BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
ĐỖ THỊ HƢỜNG
TÍNH TRỮ TÌNH
TRONG TRUYỆN NGẮN IVAN BUNIN
Chuyên ngành : Văn học nƣớc ngoài
Mã số : 9220242
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGỮ VĂN
HÀ NỘI, 2019
Công trình đƣợc hoàn thành tại:
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Đỗ Hải Phong
Phản biện 1: TSKH Phan Hồng Giang
Viện Văn hóa nghệ thuật Quốc gia Việt Nam
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Thị Mai Chanh
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Phản biện 3: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
Trường Đại học KHXHNV – Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận án sẽ đƣợc bảo vệ trƣớc Hội đồng chấm luận án cấp Trƣờng
họp tại Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
vào hồi …..giờ … ngày … tháng… năm…
Có thể tìm hiểu luận án tại thƣ viện:
- Thƣ viện Quốc Gia, Hà Nội
- Thƣ viện Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1. Đỗ Thị Hường (2016), “Từ Quý ông từ San Francisco đến, Những quả
táo Antonov và Say nắng nhìn về mô hình trần thuật trong truyện ngắn
của Ivan Bunin”, Tạp chí Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật, số 2
(42), tr.84-92.
2. Đỗ Thị Hường (2016), “Ivan Bunin trong văn học Nga Thế kỷ Bạc”, Tạp
chí Nghiên cứu Văn học, số 11 (537), tr.104-113.
3. Đỗ Thị Hường (2017), “Truyện ngắn Ivan Bunin từ góc nhìn văn hóa”,
Tạp chí Văn nghệ quân đội, số 7 (873), tr.106-110.
4. Đỗ Thị Hường (2018), “Nhận diện truyện ngắn Ivan Bunin trong truyện
ngắn Nga cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX”, Tạp chí Lý luận, phê bình
văn học, nghệ thuật, số 2, tr.111-118.
5. Đỗ Thị Hường (2018), “Tiểu nữ thần hay nhân vật nữ nổi loạn trong
truyện ngắn của Ivan Bunin”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 6 (408),
tr.84-87.
6. Đỗ Thị Hường (2019), “Cảm quan trữ tình trong truyện ngắn của Ivan
Bunin”, Tạp chí Nghiên cứu Văn học, số 1 (563), tr.77-91.
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
I.A. Bunin là nhà văn, nhà thơ Nga đầu tiên nhận giải Nobel Văn
học (1933). Được biết đến trước hết là một nhà thơ, nhưng giải Nobel trao
cho ông vì những sáng tác văn xuôi “kế tục truyền thống vĩ đại của kỷ
nguyên rực rỡ thế kỷ XIX ở những điểm khả thủ cho sự phát triển”, vì “tài
năng xuất chúng và siêu việt của riêng ông, nó làm nên dấu ấn của kiệt tác
cho văn nghiệp của ông” [Hallström P.(1933), “Award ceremony speech”].
Bunin trưởng thành trong giai đoạn “Phục Hưng” của văn chương
Nga – Thế kỷ Bạc với nhiều trường phái mới. Riêng ông vẫn trung thành
với chủ nghĩa hiện thực. Nhà văn “âm thầm” đổi mới nó bằng những kỹ
thuật và thủ pháp tự sự của “chủ nghĩa hiện đại”, gia thêm cho nó ấn tượng
và cảm xúc của một nhà thơ. Bởi vậy, các tác phẩm văn xuôi của ông, đặc
biệt là truyện ngắn giống như những bài thơ văn xuôi bề mặt thì nhẹ nhàng
thanh khiết nhưng lại chứa đựng “mạch ngầm trữ tình” bên trong. Chính
“mạch ngầm trữ tình” này khiến cho việc “tiếp cận” truyện ngắn của ông
không dễ dàng như thưởng thức chúng. Câu hỏi đặt ra ở đây là: Làm thế
nào để nổi bật cái hay, cái tài của nhà văn, làm thế nào để chỉ ra được chất
Bunin? Chúng tôi lựa chọn đề tài Tính trữ tình trong truyện ngắn của Ivan
Bunin vừa để bày tỏ tình yêu với văn học Nga và nhà văn Bunin, vừa để
gắng sức trả lời những câu hỏi khó khăn trên.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của chúng tôi trong luận án này là làm sáng
tỏ tính trữ tình trong truyện ngắn Ivan Bunin, từ khái niệm tính trữ tình cho
đến những yếu tố biểu hiện tính trữ tình trong truyện ngắn (cả những yếu tố
thuộc về nội dung tư tưởng và hình thức nghệ thuật); qua đó xác định mối
liên hệ của tính trữ tình với chiều sâu tư tưởng cũng như phong cách nghệ
2
thuật của nhà văn, xác định những đóng góp của Bunin cho sự phát triển
của văn học thế giới, cũng như tiếng vọng sáng tác của ông vào đời sống
văn học đương đại.
Để thực hiện được mục đích trên, chúng tôi đề ra những nhiệm vụ
cụ thể sau:
- Xác định những yếu tố tạo ấn tượng trữ tình trên bình diện tổ
chức ngôn từ, hình tượng sự vật như sự gia tăng xúc cảm, tăng cường nhạc
tính, thi vị hóa lời văn trong truyện ngắn Bunnin.
- Tìm hiểu đặc trưng biểu hiện của các dạng thức chủ thể trữ tình
(người kể chuyện, nhân vật) và những đối tượng chủ yếu khơi dậy xúc cảm
trữ tình trong truyện ngắn của Bunin; qua đó phần nào xác định cảm hứng
chủ đạo kết nối tác giả - nhân vật – người đọc trong tác phẩm.
- Làm sáng tỏ các mô thức thức cảm xúc – sự kiện, cũng như các
kiểu cốt truyện trữ tình trong tổ chức trần thuật của truyện ngắn Bunin; xác
định cảm thức bi hoài toát lên từ các truyện ngắn Bunin như nguồn mạch
trữ tình chủ yếu bắt nguồn từ cảm quan nghệ thuật của nhà văn; từ đó xác
định phong cách truyện ngắn trữ tình của nhà văn cũng như những đóng
góp của Bunin trong cách tân thể loại truyện ngắn.
3. Đối tƣợng, phạm vi tƣ liệu nghiên cứu
3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là truyện ngắn của nhà văn
Nga Ivan Bunin. Cụ thể hơn chúng tôi nghiên cứu tính trữ tình như một nét
đặc trưng cho phong cách truyện ngắn của nhà văn này.
3.2. Phạm vi tƣ liệu nghiên cứu
Suốt cuộc đời cầm bút, Bunin để lại 21 tập truyện ngắn và truyện
vừa. Trong đó chỉ có 34 truyện ngắn được dịch sang tiếng Việt. Trong luận