Báo cáo khoa học
Đặc điểm sinh sản và sức sản xuất sữa của đàn bò
Holstein Friesian nuôi tại Công ty giống bò sữa Mộc
Châu – Sơn La
§Æc ®iÓm sinh s¶n vµ søc s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß Holstein
Friesian nu«i t¹i C«ng ty gièng bß s÷a Méc Ch©u – S¬n La
Reproductive performance and milk yield of Holstein Friesian cows in Moc Chau
dairy breeding company
Mai ThÞ Th¬m1
Summary
A survey was conducted to evaluate reproductive performance and milk yield of Holstein
Friesian cows in Moc Chau dairy breeding company. It was shown that during the period of 2000-
2004 dairy production of the Company quickly developed in terms of both cattle population and
cattle quality. Reproductive performance was improved as reflected by shortened open days and
calving intervals, and a low number of services per conception (1.56). Milk yield was also fairly
high (5142kg/305 day lactation). Infectious diseases were totally under control and the incidence of
blood parasites was only 1.74%. However, the incidences of internal medicine and obstetric diseases
were still high.
Keywords: Dairy cattle, Holstein Friesian, reproductive performance, milk yield
1. §Æt vÊn ®Ò
Méc Ch©u lµ n¬i cã nghÒ ch¨n nu«i bß s÷a sím h¬n c¸c vïng kh¸c trong n−íc. Tõ nh÷ng n¨m
70 cho ®Õn nay tuy ®· tr¶i qua nhiÒu th¨ng trÇm, song nu«i bß thuÇn Holstein Friesian ®· kh¼ng
®Þnh lµ phï hîp vµ lµ thÕ m¹nh cña vïng cho ngµnh nµy. C«ng ty Gièng bß s÷a Méc Ch©u ®· tæ
chøc l¹i s¶n xuÊt nh»m t¨ng hiÖu qu¶ cña ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y ®µn bß HF
thuÇn cña C«ng ty ®· kh«ng ngõng t¨ng c¶ vÒ sè l−îng vµ kh¶ n¨ng s¶n xuÊt, ®Æc biÖt lµ cung cÊp
con gièng cho c¸c vïng phô cËn vµ c¸c tØnh kh¸c gãp phÇn ®Èy m¹nh ch¨n nu«i bß s÷a cña n−íc ta.
Môc ®Ých cña nghiªn cøu nµy nh»m ®¸nh gi¸ søc s¶n xuÊt cña ®µn bß HF thuÇn ë C«ng ty
gièng bß s÷a Méc Ch©u - S¬n La lµm c¬ së cho viÖc ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a ë MiÒn B¾c nãi
riªng vµ c¶ n−íc nãi chung.
2. ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu1
Nghiªn cøu ®−îc tiÕn hµnh trªn ®µn bß Holstein Friesian thuÇn nu«i t¹i C«ng ty gièng bß s÷a
Méc Ch©u – S¬n La tõ th¸ng 1 ®Õn th¸ng 6 n¨m 2004.
Sè liÖu nghiªn cøu ®−îc thu thËp tõ sæ ghi chÐp theo dâi bß cña C«ng ty, c¸n bé kü thuËt, dÉn
tinh viªn vµ pháng vÊn trùc tiÕp 175 hé ch¨n nu«i. MÆt kh¸c ®µn bß ®−îc theo dâi trùc tiÕp trong
thêi gian tõ th¸ng 1 ®Õn th¸ng 6 n¨m 2004 trªn c¬ së lËp phiÕu ghi chÐp n¨ng suÊt s÷a hµng ngµy
cho tõng bß s÷a.
Sè liÖu ®−îc ph©n tÝch thèng kª b»ng ch−¬ng tr×nh Minitab 11 (1996)
3. KÕt qu¶ vµ th¶o luËn
3.1. T×nh h×nh ph¸t triÓn ®µn bß Holstein Friesian
C«ng ty gièng bß s÷a Méc Ch©u gåm 19 tr¹i ch¨n nu«i bß HF víi 536 hé ch¨n nu«i, hé Ýt nhÊt
nu«i 2 con vµ hé nhiÒu nhÊt nu«i tíi 46 con. Mçi hé ®−îc C«ng Ty giao quyÒn sö dông ®Êt l©u dµi
1 Khoa Ch¨n nu«i – Thó Y
190
®Ó trång c©y thøc ¨nvµ trång cá víi diÖn tÝch 2500m2/ 1bß. KÕt qu¶ vÒ tÝnh h×nh ch¨n nu«i bß s÷a
cña C«ng ty ®−îc thÓ hiÖn ë b¶ng 1.
B¶ng 1. T×nh h×nh ph¸t triÓn ®µn bß s÷a HF thuÇn qua c¸c n¨m
N¨m
Lo¹i bß
§¬n vÞ
tÝnh
1985 1990 1995 2000 2001 2003 2004
Tæng ®µn Con 2372 1369 1385 1453 1718 2206 2752
Bß c¸i sinh s¶n “ 932 945 968 1231 1540 1953
Bª 13 – 18 (th¸ng) “ 311 299 290 257 393 511
Bª SS -12 th¸ng “ 126 141 195 230 273 288
SS: S¬ sinh
KÕt qu¶ b¶ng trªn cho thÊy, sè l−îng bß s÷a n¨m 1990 gi¶m so víi n¨m 1985 lµ 57,67%. Nh−
vËy, trong 5 n¨m ®µn bß gi¶m ®¸ng kÓ, cø mçi n¨m gi¶m 11,54%. §©y lµ thêi kú n−íc ta ®ang
chuyÓn dÇn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, c¸c c¬ së ch¨n nu«i cña Nhµ n−íc, ®Æc biÖt lµ ch¨n nu«i bß
s÷a gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n. Thùc tÕ ®ã ®ßi hái ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a ph¶i chuyÓn ®æi theo h−íng
tù chñ s¶n xuÊt vµ kinh doanh. Tr¶i qua 5 n¨m tõ n¨m 1990 ®Õn n¨m 1995 ®µn bß gi÷ møc æn ®Þnh.
Giai ®o¹n tiÕp theo 1995 – 2000 ®µn bß cã xu h−íng t¨ng song kh«ng ®¸ng kÓ, mçi n¨m t¨ng trung
b×nh 0,98%. §Æc biÖt tõ n¨m 2000 ®Õn n¨m 2004 ®µn bß t¨ng rÊt nhanh, trong 4 n¨m t¨ng 89,40%
(trung b×nh hµng n¨m t¨ng 22,35%). Nh− vËy, chÝnh s¸ch ph¸t triÓn ch¨n nu«i bß s÷a cña ViÖt Nam
thêi k× 2001 – 2010 ®· t¹o ra b−íc ®ét ph¸ ®èi víi ngµnh ch¨n nu«i bß s÷a. C«ng ty ®· cÊp vèn vµ
quyÒn sö dông ®Êt l©u dµi cho c¸c hé ch¨n nu«i. C¸c hé ch¨n nu«i ®· m¹nh d¹n ®Çu t− mua bß,
trång cá vµ t¨ng c−êng c¸c biÖn ph¸p kü thuËt ch¨m sãc qu¶n lý, v× vËy ®µn bß t¨ng rÊt nhanh.
§µn bß c¸i sinh s¶n còng t¨ng dÇn qua c¸c n¨m, ®Æc biÖt tõ n¨m 2000 ®Õn 2004 t¨ng 201%.
3.2. §Æc ®iÓm sinh s¶n cña ®µn bß HF
Thêi gian phèi cã chöa sau khi ®Î
KÕt qu¶ ®iÒu tra cho thÊy, chØ tiªu nµy ë c¶ 3 ®éi ch¨n nu«i kh«ng cã sù sai kh¸c thèng kª
(P>0,05), song cã sù dao ®éng lín (Cv = 47,59-57,46%), bëi chØ tiªu nµy phô thuéc vµo rÊt nhiÒu
yÕu tè, trong ®ã chñ yÕu lµ dinh d−ìng, kü thuËt ph¸t hiÖn gia sóc ®éng dôc vµ tr×nh ®é phèi gièng.
B¶ng 2. Thêi gian phèi cã chöa sau khi ®Î (ngµy)
Tham sè thèng kª
Khu vùc
n
X ± SE Cv (%) Min Max
§éi 19/5 148 109,66 ±4,98 52,29 33 301
§éi 70 97 107,97 ±5,51 47,59 33 262
§éi ch¨n nu«i 2 93 117,84 ±7,20 57,46 34 288
Trung b×nh 111,43 ±6,27
Thêi gian phèi gièng cã chöa sau khi ®Î cña ®µn bß s÷a HF thuÇn nu«i ë Méc Ch©u kh¸ hîp lý
nªn ®· ®¸p øng ®Æc ®iÓm sinh lý, sinh s¶n vµ tiÕt s÷a cña bß s÷a. Tuy nhiªn kÕt qu¶ nµy cßn thÊp
h¬n so víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ph¹m Ngäc ThiÖp (2003) trªn ®µn bß HF ë L©m §ång (88,30
ngµy víi Cv = 45,09%)
Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î
Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î cña ®µn bß s÷a ë 3 ®éi ch¨n nu«i ®¹t 395,85 ngµy (13,19 th¸ng),
trong ®ã ®µn bß nu«i ë ®éi 19/5 cã kho¶ng c¸ch gi÷a 2 løa ®Î ng¾n nhÊt 381,89 ngµy (12,73 th¸ng).
Tuy nhiªn, gi÷a 3 ®éi ch¨n nu«i kh«ng cã sù sai kh¸c thèng kª (P>0,05) vÒ chØ tiªu nµy.
191
Kho¶ng c¸ch gi÷a 2 løa ®Î cña ®µn bß HF thuÇn nu«i ë Méc Ch©u dµi h¬n ®µn bß HF thuÇn
nu«i ë L©m §ång (376,44 ngµy) khi so s¸nh víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ph¹m Ngäc ThiÖp (2003)
vµ t−¬ng ®−¬ng víi kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Mai ThÞ Th¬m (2001) trªn ®µn bß HF nu«i t¹i Hµ Néi
(399,8 ngµy)
B¶ng 3. Kho¶ng c¸ch gi÷a hai løa ®Î (ngµy)
Tham sè thèng kª
Khu vùc n
X ± SE Cv (%) Min Max
§éi 19/5 37 381,89 ± 7,67 12,21 318 586
§éi 70 22 401,50 ±10,00 11,71 338 547
§éi ch¨n nu«i 2 32 408,10 ± 11,70 16,17 316 567
Trung b×nh 395,85 ± 9,65 13,36 324 566
HÖ sè phèi, tû lÖ ®Î vµ tû lÖ s¶y thai
KÕt qu¶ cho thÊy, hÖ sè phèi gièng ë ®µn bß HF ®¹t t−¬ng ®èi tèt vµ kh«ng cã sù sai kh¸c gi÷a
c¸c ®éi ch¨n nu«i (P>0,05). HiÖn nay chØ tiªu nµy cña ®µn bß s÷a ë n−íc ta cßn kh¸ cao vµ cã sù dao
®éng rÊt lín (1,5 - >2 lÇn). KÕt qu¶ nµy ®· ph¶n ¸nh ®−îc møc ®é nu«i d−ìng còng nh− kü thuËt
ph¸t hiÖn vµ phèi gièng cho ®µn bß cña c¸c ®éi ch¨n nu«i ®¹t kh¸ tèt.
KÕt qu¶ b¶ng 4 còng cho thÊy, tû lÖ s¶y thai, ®Î non vÉn cßn chiÕm mét tû lÖ t−¬ng ®èi cao.
§iÒu nµy ®ßi hái viÖc nu«i d−ìng, ch¨m sãc bß s¾p ®Î cÇn ®−îc chó träng h¬n ®Ó h¹n chÕ tû lÖ bß
s¶y thai, ®Î non.
B¶ng 4. Mét sè chØ tiªu sinh s¶n
Tû lÖ say thai, ®Î non
ChØ tiªu
Khu vùc
HÖ sè phèi Sè l−îng
bß ®Î
Sè bß s¶y thai,
®Î non
Tû lÖ(%)
§éi 19/5 1,57 124 15 12,09
§éi 70 1,51 89 6 6,74
§éi CN2 1,60 83 13 15,66
Trung b×nh 1,56
Nh×n chung kÕt qu¶ vÒ kh¶ n¨ng sinh s¶n cña ®µn bß HF thuÇn nu«i ë Méc Ch©u- S¬n La ®¹t
t−¬ng ®èi tèt.
3.3. Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt s÷a cña ®µn bß HF
S¶n l−îng s÷a chu kú cho s÷a 305 ngµy
Kh¶o s¸t 112 bß ®ang khai th¸c s÷a cho thÊy 50% sè bß cã s¶n l−îng s÷a trong chu kú 305 ngµy
®¹t trªn 5000 kg vµ sè bß ®¹t trªn 7000kg, chiÕm gÇn 10%. Nh− vËy, s¶n l−îng s÷a/ 305 ngµy cña
®µn bß HF nu«i t¹i Méc ch©u cao h¬n bß cïng gièng nu«i t¹i L©m §ång vµ Hµ Néi, khi so s¸nh víi
kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Ph¹m Ngäc ThiÖp (2003) vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña Mai ThÞ Th¬m (2001).
B¶ng 5. S¶n l−îng s÷a trªn chu kú cho s÷a 305 ngµy
S¶n l−îng s÷a/305 ngµy(kg) n Tû lÖ(%) X ± SE Cv(%)
<3000 3 0,89
2583,0 ± 152,0 10,18
3001 – 4000 23 20,54 3697,2 ± 50,2 16,55
4001 – 5000 32 28,52 4553,6 ± 54,7 15,22
5001 – 6000 27 24,11 5512,5 ± 62,8 14,95
6001 – 7000 19 16,96 6597,9 ± 48,2 13,18
>7000 8 8,98
7640,0 ± 208,0 17,68
112 100,00
5142,0 ± 122,0
192