1
I
Tö töôûng trieát hoïc Khổng Tử
Khổng Tử: (551 – 479 tr. CN)
-Người sáng lập ra trường phái Nho gia, nhà tư tưởng vĩ đại
của Trung Hoa thời kỳ cổ đại. Khổng Tử người làng Xương
Bình, huyện Khúc Phụ, tỉnh Sơn Đông (nước Lỗ trước đây), hạ
lưu sông Hoàng Hà. Bố là Thúc Lương Ngột, mẹ là Nhan Thị.
-Theo truyền thuyết, trước khi sinh ông, thân mẫu nằm mơ thấy
một con Kỳ Lân nhả một tờ ngọc thư có hàng chữ: “Con của
Thủy Tinh, nối ngôi nhà Chu đã suy, làm vua không ngai”,…
ông có 49 tướng quý.
- Năm 19 tuổi lập gia đình, 20 tuổi sinh con (Khổng Lý), 23
tuổi ly dị. Ông mất 18/2/479 tr. CN.
2
I
Tö töôûng trieát hoïc Khổng Tử
- Xuaân Thu – Chieán Quoác laø thôøi kyø suy taøn, tan raõ cuûa cheá ñoä
chieám höõu noâ leä vaø cheá ñoä sô kyø phong kieán baét ñaàu xuaát hieän.
Thôøi kyø naøy xaõ hoäi Trung Quoác ñaõ traûi qua thôøi kyø giao thôøi, töø
cheá ñoä toâng toäc chuyeån sang cheá ñoä gia tröôûng, giaù trò tö töôûng,
ñaïo ñöùc môùi coøn manh nha vaø ñang treân con ñöôøng xaùc laäp. Tình
traïng leã nghóa, cöông thöôøng ñaûo loän, ñaïo ñöùc suy ñoài, chö haàu noåi
leân chieám ngoâi thieân töû, ñaïi phu laán quyeàn chö haàu.
- Mạnh Tử: “ñaùnh nhau giaønh ñaát thì gieát ngöôøi thaây chaát ñaày
ñoàng, ñaùnh nhau giaønh thaønh thì gieát ngöôøi thaây chaát ñaày thaønh”,
ñaây laø thôøi kyø ñaát caùt nuoát thòt ngöôøi.
- Khổng Tử: “quaân baát quaân; thaàn baát thaàn; töû baát töû. Daãu ta coù
thoùc luùa, vaøng baïc ñaày kho lieäu coù ngoài im maø aên ñöôïc chaêng”.
3
I
Tö töôûng trieát hoïc Khổng Tử
1. Thuyết chính danh
Theo Khoång Töû thieân haï roái ren nguyeân nhaân cuûa noù baét nguoàn töø
söï sa ñoaï cuûa caùc theá löïc caàm quyeàn laøm cho “danh” khoâng ñöôïc
“chính”, töùc laø “danh” (tên gọi, địa vị, thứ bậc) khoâng phuø hôïp vôùi
“thöïc” (vieäc laøm, boån phaän, nghóa vuï). Vì vaäy ñeå khoâi phuïc laïi
traät töï xaõ hoäi, Khoång Töû chuû tröông thöïc hieän hoïc thuyeát “chính
danh”.
OÂng cho raèng: trong xaõ hoäi moãi vaät, moãi ngöôøi ñeàu coù moät coâng
duïng nhaát ñònh naèm trong moät moái quan heä nhaát ñònh, moãi vaät moãi
ngöôøi ñeàu coù moät ñòa vò nhaát ñònh vaø töông öùng vôùi noù laø moät danh
nhaát ñònh. Moãi danh ñeàu coù moät tieâu chuaån rieâng, vaät naøo, ngöôøi
naøo mang danh naøo phaûi ñöôïc thöïc hieän vaø thöïc hieän cho baèng
ñöôïc nhöõng tieâu chuaån cuûa danh ñoù, neáu khoâng phaûi goïi baèng
danh khaùc.
4
I
Tö töôûng trieát hoïc Khổng Tử
“chính laø laøm cho moïi vieäc ngay thaúng, coâng minh”, “vua cho ra
vua, toâi cho ra toâi, cha phaûi ra cha, con phaûi ra con”. “Neáu danh
baát chính thì lôøi noùi seõ khoâng ñuùng ñaén, lôøi noùi khoâng ñuùng ñaén thì
daãn tôùi vieäc laøm sai. Khi ñoù ngöôøi vôùi ngöôøi trong xaõ hoäi seõ khoâng
coøn kính troïng nhau, khoâng coøn hoaø khí, luaät phaùp loûng leûo vaø
ngöôøi daân seõ maát nôi troâng caäy nhôø vaû”, “daân khoâng coù choã troâng
caäy nhôø vaû thì daân seõ khoâng coøn tin ôû baäc caàm quyeàn, luùc ñoù duø
muoán hay khoâng xaõ taéc cuõng khoù traùnh beà suy suïp”.
Cho “chính danh” laø quan troïng nhaát, cho neân Khoång Töû chuû
tröông chia xaõ hoäi thaønh nhöõng quan heä - “nguõ luaân” : quaân thaàn;
phuï töû; phu phuï; huynh ñeä; baèng höõu. Mỗi quan hệ lại có tiêu chuẩn
riêng.
5
I
Tö töôûng trieát hoïc Khổng Tử
Khổng Tử nhaán maïnh quan heä vua – toâi vaø cha – con.
Vua – toâi chính laø quan heä nhaø nöôùc vôùi daân. Baäc cai trò
nhaø nöôùc caàm quyeàn phaûi duøng leã nghóa ñeå cai trò ñaát nöôùc, phaûi
bieát troïng duïng ngöôøi hieàn taøi ñöùc ñoä, nhaø caàm quyeàn phaûi töï
mình laøm ñieàu laønh, hoïc taäp, trau doài tri thöùc ñeå coù ñuû khaû naêng
nhaän chöùc ñoù hay khoâng, chöù ñöøng lo mình khoâng coù ñöôïc chöùc vò
aáy. Nhà cầm quyền phaûi ñaït ñöôïc nhaân ñaïo vaø thieân ñaïo.
Nhöõng yeâu caàu cuï theå ñoái vôùi vua?