BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM
NGUYỄN THỊ LIÊN
TỐI ƯU HÓA H
Ệ THỐNG VẬN TẢI
GẠO XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
HẢI PHÒNG - 2017
BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM
NGUYỄN THỊ LIÊN
TỐI ƯU HÓA H
Ệ THỐNG VẬN TẢI
GẠO XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ
CHUYÊN NGÀNH: TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ VẬN TẢI
MÃ SỐ: 62840103.
Người hướng dẫn khoa học: 1. PGS. TS. Phạm Văn Cương
2. PGS. TS. Vũ Trụ Phi
HẢI PHÒNG - 2017
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC ........................................................................................................ i
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................... vi
LỜI CÁM ƠN ...............................................................................................vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU ...............................viii
DANH MỤC HÌNH VẼ VÀ ĐỒ THỊ .......................................................... ix
DANH MỤC CÁC BẢNG ...........................................................................xii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ............................................................................ .1
2. Mục đích nghiên cứu của đề tài . ............................................................... 5
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài ........................................... 6
4. Phương pháp nghiên cứu của đề tài ......................................................... 7
5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.................................................. 7
6. Kết quả đạt được và những điểm mới của đề tài luận án . ..................... 8
7. Kết cấu của đề tài luận án . ...................................................................... 10
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG VẬN TẢI VÀ TỐI
ƯU HÓA HỆ THỐNG VẬN TẢI GẠO XUẤT KHẨU
CỦA VIỆT NAM ........................................................... 11
1.1. Các khái niệm cơ bản về hệ thống vận tải ........................................... 11
1.1.1. Khái niệm hệ thống, vận tải hàng hóa và vận tải biển.............. 11
1.1.2. Khái niệm về hệ thống vận tải .................................................. 12
1.2. Khái niệm hệ thống vận tải gạo xuất khẩu của Việt Nam..................13
1.2.1. Khái niệm hệ thống vận tải gạo xuất khẩu............................................13
1.2.2. Đặc điểm của hàng gạo và vận tải hàng gạo.........................................17
1.3. Phân loại hệ thống vận tải hàng hóa ................................................... 17
1.3.1. Phân loại theo phương tiện vận tải .......................................... 18
1.3.2. Phân loại theo phạm vi phục vụ ............................................... 20
ii
1.4. Tối ưu hóa hệ thống vận tải hàng gạo xuất khẩu của Việt Nam ....... 20
1.4.1. Lý thuyết tối ưu hóa ................................................................. 21
1.4.2. Các dạng bài toán tối ưu trong vận tải biển ............................. 23
1.4.3. Bài toán tối ưu hóa hệ thống vận tải gạo xuất khẩu.................. 24
1.4.4. Các tham số cơ bản cấu thành hệ thống vận gạo xuất khẩu .....27
1.5. Kinh nghiệm về xuất khẩu gạo và hệ thống vận tải gạo xuất khẩu của
một số quốc gia ...................................................................................... 29
1.5.1. Vương quốc Thái Lan............................................................... 29
1.5.2. Cộng hòa Ấn Độ ....................................................................... 32
1.6. Kết luận chương 1.................................................................................. 42
CHƯƠNG 2. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VÀ LỰA CHỌN CÁC
THAM SỐ CƠ BẢN CHO HỆ THỐNG VẬN TẢI
GẠO XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM...................... 44
2.1. Phân tích khối lượng lúa gạo sản xuất và xuất khẩu của các khu vực
tại Việt Nam........................................................................................... 45
2.2. Phân tích và đánh giá khối lượng gạo xuất khẩu của các tỉnh đồng
bằng sông Cửu Long............................................................................. 48
2.3. Phân tích vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của khu vực đồng bằng
sông Cửu Long....................................................................................... 49
2.4. Phân tích và đánh giá hệ thống giao thông khu vực đồng bằng sông
Cửu Long ............................................................................................... 51
2.4.1. Đặc điểm hệ thống giao thông đường bộ.................................. 52
2.4.2. Đặc điểm hệ thống giao thông hàng không .............................. 52
2.4.3. Đặc điểm hệ thống giao thông đường biển............................... 52
2.4.4. Đặc điểm hệ thống giao thông đường thủy nội địa................... 53
2.5. Phân tích thực trạng hệ thống vận tải gạo xuất khẩu khu vực đồng
bằng sông Cửu Long............................................................................. 58
iii
2.5.1. Mô hình chuỗi cung ứng gạo xuất khẩu đồng bằng sông Cửu
Long........................................................................................ 58
2.5.2. Mô hình hệ thống vận tải gạo xuất khẩu tại khu vực đồng bằng
sông Cửu Long........................................................................ 61
2.5.3. Phân tích một số hạn chế về hệ thống vận tải gạo xuất khẩu
trong thời gian qua ………………………………………… 65
2.6. Phân tích, đánh giá và lựa chọn các tham số cơ bản cho hệ thống vận
tải gạo xuất khẩu của Việt Nam........................................................... 67
2.6.1. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Dự báo khối lượng
gạo xuất khẩu” đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 .......... 67
2.6.2. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Thị trường xuất khẩu
gạo”........................................................................................... 70
2.6.3. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Quốc gia nhập khẩu
gạo”........................................................................................... 74
2.6.4. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Tuyến luồng đường
thủy nội địa vận tải gạo xuất khẩu” .......................................... 79
2.6.5. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Phương tiện vận tải
gạo xuất khẩu” .......................................................................... 83
2.6.6. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Cảng xếp dỡ hàng gạo
xuất khẩu” ................................................................................ 89
2.6.7. Phân tích, đánh giá và lựa chọn tham số “Cước phí vận tải nội
địa và quốc tế” .......................................................................... 96
2.7. Kết luận chương 2.................................................................................. 97
CHƯƠNG 3. TỐI ƯU HÓA HỆ THỐNG VẬN TẢI GẠO
XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM ............................... 100
3.1. Dự báo tình hình cung, cầu gạo của Thế giới.................................... 100
3.1.1. Phân tích tình hình cung cầu gạo thế giới trong 10 năm qua
(2006 - 2015)................................................................................... 100
