ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH
____________________________
ISO 9001:2008
LÊ DIỂM MY
VĂN HÓA ỨNG XỬ
VỚI MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI
CỦA NGƯỜI KHMER NAM BỘ
QUA TỤC NGỮ
Chuyên ngành: VĂN HÓA HỌC
Mã số: 60310640
LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HÓA HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ HUỆ
TRÀ VINH, NĂM 2016
-1-
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Dân tộc Khmer là một dân tộc có vốn văn hóa phong
phú đa dạng; không chỉ thể hiện ở nghệ thuật kiến trúc độc
đáo của những ngôi chùa hay ở những phong tục, tín
ngưỡng, lễ hội mà nó còn thể hiện rất rõ qua văn học dân
gian. Trong đó tục ngữ Khmer là một thể loại hết sức phong
phú, nó phn ánh một cách toàn diện các mt sinh hoạt và
tư duy chung của nhân dân lao động như:những kinh
nghiệm trong sn xuất, li khuyên trong trong cách ứng x,
trong mối quan hệ gia đnh, những câu nói vđạo l, cách
sống ở đi, hay phê phán những bất công trong x hội,
những thói hư tật xấu của con ngưi… Tm hiểu tục ngữ
Khmer ta sẽ có một cái nhn sâu sắc và toàn diện hơn nét
văn hóa đc trưng của dân tộc này cũng như v tính cách,
nếp sống, cách ứng x của họ với cuộc sống. Là một dân
tộc mang đc điểm của cư dân nông nghiệp nên đi sống
của ngưi Khmer lúc nào cũng hòa hợp với thiên nhiên hòa
hợp với con ngưi. Từ thực tiễn đi sống văn hóa, đi sống
sinh hoạt và trong lao động sn xuất đ hnh thành nên
những cách ứng x của họ trong những hoàn cnh khác
nhau. Chính những cách ứng x đó đ được tái hiện rõ nét
trong những sáng tác dân gian mà cụ thể là những câu tục
ngữ của dân tộc.
Tục ngữ Khmer được hnh thành phát triển, lưu truyn
từ bao đi nay trở thành những cái hay cái đẹp của dân tộc
chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Chính v những
-2-
giá trị tốt đẹp ấy mà tục ngữ Khmer đ được nhiu nhà
nghiên cứu quan tâm và tm hiểu. Đ có những công trnh
nghiên cứu sâu v tục ngữ và l gii ở gốc độ văn hóa. Tuy
chiếm số lượng chưa nhiu nhưng có thể xem đó là những
bước tiến mới khá quan trọng trong việc nghiên cứu v tục
ngữ của ngưi Khmer ở những khía cạnh khác nhau để có
cái nhn toàn diện và sâu sắc hơn mối liên hệ giữa tục ngữ
và đi sống văn hóa dân tộc. Tuy vậy việc nghiên cứu v
văn hóa ứng x với môi trưng x hội của ngưi Khmer qua
tục ngữ vẫn chưa được tiến hành, do đó việc nghiên cứu sâu
v vấn đ này là một bước đi mới góp phần làm phong phú
thêm những nghiên cứu v tục ngữ Khmer Nam Bộ - nơi có
một kho tàng văn học dân gian rất phong phú và đa dạng.
V thế việc tm hiểu v văn hóa ứng x với môi trưng x
hội qua tục ngữ Khmer là một bước đi cần thiết do đó chúng
tôi chọn: “Văn hóa ứng xử với môi trường xã hội của người
Khmer Nam Bộ qua tục ngữ” để làm đ tài nghiên cứu.
2.Lịch sử nghiên cứu đề tài
Xét v tnh hnh nghiên cứu đ có nhiu tác gi
nghiên cứu v văn hóa ứng x như::
Tác phẩm “Cơ sở văn hóa Việt Nam” của Trần Ngọc
Thêm (tái bn năm 2000); Tác phẩm "Nghệ thuật ứng xử
của người Việt" tác gi Phạm Minh Tho (2003); Tác phẩm
“Tâm lý học ứng xử” do Nguyễn Thị Bừng chủ biên (Tái
bn năm 2007).
Xét v tnh hnh nghiên cứu đ có nhiu tác gi
nghiên cứu v ngưi Khmer Nam bộ và tục ngữ Khmer
Nam Bộ. Trước năm 1975, Tài liệu có thể xem là sớm
-3-
nhất v ngưi Khmer là quyển Chân Lạp Phong Thổ K
của Châu Đạt Quan. Ở Việt Nam ngưi Khmer cũng được
các học gi phía Nam nghiên cứu giới thiệu. Giai đoạn
này Lê Hương có nhiu công trnh nghiên cứu v ngưi
Khmer như: Sử liệu Phù Nam, Sử Cao Miên, Người Việt
gốc Miên…Trong đó tác phẩm Người Việt gốc Miên
(1969) đ mô t vlịch s, đi sống kinh tế x hội, văn
hóa, tín ngưỡng, tôn giáo và các phong tục tín ngưỡng của
ngưi Khmer bên cạnh đó tác phẩm có đ cập đến văn
học dân gian, trong đó có tục ngữ của ngưi Khmer nhưng
chỉ ở mức độ sơ lược.Từ sau năm 1975 đến nay đ có rất
nhiu công trnh nghiên cứu v tục ngữ Khmer như:
Thành ngữ, tục ngữ Khmer của Sơn Phước Hoan (1998),
Văn học dân gian Sóc Trăng (2002) do Chu Xuân Diên
chủ biên, Văn học dân gian Bạc Liêu (2005) do Chu Xuân
Diên chủ biên. Gần đây nhất là luận án tiến sĩ của Nguyễn
Thị Kiu Tiên “Đặc điểm tục ngữ Khmer ở Đồng Bằng
sông Cửu Long” (2014). Luận án là một công trnh nghiên
cứu sâu v tục ngữ Khmer, ở phần nội dung th tác gi
cũng đ đ cập đến vấn đứng x với môi trưng xhội
của ngưi Khmer qua tục ngữ, việc đ cập này nhằm mục
đích làm rõ những nh hưởng của dấu ấn địa hnh cư trú,
sn xuất và văn hóa đến nội dung tục ngữ Khmer.
Nhn chung qua những kho sát v những công trnh
nghiên cứu trên chúng tôi nhận thấy rằng các công trnh
nghiên cứu v ngưi Khmer, văn học dân gian Khmer nói
chung và tục ngữ Khmer nói riêng rất phong phú và đa dạng.
Tuy vậy việc nghiên cứu sâu v văn hóa ứng x với môi
-4-
trưng x hội của ngưi Khmer qua tục ngữ vẫn chưa được
tiến hành, do đó việc nghiên cứu sâu v vấn đ này là một
bước đi mới góp phần làm phong phú thêm những nghiên
cứu v tục ngữ Khmer.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu của luận văn là thông qua việc phân tích tục
ngữ để tm ra cách ứng x với môi trưng x hội của ngưi
Khmer. Bên cạnh đó, tm hiểu v sự biến đổi trong việc s
dụng tục ngữ trong đi sống hiện đại của ngưi Khmer.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thống kê các tài liệu v tục ngữ Khmer thể hiện văn
hóa ứng x từ trước đến nay.
Tiến hành phân tích các câu tục ngữ để làm rõ văn hóa
ứng x đối với môi trưng x hội của ngưi Khmer được
biểu hiện như thế nào.
Tiến hành điu tra x hội học để tm ra sự biến đổi
trong việc s dụng tục ngữ trong đi sống của ngưi Khmer
hiện nay.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng chính của luận văn là kho tàng tục ngữ
Khmer Nam Bộ. Trong luận văn này chủ yếu là nghiên
cứu những câu tục ngữ của ngưi Khmer phn ánh văn
hóa ứng x với môi trưng x hội của họ chứ không
chuyên sâu nghiên cứu các giá trị nghệ thuật, cách s
dụng ngôn ngữ.
Việc kho sát thu thập thông tin được chúng tôi tiến
hành trên địa bàn tỉnh Sóc Trăng và Trà Vinh.