ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
--------------
NGUYỄN THỊ CHINH
TRIẾT LÝ NHÂN SINH TRONG
TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU
TÓM TẮT
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Mã số: 60.22.03.01
Đà Nẵng - Năm 2019
Công trình được hoàn thành tại
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN NGỌC ÁNH
Phản biện 1: TS. Trần Hồng Lƣu
Phản biện 2: PGS.TS. Nguyễn Thế Tƣ
Luận văn đã được bảo vệ trước hội đồng chấm Luận văn
tốt nghiệp Thạc sĩ Triết học họp tại Trường Đại Học Kinh
Tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 24 tháng 08 năm 2019
Có thể tìm hiểu luận văn tại:
- Trung tâm thông tin – học liệu, Đại học Đà Nẵng
- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong suốt tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam, tư tưởng
nhân sinh về yêu thương, nhân nghĩa, về khát vọng tự do vươn tới
những điều tốt đẹp ... luôn là sợi chỉ đỏ gắn bó giữa người với người,
giúp dân tộc ta kề vai sát cánh bước qua bao thăng trầm của thời đại,
lúc chiến tranh cũng như khi hòa bình. Chúng ta từng tự hào khi đọc
những câu thơ của Nguyễn Trãi trong Bình Ngô đại cáo: "Đem đại
nghĩa để thắng hung tàn. Lấy chí nhân để thay cường bạo" hay xúc
động trước những lời nói dản dị và sâu sắc của Bác Hồ: "Dân ta có
một lòng nồng nàn yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của
ta" [22]. Suy cho cùng, sức mạnh của tinh thần đoàn kết, chính
nghĩa, yêu nước ấy đều xuất phát từ tình người mà ra, bởi có biết yêu
thương, biết căm giận, biết phải trái, biết đúng sai mới biết cư xử để
làm người. Chúng ta có cả kho tàng ca dao, dân ca, tục ngữ, thành
ngữ, truyện kể dân gian nhằm bồi dưỡng tâm hồn và trí tuệ con
người. Chúng ta cũng có rất nhiều những tác phẩm văn học ngợi ca
sức mạnh, tình yêu, ngợi ca sự công bằng, chân lý, đấu tranh cho tự
do, hạnh phúc. Trong số những tác phẩm đó không thể không nhắc
đến Truyện Kiều của Nguyễn Du. Bởi Truyện Kiều là tinh hoa văn
hóa dân tộc, là sự kết hợp tuyệt vời giữa ngôn ngữ, thể thơ dân tộc và
chứa đựng tâm hồn, tính cách của dân tộc Việt Nam. Nhà nghiên cứu
Phạm Quỳnh từng nói: "Một nước không thể không có quốc hoa,
Truyện Kiều là quốc hoa của ta. Một nước không thể không có quốc
túy, Truyện Kiều là quốc túy của ta. Một nước không thể không có
quốc hồn, Truyện Kiều là quốc hồn của ta" [32, tr.30]. Chưa một tác
phẩm nào từ trước tới giờ có thể phổ biến rộng rãi, thấm nhuần trong
lòng quần chúng nhân dân hơn Truyện Kiều. Bất kể tầng lớp vua
2
quan, trí thức hay nông dân lao động đều thuộc Kiều, ngâm Kiều như
một món ăn tinh thần không thể thiếu:
Người Nam thời ai ai cũng biết ngâm Kiều, kể Kiều, "lẩy"
Kiều để ứng dụng trong sự ngôn ngữ đời thường. Kẻ thông
minh hiểu cách thâm trầm, kẻ tầm thường hiểu cách thô thiển,
nhưng ngân nga lên thảy đều lấy làm vui tai, sướng miệng,
khoái trí, tỉnh hồn" [32, tr.34].
Sở dĩ Truyện Kiều đi vào lòng quốc dân bởi đằng sau cô Kiều
là cả một tấm lòng mà Nguyễn Du muốn gửi gắm. Đó là tấm lòng
yêu thương con người, trân trọng tài năng, đức hạnh của người phụ
nữ, căm ghét xã hội phong kiến bất công trà đạp lên con người, đồng
thời nói lên ước mơ về công lý, nhân quả báo ứng và sự giải phóng
con người khỏi những áp bức, bất công của chế độ xã hội ấy. Đây
cũng là tiếng lòng của quảng đại quần chúng nhân dân trong xã hội
phong kiến bao đời nay.
Trong Hội nghị Trung ương 9 khóa XI về xây dựng và phát
triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền
vững đất nước, Đảng ta đã khẳng định:
Chăm lo xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện,
trọng tâm là bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân
tộc, đạo đức, lối sống và nhân cách. Xây dựng và phát huy lối
sống "Mỗi người vì mọi người, mọi người vì mỗi người"; kết
hợp hài hòa tính tích cực cá nhân và tính tích cực xã hội; đề
cao trách nhiệm cá nhân đối với bản thân, gia đình và xã hội.
Khẳng định, tôn vinh cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao
thượng; nhân rộng các giá trị cao đẹp, nhân văn. Đấu tranh phê
phán, đẩy lùi cái xấu, cái ác, thấp hèn, lạc hậu; chống các quan
3
điểm, hành vi sai trái, tiêu cực ảnh hưởng xấu đến xây dựng
nền văn hóa, làm tha hóa con người. [51].
Chính vì vậy, cần tìm hiểu, phân tích và vận dụng tư tưởng
tích cực về nhân sinh quan trong các tác phẩm văn học nghệ thuật
nói chung, tác phẩm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du nói riêng nhằm
bồi dưỡng tâm hồn, tình cảm của mỗi một con người, biết phân biệt
phải trái, đúng sai. Từ đó khuyến khích con người làm việc thiện,
tránh xa việc ác, tự chịu trách nhiệm với những hành vi cá nhân …
góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp, lành mạnh hơn, hướng con
người đến giá trị chân - thiện - mỹ là việc làm hết sức cần thiết.
Với những lý do nêu trên, tác giả chọn đề tài: "Triết lý nhân
sinh trong Truyện Kiều của Nguyễn Du" để làm đề tài nghiên cứu
cho luận văn của mình.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu nội dung triết lý nhân sinh trong
Truyện Kiều, luận văn khẳng định những giá trị và hạn chế của tư
tưởng triết lý nhân sinh trong Truyện Kiều của Nguyễn Du và ý
nghĩa hiện thời của nó đối với xã hội hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn có nhiệm vụ sau đây:
- Nghiên cứu cơ sở hình thành tư tưởng triết lý nhân sinh của
Nguyễn Du.
- Trình bày nội dung triết lý nhân sinh trong "Truyện Kiều"
của Nguyễn Du
- Khẳng định những giá trị, hạn chế và ý nghĩa việc nghiên
cứu triết lý nhân sinh trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.