Báo cáo khoa học:
Đánh giá hiện trạng nuôi trồng thủy sản
tại trại cá Tr-ờng đại học Nông nghiệp I, Hà Nội
§¸nh gi¸ hiÖn tr¹ng nu«i trång thñy s¶n
t¹i tr¹i c¸ Tr−êng ®¹i häc N«ng nghiÖp I, Hµ Néi
Survey on aquaculture status at fish pond in Hanoi Agricultural University
NguyÔn ThÞ L−¬ng Hång1, Lª V¨n Lnh1,
Lª Huúnh Thanh Ph−¬ng2, §Æng Thuý Nhung1
SUMMARY
A survey on status of aquaculture in two years (2004-2005) at Hanoi Agricultural University
(HAU) was conducted. Total fish farm covers an area of 15 ha, in which 14.8 ha are currently
used for rearing fish (98.67%). The HAU fish culture farm is a small scale farm and employs a
semi-intensive culture system. The fishes are a mixture of several species in a polyculture
system, such as common carp, mud carp, silver carp, tilapia and grass carp. This system is
suitable with semi-intensive culture system of fish farm of HAU. Natural grasses, vegetables,
cereal grand, commercial feed, manure are often used by the fish farm.
Key words: small scale, semi-intensive culture system, polyculture system
I. §ÆT VÊN §Ò
Tr¹i c¸ Tr−êng víi tæng diÖn tÝch 15ha
nh−ng trong thêi gian qua ch−a ®−îc ®Çu t−
®óng møc vµ sö dông cã hiÖu qu¶ nªn ch−a
x©y dùng ®−îc m« h×nh tham quan, häc tËp
vµ nghiªn cøu cña gi¸o viªn, sinh viªn ngµnh
NTTS. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, do yªu cÇu
ph¸t triÓn vÒ NTTS ngµy cµng t¨ng cña ®Êt
n−íc, viÖc ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé cã tr×nh ®é
chuyªn s©u vÒ NTTS ë khu vùc phÝa B¾c ViÖt
Nam trë thµnh mét yªu cÇu cÇn thiÕt. XuÊt
ph¸t tõ nhu cÇu ®µo t¹o sinh viªn vÒ NTTS,
Bé m«n NTTS ®E ®−îc t¸i thµnh lËp n¨m
2003. §Ó cã ®Þa ®iÓm nghiªn cøu cho c¸n bé
gi¸o viªn, n¬i häc tËp cho sinh viªn ngµnh
NTTS, ®−îc sù gióp ®ì cña Khoa CNTY vµ
Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I, b−íc ®Çu
chóng t«i ®¸nh gi¸ l¹i hiÖn tr¹ng nu«i trång
thñy s¶n t¹i Tr¹i c¸ Tr−êng, trªn c¬ së ®ã
Khoa sÏ tiÕn hµnh quy ho¹ch, x©y dùng vµ
ph¸t triÓn Tr¹i c¸ trong nh÷ng n¨m tíi.
2. NéI DUNG Vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N
CøU
Nghiªn cøu ®−îc tiÕn hµnh t¹i Tr¹i c¸ cña
Tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I- Hµ Néi tõ
5/2004 - 12/2005.
TiÕn hµnh pháng vÊn c¸c hé thùc hiÖn
hîp ®ång liªn kÕt nu«i c¸ t¹i Tr¹i kÕt hîp víi
c¸c phiÕu ®iÒu tra ®E chuÈn bÞ s½n vÒ quy m«,
tiÒm n¨ng sö dông diÖn tÝch mÆt n−íc nu«i c¸
vµ t×nh h×nh ¸p dông kü thuËt trong nu«i c¸.
Sè liÖu diÖn tÝch c¸c ao cña Tr¹i ®−îc thu thËp
dùa vµo hîp ®ång liªn kÕt cña c¸c hé. Sè liÖu
thu thËp ®−îc xö lý theo ph−¬ng ph¸p thèng
kª sinh häc trªn phÇn mÒm Microsoft Excel vµ
Minitab 14.
1
Khoa Ch¨n nu«i Thó y, §¹i häc N«ng nghiÖp I.
2
Phßng QLKH & HTQT, §¹i häc N«ng nghiÖp I.
B¶ng 1. T×nh h×nh sö dông DT mÆt n−íc nu«i c¸ t¹i Tr¹i c¸ n¨m 2004 -2005
Tæng DT cã kh¶
n¨ng nu«i c¸
DT mÆt n−íc ®ã
nu«i c¸
DT mặt n−íc
ch−a nu«i c¸
DT mÆt n−íc bÞ «
nhiÔm
Lo¹i h×nh mÆt
n−íc DT
(ha)
C¬ cÊu
(%)
DT
(ha)
C¬ cÊu
(%)
DT
(ha)
C¬ cÊu
(%)
DT
(ha)
C¬ cÊu
(%)
Tû lÖ sö dông
so víi kh¶
n¨ng (%)
Ao, ®Çm, hå nhá 13,35 89,00 13,35 89,83 0 0 0 0 100,00
Ruéng tròng 1,45 9,67 1,35 9,10 0,10 66,67 0 0 93,10
Kªnh m−¬ng 0,20 1,33 0,15 1,07 0,05 33,33 0 0 75,00
Tæng 15,00 100 14,85 100 0,15 100,00
0 0 98,67
3. KÕT QU¶ NGHI£N CøU
3.1 KÕt qu¶ kh¶o s¸t quy m« ch¨n nu«i vµ
t×nh h×nh sö dông diÖn tÝch nu«i c¸ t¹i Tr¹i
DiÖn tÝch c¸c lo¹i h×nh mÆt n−íc t¹i Tr¹i
trong 2 n¨m 2004 vµ 2005 lµ 13,35 ha, chiÕm
89,0% tæng diÖn tÝch mÆt n−íc (b¶ng 1). ViÖc
tËn dông phÇn diÖn tÝch trªn ®E ®−îc c¸c hé
cña Tr¹i sö dông triÖt ®Ó ®Ó nu«i c¸ víi
13,35 ha, chiÕm tû lÖ so víi tiÒm n¨ng ao,
®Çm, hå nhá lµ 100%. NÕu so víi c¶ n−íc
trong 2 n¨m 2000 - 2001, tû lÖ nµy chØ t−¬ng
øng lµ 78,85% vµ 70,32% (Ph¹m TuyÕt
Nhung, 2004) thÊp h¬n rÊt nhiÒu so víi c¸c
ao c¸ cña Tr¹i. Nh− vËy, víi tæng diÖn tÝch
tiÒm n¨ng nu«i c¸ lµ 15 ha (kÓ c¶ diÖn tÝch
ruéng tròng), c¸c hé ®E tËn dông ®−îc 14,85
ha ®Ó nu«i c¸, chiÕm tû lÖ 98,67%. NÕu so
víi cn−íc trong 2 n¨m 2000 - 2001, tû lÖ
nµy chØ t−¬ng øng lµ 78,85% vµ 70,32% cña
Ph¹m TuyÕt Nhung (2004) do ®ã thÊp h¬n
rÊt nhiÒu so víi cña Tr¹i.
Tuy nhiªn, Tr¹i cÇn cã nh÷ng ph−¬ng ¸n
thiÕt thùc ®Ó n©ng cao h¬n n÷a tû lÖ sö dông
c¸c lo¹i h×nh mÆt n−íc cña m×nh, tõng b−íc
ph¸t triÓn ch¨n nu«i c¸ mét c¸ch cã hiÖu qu¶
vµ bÒn v÷ng.
3.2. MËt ®é th¶ vµ tû lÖ th¶ c¸c loµi c¸ nu«i chñ yÕu t¹i Tr¹i
B¶ng 2. Tû lÖ ghÐp vµ mËt ®é th¶ c¸c loµi c¸ nu«i chñ yÕu t¹i Tr¹i c¸
Ao theo dâi
Ao 1 (165m
2
) Ao 2 (150m
2
) Ao 3 (198m
2
)
Loµi c¸ nu«i Số c¸
(con) Tỷ lệ (%)
Mật ñộ
(con/m
2
)
Số c¸
(con)
Tỷ lệ
(%)
Mật ñộ
(con/m
2
)
Số c¸
(con) Tỷ lệ (%)
Mật ñộ
(con/m
2
)
R« Phi 50 7,70 0,30 265 44,20 1,77 72 10,28 0,36
MÌ trắng 128 19,75 0,76 170 28,30 1,13 350 50,00 1,77
Trắm cỏ 324 50,00 1,96 30 5,00 0,20 20 2,86 0,10
Tr«i Việt 90 13,90 0,57 66 11,00 0,44 35 5,00 0,18
Tr«i Ấn ðộ 0 0,00 0,00 0 0,00 0,00 140 20,00 0,70
ChÐp 30 4,65 0,18 39 6,50 0,26 49 7,00 0,30
MÌ hoa 26 4,00 0,16 30 6,00 0,20 34 4,86 0,17
Tổng 648 100,00 - 600 100,00
- 700 100,00 -
C¸c loµi c¸ nu«i chñ yÕu cña c¸c hé d©n ë
Tr¹i lµ mÌ tr¾ng, r« Phi vµ tr¾m cá ®Òu ®−îc th¶
víi mËt ®é cao, trong ®ã mËt ®é cao nhÊt lµ
1,96 con/m2 (b¶ng 2). MËt ®é th¶ nµy phï hîp
víi ph−¬ng thøc nu«i b¸n th©m canh cña Tr¹i
nh−ng thÊp h¬n so víi mËt ®é th¶ 2 - 3 con/m2
b¸n th©m canh cña §oµn Quang Söu (2002).
C¸c loµi c¸ ®−îc ghÐp víi tû lÖ 15-30%
th× mËt ®é th¶ th−a h¬n nh−: c¸ mÌ tr¾ng: 0,76
- 1,13 con/m2, c¸ tr«i Ên §é lµ: 0,7 con/m2...
MËt ®é th¶ thÊp nhÊt lµ c¸ chÐp (0,18 - 0,32
con/m2 ) vµ c¸ mÌ hoa (0,16-0,20 con/m2).
Do mçi loµi cã tËp tÝnh ¨n kh¸c nhau nªn
viÖc nu«i ghÐp nhiÒu loµi víi nhau trong cïng
mét ao sÏ tËn dông ®−îc triÖt ®Ó nguån thøc
¨n tù nhiªn vµ thøc ¨n tinh trong ao.
3.3. KÕt qu¶ kh¶o s¸t viÖc ¸p dông kü thuËt cña Tr¹i
B¶ng 3. T×nh h×nh vÖ sinh vµ n©ng cao chÊt l−îng ao nu«i cña tr¹i c¸ Tr−êng
C«ng viÖc Thêi ®iÓm Sè lÇn thùc hiÖn Ph−¬ng thøc tiÕn hµnh
L−îng sö dông
trung b×nh (kg/ha)
VÖ sinh ao Th¸ng 6 - 12 1 lÇn/n¨m VÐt bïn, ph¬i n¾ng -
TÈy v«i Th¸ng 6 - 12 1 lÇn/n¨m R¶i ®Òu 300
Bãn ph©n chuång Th¸ng 6 - 12 2 lÇn/n¨m §æ ®èng 1000
Bãn ph©n l©n Th¸ng 6 - 12 2 lÇn/n¨m Trén lÉn ph©n chuång 30
Bãn ph©n xanh Quanh n¨m 2 th¸ng/lÇn Bá dÇm 1000
VÖ sinh ao nu«i cña 3 ao ®−îc c¸c hé d©n
trong Tr¹i tiÕn hµnh vµo 2 thêi ®iÓm lµ th¸ng 6
vµ th¸ng 12. §©y lµ 2 thêi ®iÓm thÝch hîp vµ
còng lµ thêi ®iÓm thu ho¹ch c¸ cña c¸c hé
trong Tr¹i. TiÕn hµnh dän ao vµo 2 thêi ®iÓm
môc ®Ých lµ lu©n chuyÓn c¸c ao nu«i, ®¶m b¶o
ao s¶n xuÊt liªn tôc. Mçi ao ®−îc tÈy dän 2
lÇn/n¨m lµ phï hîp víi møc ®Çu t− b¸n th©m
canh cña c¸c hé. V«i bét ®−îc c¸c hé sö dông
®Ó tÈy ao sau khi ®E t¸t c¹n n−íc vµ vÐt bít
bïn. V«i ®−îc r¾c ®Òu kh¾p ®¸y ao vµ quanh
bê víi l−îng trung b×nh kho¶ng 300kg/ha
(b¶ng 3). NÕu so víi sè liÖu cña Lª V¨n Th¾ng
(2000) lµ 7-10kg/100m2 vµ cña §oµn Quang
Söu (2002) lµ 10-15kg/100m2 th× l−îng v«i sö
dông cña c¸c hé sö dông cßn Ýt.
Bảng 4. Kết quả theo dâi sinh trưởng của một số loài c¸ nu«i chủ yếu tại Trại
Ao theo
dâi
Thêi
gian
nu«i
Loµi c¸
nu«i
Tû lÖ
ghÐp
(%)
MËt ®é
th¶
(con/m
2
)
Sè c¸
con
Cì c¸ th¶
(g/con)
±
X mx
Cì c¸ thu
(g/con)
±
X mx
T¨ng träng
trung b×nh
(g/con/th¸ng)
Tr¾m cá 50,00 1,96 30 30,50 ± 0,75
342,57 ± 1,14 78,02
Ao 1
(165m
2
)
4
th¸ng
Tr«i ViÖt 13,90 0,57 30 25,65 ± 0,85
164,43 ± 0,83 34,70
R«phi 44,20 1,77 30 24,00 ± 0,64
275,00 ± 0,79 62,75
Ao 2
(150m
2
)
4
th¸ng
MÌ trắng 28,30 1,13 30 48,29 ± 1,56
215,00 ± 2,24 41,68
Tr«i Ên §é
20,00 0,70 30 35,23 ± 0,73
216,64 ± 0,87 45,35
Ao 3
(198m
2
)
4
th¸ng
ChÐp 7,00 0,30 30 30,11±1,36 265,23 ± 0,78 58,78
C¸c hé nu«i c¸ t¹i Tr¹i th−êng th¶ c¸ vµo
hai thêi ®iÓm kho¶ng th¸ng 3 vµ th¸ng 8 vµ
thêi ®iÓm thu ho¹ch c¸ vµo kho¶ng th¸ng 6 vµ
th¸ng 12. C¸ tr¾m cá t¨ng träng cao nhÊt, sau
4 th¸ng nu«i ®¹t trung b×nh 342,57g/con vµ
t¨ng träng lµ 78,02g/con/th¸ng. T¨ng träng
cña c¸ r« Phi lµ 62,75g/con/th¸ng, vµ thÊp
nhÊt lµ c¸ tr«i ViÖt ®¹t 34,70g/con/th¸ng (b¶ng
4). §iÒu nµy cã thÓ do h¹n chÕ vÒ diÖn tÝch ao
(<200m2) nªn hÇu hÕt c¸c loµi c¸ t¨ng träng
chËm. Do ®ã, trong ch¨n nu«i c¸, nhÊt lµ nu«i
®Æc s¶n nªn chän ao nu«i cã diÖn tÝch lín.
Ch¨n nu«i c¸ muèn ®¹t n¨ng suÊt cao
ngoµi viÖc thùc hiÖn tèt quy tr×nh kü thuËt,
ng−êi ch¨n nu«i cßn cÇn ph¶i x¸c ®Þnh ®óng
thêi gian vµ thêi ®iÓm thu ho¹ch c¸. Thu
ho¹ch c¸ cÇn quan t©m ®Õn khèi l−îng c¸, thêi
vô phï hîp víi nhu cÇu cña thÞ tr−êng sÏ ®¹t
n¨ng suÊt vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cao.
4. KÕT LUËN
Tæng diÖn tÝch cã kh¶ n¨ng nu«i c¸ t¹i
tr¹i lµ 15 ha, trong ®ã Tr¹i ®E sö dông 14,85
ha ®Ó nu«i c¸ (chiÕm 98,67% so víi kh¶
n¨ng); cßn 0,15 ha vÉn ch−a ®−îc ®−a vµo sö
dông nu«i c¸ (chiÕm 1,33% so víi kh¶ n¨ng),
vµ kh«ng cã diÖn tÝch bÞ « nhiÔm. Trong ®ã
ao, ®Çm, hå nhá cã tû lÖ sö dông so víi kh¶
n¨ng lµ cao nhÊt (chiÕm 100%), tiÕp theo lµ
ruéng tròng (chiÕm 93,1%) vµ thÊp nhÊt lµ
kªnh m−¬ng (chiÕm 75%) so víi kh¶ n¨ng.
ViÖc ghÐp th¶ c¸c loµi c¸ vµ mËt ®é c¸ th¶
nãi chung lµ thÝch hîp víi tr×nh ®é nu«i b¸n
th©m canh cña c¸c hé thuª ao cña Tr¹i vµ phï
hîp víi tiªu chuÈn kü thuËt. Cã 3 c«ng thøc
ghÐp th¶ phæ biÕn t−¬ng øng víi 3 loµi nu«i
chñ yÕu ë Tr¹i lµ tr¾m cá, r« phi, vµ mÌ tr¾ng.
MËt ®é th¶ chung toµn ®µn dao ®éng tõ 3,53 -
4,5 con/m2, trung b×nh lµ 3,96 con/m2.
VÖ sinh ao vµ viÖc n©ng cao chÊt l−îng ao
nu«i thùc hiÖn tèt, thêi ®iÓm tiÕn hµnh vµ
ph−¬ng ph¸p tiÕn hµnh lµ hîp lý. Tuy nhiªn,
l−îng v«i sö dông (270 kg/ha) vµ l−îng ph©n
sö dông (1000kg ph©n chuång + 30kg ph©n
l©n/ha) trung b×nh cña c¸c ao t¹i Tr¹i cßn thÊp
so víi khuyÕn c¸o cña c¸c nhµ chuyªn m«n.
Nh− vËy, ®Ó më réng s¶n xuÊt, n©ng cao
thu nhËp, Tr¹i cÇn cã quy ho¹ch tæng thÓ khu
vùc s¶n xuÊt, ch¨n nu«i, tËn dông tèi ®a tiÒm
n¨ng s½n cã vµ thùc hiÖn tèt h¬n n÷a quy tr×nh
kü thuËt ch¨n nu«i c¸ ®Ó ch¨n nu«i ngµy cµng
®¹t hiÖu qu¶ cao.
Tµ× liÖu tham kh¶o
§oµn Quang Söu (2002). Kü thuËt th«ng tin
khoa häc c«ng nghÖ thuû s¶n th¸ng
3/2002.
Ph¹m TuyÕt Nhung (2004). T×nh h×nh Nu«i
trång thuû s¶n ViÖt Nam n¨m 2003.
Th«ng tin khoa häc céng nghÖ vµ kinh
tÕ thuû s¶n sè 6/2004
Lª V¨n Th¾ng, 2000. Gi¸o tr×nh dinh d−ìng
vµ thøc ¨n cho c¸, t«m. (Tr−êng trung
häc thuû s¶n IV). Nhµ xuÊt b¶n N«ng
nghiÖp Hµ Néi.