i
BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
VIỆN KHOA HỌC NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
VIỆN KHOA HỌC KỸ THUẬT NÔNG LÂM NGHIỆP
MIỀN NÚI PHÍA BẮC
==============================
BÁO CÁO TỔNG KẾT
KẾT QUẢ THỰC HIỆN ĐỀ TÀI THUỘC DỰ ÁN KHOA HỌC
CÔNG NGHỆ NÔNG NGHIỆP VỐN VAY ADB
Tên đề tài:
“NGHIÊN CỨU XÁC ĐỊNH CƠ CẤU CÂY TRỒNG VÀ KỸ THUẬT
TRỒNG XEN TRONG NƢƠNG ĐỒI CAO SU GIAI ĐOẠN KIẾN
THIẾT CƠ BẢN Ở CÁC TỈNH TÂY BẮC”
Cơ quan chủ quản dự án: Bộ Nông nghiệp và PTNT
Cơ quan chủ trì đề tài: Viện KHKT NLN miền núi phía Bắc
Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Lê Quốc Doanh
Thời gian thực hiện đề tài: 1/2009 – 12/2011
Phú Thọ, 12/2011
ii
MỤC LỤC
STT
CÁC DANH MỤC TRONG BÁO CÁO
Trang
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1
PHẦN II. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
2
1.
Mục tiêu tổng quát
2
2.
Mục tiêu cụ thể
2
PHẦN III. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
3
1.
Một số luận điểm về trồng xen
3
2.
Cơ sở khoa học của những lợi ích trồng xen
4
2.1.
Sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên hiệu quả hơn
4
2.2.
Cải thiện độ phì đất
5
2.3.
Chống xói mòn rửa trôi bảo vệ độ phì đất
5
2.4.
Khống chế cỏ dại và sâu bệnh
6
2.5.
Trồng xen tạo sự ổn định năng suất và tăng thu nhập
6
3.
Tình hình nghiên cứu ngoài nƣớc
7
3.1.
Một số vấn đề về canh tác đất dốc bền vững
7
3.1.1.
Hạn chế của đất dốc
7
3.1.2.
Một số mô hình cây trồng trên đất dốc
8
3.2.
Nghiên cứu về trồng xen
9
4.
Tình hình nghiên cứu trong nƣớc
10
4.1.
Một số kết quả nghiên cứu về cây cao su ở Việt Nam
10
4.2.
Một số kết quả nghiên cứu về trồng xen
12
4.3.
Một số nghiên cứu về trồng xen trong cao su giai đoạn kiến thiết
cơ bản
13
PHẦN IV. NỘI DUNG, VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
16
1.
Nội dung
16
2.
Vật liệu nghiên cứu
16
3.
Phƣơng pháp nghiên cứu
16
3.1.
Phƣơng pháp kế thừa
16
iii
3.2.
Phƣơng pháp thu thập số liệu
17
3.3.
Phƣơng pháp phân tích
17
3.4.
Phƣơng pháp nghiên cứu trên đồng ruộng (On- Farm
Research)
17
3.4.1.
Thử nghiệm các giống cây ngắn ngày (lạc, các loại cây họ đậu,
ngô, lúa cạn, cỏ chăn nuôi) phù hợp cho trồng xen.
17
3.4.2.
Nghiên cứu mật độ trồng hợp lý cho từng loại cây trồng xen
19
3.4.3.
Nghiên cứu thời vụ trồng thích hợp cho từng cơ cấu cây trồng
xen
20
3.4.4.
Nghiên cứu bón phân hợp lý, hiệu quả, phù hợp với tập quán
canh tác của nông dân
21
3.4.5.
Nghiên cứu xác định cơ cấu cây trồng xen ngắn ngày phù hợp với
điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của các hộ nông dân
trồng cao su.
23
3.4.6.
Các chỉ tiêu nghiên cứu và phương pháp theo dõi
24
3.5.
Phƣơng pháp xây dựng mô hình sản xuất có sự tham gia của
cộng đồng (PTD)
33
3.6.
Đánh giá khả năng bảo vệ, chống xói mòn, cải thiện độ phì
đất của các công thức luân canh cây trồng xen
33
3.7.
Phƣơng pháp phân tích hiệu quả kinh tế
33
PHẦN V. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
34
1.
Kết quả nghiên cứu khoa học
34
1.1.
Điều tra, thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, khí hậu, thời
tiết trong 5 năm qua và hiện trạng nƣơng đồi cao su giai đoạn
kiến thiết cơ bản (KTCB) tại các tỉnh Tây Bắc
34
1.1.1.
Điều tra, đánh giá điều kiện tự nhiên, khí hậu, thời tiết trong 5
năm qua tại các tỉnh Tây Bắc
34
1.1.1.1.
Điều kiện tự nhiên tại các tỉnh Tây Bắc
34
1.1.1.2.
Điều kiện thời tiết, khí hậu của các tỉnh Tây Bắc
38
1.1.2.
Điều tra hiện trạng nương đồi cao su giai đoạn KTCB tại các tỉnh
Tây Bắc
46
1.1.2.1.
Lịch sử cây cao su ở khu vực Tây Bắc và Việt Nam
46
1.1.2.2.
Hiện trạng phát triển cây cao su tại các tỉnh Tây Bắc
47
1.1.2.3.
Hiện trạng thiết kế nương đồi cao su năm thứ nhất, thứ 2 và thứ 3
51
1.1.2.4.
Kỹ thuật trồng và chăm sóc cao su giai đoạn KTCB được nông
dân áp dụng
54
iv
1.1.2.5.
Hiện trạng trồng xen trong vườn cao su giai đoạn KTCB
55
1.2.
Nghiên cứu xác định cơ cấu cây trồng xen hợp lý và xây dựng
biện pháp kỹ thuật trồng xen cho từng đối tƣợng cây trồng
giai đoạn KTCB
56
1.2.1.
Thử nghiệm các giống cây ngắn ngày (lạc, các loại cây họ đậu,
ngô, lúa cạn, cỏ chăn nuôi) phù hợp cho trồng xen
57
1.2.1.1.
Thử nghiệm một số giống lạc trồng xen trong cao su giai đoạn
KTCB
57
1.2.1.2.
Thử nghiệm một số dòng, giống ngô trồng xen trong cao su giai
đoạn KTCB
58
1.1.2.3.
Thử nghiệm một số giống đậu tương trồng xen trong cao su giai
đoạn KTCB
60
1.1.2.4.
Thử nghiệm một số giống đậu xanh trồng xen trong cao su thời
kỳ KTCB
62
1.2.1.5.
Thử nghiệm một số giống lúa cạn trồng xen trong cao su thời kỳ
KTCB
63
1.2.1.6.
Thử nghiệm một số giống cây cỏ chăn nuôi trồng xen trong cao
su giai đoạn KTCB
64
1.2.2.
Nghiên cứu mật độ trồng hợp lý cho từng lo ại cây trồng xen
65
1.2.2.1.
Ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng, phát triển, năng suất của
giống lạc MD7 trồng xen trong cao su giai đoạn KTCB
65
1.2.2.2.
Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng phát triển,
năng suất của giống Ngô LVN14 trồng xen trong cao su thời kỳ
KTCB
66
1.2.2.3.
Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng phát triển,
năng suất của giống đậu xanh VN99-3 trồng xen trong cao su
thời kỳ KTCB
67
1.2.3.
Nghiên cứu thời vụ trồng thích hợp cho từng cơ cấu cây trồng
xen
68
1.2.3.1.
Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng, phát triển và
năng suất của giống ngô LVN14 trồng xen trong cao su giai đoạn
KTCB
68
1.2.3.2.
Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng, phát triển và
năng suất của giống đậu tương DT84 trồng xen trong cao su giai
đoạn KTCB
69
1.2.3.3.
Nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ đến sinh trưởng, phát triển và
năng suất của giống lúa cạn IR74371-3-1-1 trồng xen trong cao
su giai đoạn KTCB
70
1.2.4.
Nghiên cứu bón phân hợp lý, hiệu quả, phù hợp với tập quán
canh tác của nông dân
71
1.2.4.1.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức phân bón khác nhau đến
sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống lạc MD7 trồng
xen trong cao su giai đoạn KTCB
71
1.2.4.2.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức phân bón khác nhau đến
sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống ngô LVN14 trồng
xen trong cao su giai đoạn KTCB
71
1.2.4.3.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức phân bón phân bón khác
nhau đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống đậu
tương DT84 trồng xen trong cau su giai đoạn KTCB
72
1.2.4.4.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức phân bón phân bón khác
nhau đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống lúa cạn
IR74371-3-1-1 trồng xen trong cao su giai đoạn KTCB
72
1.2.4.5.
Nghiên cứu ảnh hưởng của các mức phân bón phân bón khác
nhau đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống cỏ VA06
trồng xen trong cao su giai đoạn KTCB
73
1.2.5.
Nghiên cứu xác định cơ cấu cây trồng xen ngắn ngày phù hợp với
điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của các hộ nông dân
trồng cao su
74
1.2.5.1.
Cơ cấu 1: Cỏ chăn nuôi quanh năm
74
1.2.5.2.
Cơ cấu 2: Đậu đỗ Xuân (vụ 1) – Đậu đỗ Hè Thu (vụ 2)
75
1.2.5.3.
Cơ cấu 3: Đậu đỗ Xuân Hè (vụ 1) – Lúa cạn Hè Thu (vụ 2)
77
1.2.5.4.
Cơ cấu 4: Lúa cạn Xuân Hè (vụ 1) - đậu đỗ Thu Đông (vụ 2)
80
1.2.5.5.
Cơ cấu 5: Ngô vụ Xuân Hè (vụ 1) – đậu đỗ vụ Thu Đông (vụ 2)
81
1.2.6.
Đánh giá hiệu quả kinh tế của các cơ cấu cây trồng khi trồng xen
trong nương cao su giai đoạn KTCB
83
1.3.
Kết quả xây dựng mô hình trồng xen cây ngắn ngày trong cao
su giai đoạn KTCB
86
1.3.1.
Mô hình Đậu xanh VN99-3 Xuân – Lúa cạn IR74371-3-1-1 Hè
Thu trồng xen trong cao su giai đoạn KTCB.
86
1.3.2.
Mô hình Ngô LVN14 vụ Xuân Hè – Đậu tương ĐT12 vụ Thu
Đông trồng xen trong cao su giai đoạn KTCB.
88
1.3.3.
Đánh giá hiệu quả kinh tế của môh ình trồng xen trong vườn cây
cao su giai đoạn KTCB năm 2011.
89
1.4.
Nghiên cứu ảnh hƣởng của cây trồng xen đến sinh trƣởng,
phát triển và phát sinh, phát triển sâu bệnh hại của cây cao
su.
90
1.5.
Đánh giá khả năng bảo vệ, chống xói mòn, cải thiện độ phì
đất của cây trồng xen và cơ cấu cây trồng xen trong cao su
giai đoạn KTCB
94