nhân viên. ế
Trong đó, ng ch cao c p 11 ch c danh ng ch, ng ch chính 13 ch c danh
ng ch, ng ch chuyên viên t ng đ ng 16 ch c danh ng ch, ng ch cán s ươ ươ
t ng đ ng 12 ch c danh ng ch, ng ch nhân viên 18 ch c danh ng ch.ươ ươ
Đ i v i các ch c v qu n lý, ch tính t c p phòng thu c qu n, huy n tr lên đ n ế
các b , ngành khá nhi u ch c v khác nhau. Tuy nhiên, vi c quy đ nh tiêu
chu n cho các ch c v này ch a đ c đ y đ . Năm 2004, B tr ng B N i v ư ượ ưở
ban hành các Quy t đ nh s 82/2004/QĐ-BNV và Quy t đ nh s 83/2004/QĐ-BNVế ế
v tiêu chu n ch c v V tr ng thu c b , c quan ngang b , c quan thu c ưở ơ ơ
Chính ph ; Giám đ c s các ch c v t ng đ ng thu c y ban nhân dân t nh, ươ ươ
thành ph tr c thu c Trung ng. M t s b qu n ngành đã xây d ng ban ươ
hành m t s tiêu chu n ch c v C c tr ng, Tr ng ban ch c v t ng ưở ưở ươ
đ ng thu c T ng c c. ươ
Nhìn t ng th , bên c nh h th ng các ng ch ch c danh đã đ c ban hành ượ
t ng đ i đ y đ , h th ng các ch c v qu n trong các c quan hành chínhươ ơ
v n còn nhi u ch c v khác ch a tiêu chu n c th . Đi u đó d n đ n, khi ư ế
th c hi n vi c b nhi m, đ b t công ch c vào các ch c v qu n lý, các c quan ơ
có th m quy n th ng ch căn c vào các quy đ nh v tiêu chu n cán b nói chung ườ
do c quan th m quy n c a Đ ng quy đ nh ho c căn c thêm vào các tiêuơ
chu n V tr ng ho c Giám đ c s đ th c hi n xem xét b nhi m đ i v i Phó ưở
V tr ng ho c Phó giám đ c s . Th c tr ng này cho th y tiêu chu n c th c a ưở
công ch c hi n nay v n còn thi u, ch a đ đ ph c v cho công tác qu n lý. ế ư
Xét v n i dung, tiêu chu n các ng ch các ch c v qu n đ u đ c ượ
hình thành b i các tiêu chu n t th p đ n cao, do m c đ ph c t p yêu c u ế
công vi c c a t ng ch c v , ch c danh quy đ nh. K t c u c a tiêu chu n ng ch ế
công ch c hi n nay g m 3 ph n ch y u ch c trách, hi u bi t yêu c u trình ế ế
đ nh m xác đ nh n i dung ch c trách, kh i l ng ki n th c, tri th c, k năng ượ ế
m c đ đào t o c n ph i có. Tuy nhiên, qua th c hi n t năm 1993 đ n nay, h ế
th ng tiêu chu n ng ch công ch c đã b c l h n ch c n b sung s a đ i, ế
nh t n i dung quy đ nh liên quan đ n năng l c công ch c. th nh n th y, ế
tiêu chu n v trình đ đ c nh n m nh nh ng tiêu chu n v năng l c v n còn ượ ư
m nh t, ch a ràng ho c ch a đ c th hi n. K t c u c a tiêu chu n ch c v ư ư ượ ế
công ch c hi n đ c quy đ nh g m: v trí, ch c trách, nhi m v , ph m ch t, năng ượ
l c, hi u bi t trình đ . Trong đó, tiêu chu n các ch c v quy đ nh ch a th ế ư
hi n c th đ c các n i dung liên quan đ n ph m ch t, trình đ và năng l c. Bên ượ ế
c nh quy đ nh các tiêu chu n mang tính chung chung, tiêu chu n các ch c v qu n
lý nhìn chung là ch a đ y đ .ư