Trầm cảm, Lo âu, Căng thẳng ở học sinh THPT Hùng Vương Bình Dương: Nghiên cứu các yếu tố liên quan

Ngày nhận bài: 14-11-2024 / Ngày chấp nhận đăng bài: 16-12-2024 / Ngày đăng bài: 18-12-2024

*Tác giả liên hệ: Huỳnh Ngọc Vân Anh. Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam. E-mail:

hnvanhytcc@ump.edu.vn

80 https://www.tapchiyhoctphcm.vn

ISSN: 1859-1779

Nghiên cứu Y học

Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh;27(6):80-89

https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2024.06.11

Trầm cảm, lo âu, căng thẳng và các yếu tố liên quan ở

học sinh trường trung học phổ thông chuyên Hùng

Vương tỉnh Bình Dương

Phạm Thị Kim Tuyến1, Huỳnh Ngọc Vân Anh1,*, Tô Gia Kiên1

1Khoa Y Tế Công Cộng Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam

Tóm tắt

Mục tiêu: Xác định tỷ lệ trầm cảm, lo âu, căng thẳng và các yếu tố liên quan ở học sinh trường Trung học Phổ thông

(THPT) chuyên Hùng Vương tỉnh Bình Dương năm 2024.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên nhiều bậc

để chọn 662 học sinh. Bộ câu hỏi tự điền thu thập dữ liệu về đặc điểm cá nhân, gia đình, nhà trường, áp lực học tập

(ESSA), vận động thể lực (GPAQv2) và trầm cảm, lo âu, căng thẳng (DASS-21).

Kết quả: Tỷ lệ lo âu, trầm cảm, căng thẳng lần lượt là 70,5%, 58,5%, 54,4%. Có áp lực học tập vừa, nặng làm tăng tỷ lệ

trầm cảm lần lượt là 1,87 lần (KTC95%:1,47-2,40) và 2,68 lần (KTC95%:2,12-3,39), lo âu 1,35 lần (KTC95%:1,16-1,57) và

1,49 lần (KTC95%:1,29-1,72), căng thẳng 1,27 lần (KTC95%:1,01-1,61) và 2,22 lần (KTC95%:1,80-2,73). Tỷ lệ học sinh

trầm cảm cao hơn ở nhóm có mẹ không nghề nghiệp. Hạnh kiểm không tốt có lo âu cao hơn 1,41 lần (KTC95%:1,18-

1,65). Những học sinh sống ở ký túc xá hay nhà họ hàng có căng thẳng hơn 1,26 lần (KTC95%:1,04-1,52).

Kết luận: Học sinh cần cân bằng giữa học tập, giải trí và nghỉ ngơi. Gia đình, nhất là mẹ, nên lắng nghe, chia sẻ, hỗ trợ

trong giải tỏa vấn đề về tâm lý. Giáo viên và nhà trường thiết lập chương trình hỗ trợ tâm lý, tổ chức hoạt động ngoại

khóa và tăng kết nối xã hội để giảm áp lực. Đồng thời, tạo môi trường học tích cực, hỗ trợ tâm lý cho học sinh có hạnh

kiểm chưa tốt.

Từ khoá: sức khỏe vị thành niên; Depression-Anxiety-Stress Scale-21; áp lực học tập; vận động thể lực

Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh * Tập 27 * Số 6 * 2024

https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2024.06.11 https://www.tapchiyhoctphcm.vn

Abstract

DEPRESSION, ANXIETY, STRESS AND ASSOCIATED FACTORS AMONG

STUDENTS AT HUNG VUONG HIGH SCHOOL IN BINH DUONG PROVINCE

Pham Thi Kim Tuyen, Huynh Ngoc Van Anh, To Gia Kien

Objective: To determine the prevalence of depression, anxiety, stress and associated factors among students at Hung

Vuong High School in Binh Duong Province in 2024.

Methods: This cross-sectional study used multistage sampling to recruit 662 students. Data were collected using a

self-administered questionnaire consisting of personal characteristics, family characteristics, school characteristics,

and other components to assess education stress (ESSA), physical activity (GPAQv2) and depression, anxiety, stress

(DASS-21).

Results: The prevalence of anxiety, depression, and stress was 70.5%, 58.5%, and 54.4%, respectively. Academic

pressure was associated with depression, anxiety, and stress. Students whose “mother were employed” have had 0.84

times (95%CI:0.73-0.98), and “were businesswomen” hadve 0.78 times (95%CI:0.65-0.95), and those whose “mother

were workers” hadve 0.79 times (95%CI:0.65-0.95) more likely to haveodds of developing depression compared to

those with unemployed mother. Students with poor conduct were 1.41 times more likely to have anxiety compared to

those with good conduct (95%CI:1,18-1,65). Those who lived in dormitories or relatives’ houses were 1.26 times more

likely to have stress compared to their counterparts (95%CI:1,04-1,52).

Conclusion: Students need to balance study, recreation, and rest. Mothers and other family members should positively

listen, share and provide support to help address psychological issues. Teachers and schools should establish

psychological support programs and organize extracurricular activities and enhance social connections to reduce

academic pressure. Additionally, they should create a positive learning environment and provide psychological support

for students with poor conducts.

Keywords: adolescent health; Depression-Anxiety-Stress Scale-21; academic pressure; physical activity

1. ĐẶT VẤN ĐỀ

Sức khỏe tâm thần là một trong những nguyên nhân hàng

đầu gây ra tàn tật và tử vong, trong đó trầm cảm, lo âu và căng

thẳng là những rối loạn tâm thần phổ biến [1]. Tổ chức Y tế

thế giới (Word Health Organization-WHO) ước tính 10-20%

trẻ em và thanh thiếu niên trên toàn thế giới mắc các rối loạn

tâm thần liên quan đến trầm cảm, lo âu và căng thẳng, chiếm

16% gánh nặng bệnh tật và thương tật và một nửa khởi phát

rối loạn tâm thần trước năm 14 tuổi [2]. Theo báo cáo của Quỹ

Nhi Đồng Liên hợp quốc (UNICEF), 15-30% thanh thiếu niên

Việt Nam đang có vấn đề về sức khỏe tâm thần [3]. Khảo sát

tại một số trường học, tỷ lệ mắc rối loạn tâm thần ở thanh thiếu

niên ở Việt Nam vẫn còn cao. Tại Thanh Hóa, tỷ lệ rối loạn lo

âu, trầm cảm, căng thẳng là 49,0%, 43,6%, 41,7% [4]. Tại

Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) ghi nhận ở học sinh

67,9% có lo âu, 55,8% có trầm cảm, 50,2% có căng thẳng [5].

Trầm cảm, lo âu và căng thẳng gây ra nhiều tác động tiêu

cực đến sức khỏe, nhất là ở trẻ vị thành niên. Các nghiên cứu

cho thấy trầm cảm, lo âu, căng thẳng làm tăng nguy cơ mắc

các bệnh mạn tính, cô lập xã hội và tự gây hại cho bản thân

[1,6,7]. Ước tính có khoảng 62.000 trẻ vị thành niên chết trong

năm 2016 do tự làm hại bản thân [3]. Sự kém hiểu biết về các

vấn đề sức khỏe tâm thần, sự kỳ thị của xã hội, các dịch vụ và

nguồn lực hạn chế về khía cạnh sức khỏe tâm thần đã góp phần

khiến hầu hết những trẻ em có vấn đề sức khỏe tâm thần không

được điều trị hoặc hỗ trợ [3]. Điều này có tác động nghiêm

trọng đến sự phát triển, kết quả học tập và tiềm năng của trẻ

trong cuộc sống sau này, cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến

tự tử ở trẻ.

Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh * Tập 27 * Số 6* 2024

82 | https://www.tapchiyhoctphcm.vn https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2024.06.11

Trường trung học phổ thông (THPT) chuyên Hùng Vương,

tỉnh Bình Dương với nhiệm vụ đào tạo học sinh giỏi, yêu cầu

cường độ học tập cao và áp lực kỳ vọng lớn [8]. Trong nhiều

năm gần đây, đánh giá về sức khỏe tâm thần cho học sinh là

điều cần thiết trong chăm sóc sức khỏe học đường. Nghiên

cứu này được thực hiện để xác định tỷ lệ trầm cảm, lo âu, căng

thẳng và các yếu tố liên quan ở học sinh trường THPT chuyên

Hùng Vương, tỉnh Bình Dương. Kết quả nghiên cứu cung cấp

dữ liệu tham khảo giúp nhà trường xây dựng các biện pháp

giải quyết, nhằm nâng cao sức khỏe tinh thần cho học sinh.

2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

2.1. Đối tượng nghiên cứu

Học sinh (HS) trường trung học phổ thông chuyên Hùng

Vương, tỉnh Bình Dương.

2.1.1. Tiêu chuẩn chọn

Học sinh đang học tại trường có mặt tại thời điểm lấy mẫu

được mời tham gia nghiên cứu.

2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ

Học sinh đã tham gia nghiên cứu thử (pilot) không được

mời tham gia, các học sinh vắng mặt tại thời điểm thu thập

dữ liệu (do nghỉ ốm, chuyển trường, thôi học) không được

thu thập dữ liệu.

2.2. Phương pháp nghiên cứu

2.2.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu cắt ngang mô tả.

2.2.2. Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu

Nghiên cứu sử dụng công thức tính cỡ mẫu ước lượng một

tỷ lệ với tỷ lệ lo âu là 67,9%, trầm cảm là 55,8%, căng thẳng

là 50,2% dựa theo nghiên cứu của Võ Minh Đức [5]. Với xác

suất sai lầm loại 1 là 0,05, sai số biên của ước lượng là 0,05,

hệ số thiết kế là 1,5 và dự trù 10% học sinh từ chối tham gia

nghiên cứu, cỡ mẫu tối thiểu cần cho nghiên cứu là 642 HS.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu cụm nhiều

bậc. Trường THPT chuyên Hùng Vương có 848 học sinh (25

lớp), khối 10 có 278 học sinh (8 lớp); khối 11 có 305 học

sinh (9 lớp); khối 12 có 265 học sinh (8 lớp). Trung bình mỗi

lớp có 34 học sinh. Học sinh được phân tầng theo từng khối

lớp dựa trên tỷ lệ học sinh mỗi khối, sau đó áp dụng công

thức tính toán số lượng mẫu cần chọn ở mỗi tầng. Chọn ngẫu

nhiên đơn gồm 6 lớp 10, 7 lớp 11 và 8 lớp 12. Tất cả những

học sinh trong lớp được chọn, được mời tham gia nghiên cứu.

2.2.3. Công cụ và kỹ thuật thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ tháng 02/2024 đến tháng 04/2024

bằng bộ câu hỏi tự điền gồm đặc điểm cá nhân, gia đình, nhà

trường, áp lực học tập ESSA (Educational Stress scale for

Adolescents), vận động thể lực (Global physical actiity

questionnaire) và trầm cảm, lo âu, căng thẳng. Giá trị của

ESSA và GPAQv2 đã được minh họa trong nghiên cứu trước

đây [9-12]. Để kiểm soát sai lệch thông tin, bộ câu hỏi được

thiết kế rõ ràng, phù hợp với người tham gia nghiên cứu. Nếu

học sinh không hiễu rõ câu hỏi có thể liên hệ nghiên cứu viên

để được giải thích. Nghiên cứu viên kiểm tra tính đầy đủ của

các bộ câu hỏi để hạn chế tối đa các bộ câu hỏi bị thiếu dữ liệu.

Thang đo áp lực học tập (Educational Stress scale for

Adolescents-ESSA)

ESSA gồm 16 câu hỏi đánh giá 5 nội dung gồm: sự chán

nản trong học tập, khối lượng việc học, áp lực từ việc học, lo

lắng về điểm số và sự kì vọng của bản thân. Mỗi câu hỏi là

thang điểm từ mức 1 (hoàn toàn không đồng ý) cho đến 5

(hoàn toàn đồng ý). Tổng điểm của thang đo là 16-80 điểm.

Dựa trên tổng điểm thang đo, tình trạng áp lực học tập được

chia thành 03 nhóm: Nhẹ (từ 50 điểm trở xuống), trung bình

(51-58 điểm), nặng (từ 59 điểm trở lên). Thang đo ESSA

phiên bản tiếng Việt cũng đã được chuẩn hóa và kiểm định

trên đối tượng học sinh cấp 2 và cấp 3 tại Thành phố Hồ Chí

Minh năm 2015 với hệ số Cronbach’s Alpha được báo cáo là

0,83 [9].

Thang đo đánh giá về vận động thể lực (Global physical

activity questionnaire-GPAQv2)

Gồm 01 câu hỏi về thời gian tĩnh tại trong một tuần và 15

câu hỏi về 3 lĩnh vực: hoạt động gồm học tập và nghề nghiệp,

di chuyển và giải trí. Tổng cường độ vận động thể lực

(VĐTL) trong một tuần bằng tổng cường độ VĐTL trong 7

ngày vừa qua của 3 lĩnh vực hoạt động, từ đó phân loại thành

nhóm VĐTL đủ và thiếu VĐTL (<600 MET-phút/ tuần) theo

khuyến nghị của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). GPAQv2 có

độ tin cậy tốt (Kappa 0,67 đến 0,73; Spearman's rho 0,67 đến

0,81) và được dùng để đánh giá VĐTL tại Việt Nam [10].

Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh * Tập 27 * Số 6 * 2024

https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2024.06.11 https://www.tapchiyhoctphcm.vn

Thang đo đánh giá trầm cảm lo âu căng thẳng (Depression-

Anxiety-Stress Scale-21-DASS-21)

DASS-21 gồm 21 câu hỏi, đánh giá 3 vấn đề liên quan

đến sức khỏe tâm thần: trầm cảm (7 câu hỏi), lo âu (7 câu

hỏi) và căng thẳng (7 câu hỏi). Mỗi câu gồm 4 lựa chọn

tương ứng với điểm số từ 0 “không xảy ra” đến 3 “xảy ra rất

thường xuyên”. Kết quả đánh giá được phân loại thành:

không có rối loạn và 4 mức độ có rối loạn bao gồm nhẹ, vừa,

nặng và rất nặng riêng cho từng vấn đề. Đối tượng được xác

định là có trầm cảm khi tổng điểm thu được ≥10 điểm, có

lo âu ≥8 điểm, có căng thẳng ≥15 điểm. DASS-21 được

dùng rộng rãi trong các nghiên cứu đánh giá sức khỏe tinh

thần tại Việt Nam với tính giá trị và độ tin cậy tốt [13].

2.2.4. Nghiên cứu thử (pilot study)

Chọn ngẫu nhiên một lớp học trong số 25 lớp của trường,

lấy toàn bộ học sinh của một lớp 11 với tổng 34 học sinh.

Trong quá trình lấy mẫu, 4 học sinh không có mặt tại thời

điểm lấy mẫu nên đưa vào phân tích là 30 học sinh. Tuổi

trung bình của 30 học sinh là 17±0 tuổi, nữ chiếm 66,7%.

Học sinh là dân tộc Kinh và không có tôn giáo chiếm 96,3%

và 81,6%. Các em đều là học sinh khá giỏi và hạnh kiểm tốt

chiếm 99,0%. Tỷ lệ trầm cảm là 70%, lo âu là 80% và căng

thẳng là 56,7% với kết quả Cronbach’s Alpha lần lượt là

0,76; 0,63; 0,77.

2.2.5. Xử lý và phân tích dữ liệu

Dữ liệu sau khi thu thập được làm sạch và nhập vào máy

tính bằng phần mềm Epidata 4.6. Sử dụng phần mềm Stata

17.0 để phân tích dữ liệu. Thống kê mô tả trình bày dưới

dạng tần số và tỷ lệ phần trăm với biến số định tính. Đối với

biến số tuổi dùng trung bình, độ lệch chuẩn, biến VĐTL

dùng trung vị và khoảng tứ phân vị.

Hồi quy Poisson đơn biến được dùng để tính tỉ số tỷ lệ

hiện mắc PR với khoảng tin cậy 95% (KTC95%). Mô hình

hồi quy Poisson đa biến để kiểm soát các yếu tố tác động lên

mối liên quan với trầm cảm, lo âu, căng thẳng. Các yếu tố

liên quan có giá trị p≤0,2 trong phân tích đơn biến được đưa

vào phân tích đa biến, có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng p <0,05.

3. KẾT QUẢ

Trong tổng số 662 học sinh tham gia nghiên cứu, tỷ lệ học

sinh nữ (51,7%) tương đương với tỷ lệ nam (48,3%). Tuổi

trung bình học sinh là 17±0,8 tuổi, học sinh khối 12 chiếm

tỷ lệ cao nhất (38,1%). Học sinh là dân tộc Kinh và không có

tôn giáo chiếm lần lượt là 96,3% và 81,6%. Hơn phân nửa

học sinh có học lực giỏi và hạnh kiểm tốt. Khoảng 25,7%

học sinh thiếu vận động thể lực, họat động công việc chiếm

nhiều nhất 600 (0-1.680) MET/phút, hoạt động trong giải trí

360 (0-1.440) MET/phút và hoạt động trong di chuyển là

thấp nhất 0 (0-600) MET/phút, thời gian tĩnh tại của học sinh

là 240 phút/ngày.

Tỷ lệ học sinh có lo âu cao nhất chiếm 70,5%, kế đến là

trầm cảm (56,5%) và căng thẳng (54,4%). Tỷ lệ học sinh có

một vấn đề hoặc trầm cảm hoặc căng thẳng hoặc lo âu là

81,1%. Tỷ lệ học sinh có cả ba vấn đề sức khỏe tâm thần là

34%. Hình 1 trình bày dữ liệu về mức độ (không, nhẹ, vừa,

nặng và rất nặng) trầm cảm, lo âu và căng thẳng ở học sinh.

Hình 1. Mức độ trầm cảm, lo âu và căng thẳng ở học sinh trong mẫu nghiên cứu (n=662)

43.5

29.5

45.6

16.2

10.1

16.2

24.4

28.1

17.7

8.6

12.7

15.1

7.3 19.6

5.4

100

T R ẦM C ẢM LO ÂU C Ă N G T H ẲNG

TỶ LÊ (%)

Không Nhẹ Vừa Nặng Rất nặng

Tạp chí Y học Thành phố Hồ Chí Minh * Tập 27 * Số 6* 2024

84 | https://www.tapchiyhoctphcm.vn https://doi.org/10.32895/hcjm.m.2024.06.11

Bảng 1. Đặc điểm dân số, xã hội của học sinh trong mẫu nghiên cứu (n=662)

Đặc tính Tổng (n=662)

n (%)

Trầm cảm (n=374)

n (%)

Lo âu (n=467)

n (%)

Căng thẳng (n=360)

n (%)

Giới

Nữ 342 (51,7) 205 (59,9) 247 (72,2) 195 (57,0)

Nam 320 (48,3) 169 (52,8) 220 (68,8) 165 (51,6)

Khối lớp

Lớp 10 186 (28,1) 101 (54,3) 126 (67,7) 97 (52,1)

Lớp 11 222 (33,5) 131 (59,0) 150 (67,6) 119 (53,6)

Lớp 12 254 (38,4) 142 (55,9) 191 (75,2) 144 (56,7)

Hạnh kiểm

Tốt 656 (99,1) 370 (56,4) 461 (70,3) 356 (54,3)

Không tốt 6 (0,9) 4 (66,7) 6 (100,0) 4 (66,7)

Người sống cùng (Có)

Cha mẹ 625 (94,4) 355 (56,8) 439 (70,2) 340 (54,4)

Ông bà 144 (21,8) 75 (52,1) 101 (70,1) 75 (52,1)

Anh chị em 469 (70,9) 262 (55,9) 335 (71,4) 257 (54,8)

Khác 58 (8,8) 34 (58,6) 45 (77,6) 37 (63,8)

Trình độ học vấn cha

Trên THPT 364 (55,7) 208 (57,1) 261 (71,7) 196 (53,9)

THPT 229 (35,0) 125 (54,6) 163 (71,2) 127 (55,5)

Dưới THPT 61 (9,3) 40 (65,6) 37 (60,7) 33 (54,1)

Nghề nghiệp cha

Nhân viên, viên chức 221 (33,8) 128 (57,9) 159 (72,0) 114 (51,6)

Lao động tự do 156 (23,9) 84 (53,9) 100 (64,1) 85 (54,5)

Kinh doanh 138 (21,1) 74 (53,6) 101 (73,2) 73 (52,9)

Công nhân 116 (17,7) 72 (62,1) 84 (72,4) 70 (60,3)

Hưu trí/Thất nghiệp 23 (3,5) 15 (65,2) 17 (73,9) 14 (60,9)

Trình độ học vấn mẹ

Trên THPT 401 (60,9) 228 (56,9) 272 (67,8) 210 (52,4)

THPT 162 (24,6) 88 (54,3) 121 (74,7) 91 (56,2)

Dưới THPT 96 (14,5) 55 (57,3) 71 (74,0) 57 (59,4)

Nghề nghiệp mẹ

Không có việc làm 121 (18,3) 82 (67,8) 91 (75,2) 72 (59,5

Nhân viên, viên chức 249 (37,8) 139 (55,8) 176 (70,7) 131 (52,6)

Kinh doanh 122 (18,5) 60 (49,2) 84 (68,9) 63 (51,6)

Công nhân 90 (13,7) 46 (51,1) 60 (66,7) 48 (53,3)

Lao động tự do 77 (11,7) 44 (57,1) 53 (68,8) 44 (57,1)

Trầm cảm, lo âu, căng thẳng và các yếu tố liên quan ở học sinh trường trung học phổ thông chuyên Hùng Vương tỉnh Bình Dương

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi