Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ
L I NÓI ĐUỜ Ầ
M i năm g n đây, th c ti n ki n trúc Hà N i đã đòi h i gi i ki nườ ầ ự ễ ế ộ ỏ ớ ế
trúc có ch t l ng ngh nghi p đi m i, và mu n hay không, càng s mấ ượ ề ệ ổ ớ ố ớ
càng t t, ph i ti p xúc v i ki n trúc các n c công nghi p phát tri n và cácố ả ế ớ ế ướ ệ ể
n c trong khu v c. Ki n trúc Hà N i đang đng tr c nh ng bi n đngướ ự ế ộ ứ ướ ữ ế ộ
l n c a m t th i đi m then ch t, c n có m t s đt bi n v ch t cũng nhớ ủ ộ ờ ể ố ầ ộ ự ộ ế ề ấ ư
v l ng, đi u đó khi n cho m i ki n trúc s B c Hà ph i cùng suy nghĩề ượ ề ế ỗ ế ư ắ ả
và đóng góp cho s đt bi n đó. Tính xã h i và tính c ng đng c a ki nự ộ ế ộ ộ ồ ủ ế
trúc Hà N i đang đt ra nh ng yêu c u m i. Ph n đu cho m t n n ki nộ ặ ữ ầ ớ ấ ấ ộ ề ế
trúc b n v ng, tr t t , thu n khi t, nhân đo, giàu hi u qu th giác là tráchề ữ ậ ự ầ ế ạ ệ ả ị
nhi m cao đp c a m i ng i chúng ta.ệ ẹ ủ ỗ ườ
Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ
N I DUNGỘ
I. Ki n trúc Hà N i sau 12 năm nhìn l iế ộ ạ
1. Ki n trúc Hà N i hi n nayế ộ ệ
Nh ng ai đã t ng xa Hà N i nhi u năm bây gi khi tr l i cái đpữ ừ ộ ề ờ ở ạ ậ
vào m t tr c tiên là t c đ xây dung d n d p và l ng ng i đông đo.ắ ướ ố ộ ồ ậ ượ ườ ả
Nhà c a m c lên nh n m sau c n m a và nhìn đâu cũng th y toàn ng iử ọ ư ấ ơ ư ấ ườ
là ng i. Đi vào Hà N i t b t c ng nào, đu nhìn th y các tuy n đngườ ộ ừ ấ ứ ả ề ấ ế ườ
m i m , r ng rãi, khang trang, nh ng nhà c a hai bên l i chen choc, l i raớ ở ộ ư ử ạ ồ
th t vào, h n đn, ki u th tr n h n là ki u thành ph l n, kéo dài hình nhụ ỗ ộ ể ị ấ ơ ể ố ớ ư
vô t n. Càng đi sâu vào thành ph cái sinh đng mà r i lo n đó c nh nhânậ ố ộ ố ạ ứ ư
lên d n. T đê Yên Ph nhìn xu ng, b H Tây dày đc nhà c a, khôngầ ừ ụ ố ờ ồ ặ ử
còn đâu m ng cây xanh m t ng. H G m thì có nguy c bi n thành cáiả ơ ưở ồ ươ ơ ế
ao con khi nhà cao t ng lan đn. Vi c chúng phá v c nh quan Hà N i làầ ế ệ ỡ ả ộ
m t h u qu đng nhiên, còn vi c m t vài công trình có đóng góp đcộ ậ ả ươ ệ ộ ượ
cho b m t thành ph hình nh ch là m t s tình c may m n. B ngộ ặ ố ư ỉ ộ ự ờ ắ ằ
ch ng là chính nh ng d án g p nhi u thu n l i và suôn s nh t trong vi cứ ữ ự ặ ề ậ ợ ẻ ấ ệ
xét duy t và c p gi y phép xây d ng đn khi đc th c thi r i l i làm x uệ ấ ấ ự ế ượ ự ồ ạ ấ
c nh quan nhi u nh t, ch ng h n nh cao c văn phòng 46 Lý Th ngả ề ấ ẳ ạ ư ố ườ
Ki t v i hình kh i c c m ch và ch t li u vô c m, hay công trình Tungệ ớ ố ụ ị ấ ệ ả
Shing Square dù n m khá xa H G m mà v n nhô lên thô thi n bên c nhằ ồ ươ ẫ ể ạ
y ban nhân dân thành ph . Trong khi đó, m t vài công trình khác đã t ng làủ ố ộ ừ
đ tài tranh cãi khá gay g t thì nay l i t ra đng đc trong lòng Hà N i.ề ắ ạ ỏ ứ ượ ộ
Ví d đi n hình là Cao c văn phòng 53 Quang Trung án ng t m nhìn su tụ ể ố ữ ầ ố
d c các tr c đng Quang Trung và Khâm Thiên, ho c là Hà N i Tower tọ ụ ườ ặ ộ ừ
xa đã hi n di n m t cách ch ng ch c trên đng Đi n Biên Ph và Tr nệ ệ ộ ữ ạ ườ ệ ủ ầ
Bình Tr ng. Cho dù còn đôi ch ch a th t tho đáng v chi ti t, songọ ỗ ư ậ ả ề ế
Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ
nh ng đóng góp c a chúng cho c nh quan Hà N i là r t n t ng và tíchữ ủ ả ộ ấ ấ ượ
c c. Có th k thêm khách s n Sakura góc công viên Lênin hay Lake Viewự ể ể ạ
Hotel đu d c đng Thanh Niên. Rõ ràng vi c xây d ng nhà cao t ng ầ ố ườ ệ ự ầ ở
Hà N i đang di n ra m t cách t do mà ch a h đc quy ho ch. Chúng taộ ễ ộ ự ư ề ượ ạ
có kinh nghi m c a khu v c H G m nên đã t ra th n tr ng h n đi v iệ ủ ự ồ ươ ỏ ậ ọ ơ ố ớ
khu v c Nhà hát l n khi kh ng ch chi u cao xây d ng d i 30m và b tự ớ ố ế ề ự ướ ắ
bu c theo phong cách c đi n. Song đi u đó ch c n nh ng ch a đ, vì haiộ ổ ể ề ỉ ầ ư ư ủ
công trình office bld 63 Lý Thái T và Opera Hotel t lúc còn đang thi côngổ ừ
đã t ra tranh ch p v i Nhà hát l n thành ph , t c là v i chính công trìnhỏ ấ ớ ớ ố ứ ớ
đc coi là ch đo c a khu v c – m t di s n ki n trúc h t s c tinh t vàượ ủ ạ ủ ự ộ ả ế ế ứ ế
quý báu c a Hà N i. ủ ộ
Thành ph là m t c th s ng. Xây d ng nhà cao t ng là m t ph ngố ộ ơ ể ố ự ầ ộ ươ
th c phát tri n đô th v n lên đ cao. T lâu chúng ta đu bi t đn nh nứ ể ị ươ ộ ừ ề ế ế ữ
mô hình đô th d ng lòng ch o và d ng bát úp mà đi v i Hà N i c hai môị ạ ả ạ ố ớ ộ ả
hình này đu t ra ch a th t phù h p. V m t lý thuy t, chúng ta mongề ỏ ư ậ ợ ề ặ ế
mu n phát tri n khu v c cao t ng ra ngo i vi, n i còn nhi u đt tr ng vàố ể ự ầ ạ ơ ề ấ ố
có đi u ki n t ch c m i các c u trúc h t ng, nh m b o t n trung tâmề ệ ổ ứ ớ ấ ạ ầ ằ ả ồ
ph c nh m t di s n ki n trúc t ng th . Song trên th c t các nhà đu tố ổ ư ộ ả ế ổ ể ự ế ầ ư
đu ch nh m đn khu v c trung tâm này, và các đn v có quy n s d ngể ỉ ắ ế ự ơ ị ề ử ụ
đt t i đây vì m i l i tr c m t trong cu c đua tìm đi tác đã t o c h iấ ạ ố ợ ướ ắ ộ ố ạ ơ ộ
cho nhà cao t ng m c lên trong vùng c m đa đó m t cách tràn lan và tầ ọ ấ ị ộ ự
phát. Cho nên Hà N i bây gi , nh m t ki n trúc s đã nói vui, là m t cáiộ ờ ư ộ ế ư ộ
ch o th ng l ch và b g m nh m t ng m ng. ả ủ ỗ ỗ ị ặ ấ ừ ả
2. Nh ng nguyên nhân ch quan và khách quan tác đng đn ki nữ ủ ộ ế ế
trúc Hà N i:ộ
Nh ng ti ng kêu gào vang lên y u t, l c lõng và vô d ng tr c th cữ ế ế ớ ạ ụ ướ ự
t xây d ng t, không th ch đi. Ng i có chút ki n th c v th m mế ự ồ ạ ể ờ ợ ườ ế ứ ề ẩ ỹ
Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ
c m th y có m t cái gì đó không n, nh ng ch b t l c, nhìn nhau l c đuả ấ ộ ổ ư ỉ ấ ự ắ ầ
ngao ngán vì ti ng nói c a h nh r i vào gi a sa m c! Các nhà làm kinh tế ủ ọ ư ơ ữ ạ ế
thì chua chát: “Đp mà ăn đc à! Thành ph ph i có càng nhi u nhà c aẹ ượ ố ả ề ử
càng t t”. H ch tr ng làm giàu lên đã, r i hãy nói đn th m m đô th .ố ọ ủ ươ ồ ế ẩ ỹ ị
Mà cũng th t khó x : Không đ dân t xây thì làm sao có thêm ch đ ậ ử ể ự ỗ ể ở
các khu t p th nay đã quá t i và xu ng c p nghiêm tr ng, t ng là n i kinhậ ể ả ố ấ ọ ừ ỗ
hoàng cho nhi u ng i. Chính ngu n đu t n c ngoài cho xây d ng đangề ườ ồ ầ ư ướ ự
t o nên b m t ph n vinh c a Hà N i. Không riêng gì Hà N i mà nay thìạ ộ ặ ồ ủ ộ ộ
c n c đang đi đu v i nh ng mâu thu n th i kinh t th tr ng, tri nả ướ ố ầ ớ ữ ẫ ờ ế ị ườ ể
khai trong m t n c nông nghi p ch a có đy đ c s , đnh ch , lu tộ ướ ệ ư ầ ủ ơ ở ị ế ậ
pháp làm n n t ng cho phát tri n kinh t theo l i m i. Hà N i làm sao thoátề ả ể ế ố ớ ộ
n i s ph n chung c a các th đô Đông – Nam Á khi bu c ph i m c a raổ ố ậ ủ ủ ộ ả ở ử
làm ăn v i th gi i, cái đc cái m t và các căn b nh c h u kèm theo nh pớ ế ớ ượ ấ ệ ố ữ ị
đ đô th hóa: m t d n di s n ki n trúc và c nh quan, ô nhi m môi tr ng,ộ ị ấ ầ ả ế ả ễ ườ
ách t c giao thông, h sâu ngăn cách giàu nghèo, n n nhà chu t, kinh tắ ố ạ ổ ộ ế
v a hè c a khu v c phi chính quy c a ng i nông thôn nh p c . ỉ ủ ự ủ ườ ậ ư
Cái gì r i cũng có cái giá ph i tr . Ki n trúc Hà N i th i đi m i đcồ ả ả ế ộ ờ ổ ớ ượ
nhi u th , nh ng cũng m t đi không ít. Trong th c t , Hà N i v n ch aề ứ ư ấ ự ế ộ ẫ ư
chuy n h n sang c ch th tr ng, c trong v n đ . Gánh n ng bao c pể ẳ ơ ế ị ườ ả ấ ề ở ặ ấ
v n còn duy trì cho khá nhi u gi i, nhi u ng i. Th i m c a, ng i dânẫ ề ớ ề ườ ờ ở ử ườ
bung ra, có cái sai, cái đúng. Nh ng ít ra nhi u ng i đã có ch kha khá.ư ề ườ ỗ
Nhà c a ch a đp, còn h n đn, nh ng đã tăng ti n nghi, khang trang h nử ư ẹ ỗ ộ ư ệ ơ
tr c. Nh ng đó ch là thi u s , đa s ng i có đng l ng c đnh v nướ ư ỉ ể ố ố ườ ồ ươ ố ị ẫ
còn r t v t v vì n n nhà . Hà N i đang là m t công tr ng xây d ng l n,ấ ấ ả ạ ở ộ ộ ườ ự ớ
v i đ d ng công trình hi n đi, s d ng nhi u k thu t, v t li u m iớ ủ ạ ệ ạ ử ụ ề ỹ ậ ậ ệ ớ
nh t. Ph i nhìn nh n r ng đu t n c ngoài cho xây d ng đang đem l iấ ả ậ ằ ầ ư ướ ự ạ
lu ng sinh khí m i, làm sôi n i h n ho t đng xây d ng Th đô. Tuyồ ớ ổ ẳ ạ ộ ự ở ủ
Ti u lu n tri t h cể ậ ế ọ
v y, bên c nh đó còn r t nhi u cái “ch a đc”, th m chí còn có th g i làậ ạ ấ ề ư ượ ậ ể ọ
m t mát, tr m tr ng nh t là vi c phá h y môi tr ng và s h n lo n trongấ ầ ọ ấ ệ ủ ườ ự ỗ ạ
nghành xây d ng. Hà N i còn n i ti ng v i “nhà chóp”. Nó lan đn c TPự ộ ổ ế ớ ế ả
H Chí Minh và các t nh. Tìm hi u lý do m i v l ra r ng kh i đu làồ ỉ ể ớ ỡ ẽ ằ ở ầ
ng i đi lao đng Đông Âu v , có ti n mà không có ch bèn t u m tườ ộ ở ề ề ỗ ở ậ ộ
kho nh đt còn r ngo i thành ho c quanh H Tây đ xây nhà. Trongả ấ ẻ ở ạ ặ ồ ể
đu h ch có hình nh sang tr ng c a các lâu đài th i Trung c Đông Âu,ầ ọ ỉ ả ọ ủ ờ ổ
v i mái nh n, mái c hành và c l châu mai. C th , h ra ki u cho nhàớ ọ ủ ả ỗ ứ ế ọ ể
th u xây d ng. Nay thì ki u nhà này cũng ít d n, nh ng Hà N i l i có m tầ ự ể ầ ư ộ ạ ộ
d ng chóp khác do n c ngoài thi t k , d ng lên nào mái chùa, đu đao,ạ ướ ế ế ự ầ
r ng ph ng, úp lên nóc nhà cao t ng. Khách s n Shareton còn làm c khuồ ượ ầ ạ ả
ti p tân, s nh l n ki u đình chùa, rõ ràng là không ăn nh p n i v i kh i caoế ả ớ ể ậ ổ ớ ố
t ng hi n đi đng sau. Th m m đô th còn là m t m nh đt hoang v ngầ ệ ạ ằ ẩ ỹ ị ộ ả ấ ắ
Hà N i, nói nh ki u KTS Nguy n Lu n.ở ộ ư ể ễ ậ
Hà N i đã t ng đi đu trong c n bi n đng nhà đt v a qua nên đã th yộ ừ ầ ơ ế ộ ấ ừ ấ
xu t hi n nh ng làng đô th n a quê n a t nh, v i ngõ xóm ngo n ngoèo,ấ ệ ữ ị ử ử ỉ ớ ằ
ch y theo các tr c l m i m , h u nh ch a trang b h t ng k thu t đôạ ụ ộ ớ ở ầ ư ư ị ạ ầ ỹ ậ
th . Các “xóm li u”, “ch cóc”, “ch ng i”, các ho t đng kinh t v a hèị ề ợ ợ ườ ạ ộ ế ỉ
có m t kh p n i. T c đ xây d ng l i quá d n d p, lu t l nhà đt ch aặ ắ ơ ố ộ ự ạ ồ ậ ậ ệ ấ ư
đy đ, quy ho ch ch a s n sàng. Đó m i ch là nh ng cái r i r m nhìnầ ủ ạ ư ẵ ớ ỉ ữ ố ắ
th y t bên ngoài. Nhìn l i th c l c nhân s quy ho ch đô th c a ta, ph iấ ừ ạ ự ự ự ạ ị ủ ả
công nh n r ng các cán b quy ho ch và qu n lý quy ho ch xây d ng ch aậ ằ ộ ạ ả ạ ự ư
qua th c hành bao nhiêu, ch đc đào t o theo bài b n cũ r t l c h u soự ỉ ượ ạ ả ấ ạ ậ
v i tình hình phát tri n m i, l i ch a t ng ph trách công trình quy mô l nớ ể ớ ạ ư ừ ụ ớ
– chi n tranh và cái nghèo trong m t th i gian dài đã h n ch s phát tri nế ộ ờ ạ ế ự ể
c a ngành ki n trúc, quy ho ch c a chúng ta. V m t này ta còn t t h u soủ ế ạ ủ ề ặ ụ ậ